Мәмун әл-Кузбари: Сирия саяхатшысы, заңгер және мемлекет қайраткері

Кіріспе

Сириялық заңгер, ғалым және саясаткер (1914–1998)

Маамун әл Кузбари (1914 – 2 наурыз 1998) (مأمون الكزبري) – көрнекті Дамаск отбасынан шыққан Сирияның әдеби қайраткері, саясаткер және мемлекет басшысының міндетін уақытша атқарушысы (29 қыркүйек – 20 қараша 1961).

Мансап

Лион университетінің филиалы – Ливан астанасы Бейруттегі Сент-Жозеф университетінде халықаралық құқық мамандығы бойынша оқыды. 1943 жылы Дамаскіде адвокат, 1948 жылы Дамаск университетінде профессор болды. 1953 жылы парламентке тәуелсіз депутат ретінде сайланды, әскери күшті тұлға Адиб әл-Шишақлимен одақтасты. Парламент спикері және Шишақлидің конституцияға түзетулер енгізу үшін тапсырған Конституциялық Ассамблея төрағасы болып сайланды. Шишақли оны Араб Азаттық Қозғалысының (ААҚ) бас хатшысы етіп тағайындады. Сондай-ақ, партияның күнделікті газеті «Араб азаттығы» («Аль Тахрир әл Араби») газетін басқарды. Шишақли биліктен құлатылғаннан кейін Кузбари спикер лауазымында болды және конституцияға сәйкес, 1954 жылдың 25 ақпанында парламенттің төтенше сессиясында Президент міндетін атқарушы деп жарияланды. Ол Сирия армиясының ішінде Шишақлидің жақтастары мен қарсыластары арасындағы әскери қақтығыстан аулақ болуға қол жеткізді және 1949 жылы Шишақлидің төңкерісінен үзілген бұрынғы президент Хашим әл-Атассиді өкімшілігін аяқтау үшін Дамаскіге қайта шақырды. Кузбари ААҚ төрағасы болып қалды. Жаңа сайлауға қатысып, сол жылдың қазан айында парламентке оралды. 1955 жылдың ақпан айында премьер-министр Сабри әл-Асали басшылығымен әділет министрі, қыркүйек айында премьер-министр Саид әл-Газзи басшылығымен білім министрі болып тағайындалды. 1956 жылдың маусымына дейін бұл лауазымда қызмет етті. 1956 жылдың мамырында Дамаск университетінің президенті міндетін атқарушы болды. 1958 жылы президент Шукри әл-Куватли кезінде Кузбари Біріккен Араб Республикасының құрылуына әкелген Мысырмен бірігу келіссөздеріне үкімет мүшесі ретінде қатысты. Одақ кезінде саяси белсенділік танытпады және Сирия заңгерлерінің коллегиясының президенті болды. Үш жылдан кейін 1961 жылғы Сириядағы төңкеріске қолдау көрсетті. Бұл төңкерістің жетекшілерінің бірі Кузбаридің туысы Хайдар әл-Кузбари болды, төңкерісшілер Мамунды ҰАУ-дан кейінгі алғашқы үкіметті құруға шақырды. Ол негізінен технократтар мен университет профессорларынан тұратын кабинет құрды. Премьер-министрлік лауазымымен қатар қорғаныс және сыртқы істер министрлігін де қабылдады және 1961 жылдың қарашасында отставкаға кеткенге дейін президенттік міндетін атқарды. Оның басты мақсаты – еркін және демократиялық сайлау арқылы демократиялық үкіметті қайта құру болды. 1961 жылдың желтоқсан айында парламенттік сайлаулар өтті. Кузбари парламентке депутат және спикер болып қайта сайланды. Назим әл-Кудси президент болды. 1962 жылдың 28 наурызында Кузбари мен Кудси Әбд әл-Кәрім әл-Нахлауи жасаған әскери төңкеріс әрекеті кезінде тұтқындалды, бірақ төңкеріс сәтсіз аяқталғаннан кейін босатылды. 1962 жылдың 12 қыркүйегіне дейін спикер болып қалды. 1955 жылы Бандунгте өткен Бейтараптық қозғалысының конференцияларында және басқа да бірнеше халықаралық конференцияларда Сирияны өкілдік етті.

He studied International law at the University of Lyon's affiliate Saint Joseph University in the Lebanese capital, Beirut, and became an attorney in Damascus in 1943 and a professor at Damascus University in 1948. He entered parliament as an independent in 1953, allying himself with military strongman Adib al Shishakli. He was elected Speaker of parliament and chairman of the Constitutional Assembly charged by Shishakli to amend the constitution. Shishakli also appointed him secretary general of the Arab Liberation Movement (ALM), Shishakli's political vehicle. He also managed the party's daily newspaper, Al Tahrir al Arabi ("The Arab Liberation"). After Shishakli was overthrown, Kuzbari in his position as Speaker, and according to the constitution, was declared acting President in an emergency session of parliament on 25 February 1954. He succeeded in avoiding military confrontation among the supporters and opponents of Shishakli within the Syrian army and called the former President Hashim al Atassi, whose administration was interrupted by Shishakli's coup in 1949, to come back to Damascus in order to complete his term. Kuzbari remained head of the ALM. He participated in the new elections and returned to parliament in October of that year. In February 1955 he was appointed minister of justice under Prime Minister Sabri al Asali and in September of that same year he became minister of education under Prime Minister Said al Ghazzi. He kept that post until June 1956. In May 1956 he became acting president of Damascus University. In 1958, under president Shukri al Kuwatli, Kuzbari took part, as a member of the government, in unification talks with Egypt that resulted in the formation of the United Arab Republic. He was politically inactive during the union and became President of the Syrian Lawyers Bar. Three years later he endorsed the 1961 Syrian coup d'état that dissolved the UAR. One of the leading officers of that coup was Kuzbari's cousin, Haydar al Kuzbari, and the coup leaders asked Mamoun to form the first post UAR government. He formed a cabinet consisting mainly of technocrats and university professors. He assumed in addition to his role as prime minister, the ministry of Defense and Foreign Affairs and acted as president until his resignation in November 1961. His main objective was to re establish an elected democratic government through a free and democratic elections. Parliamentary elections took place in December 1961. Kuzbari was elected again as a deputy in parliament and Speaker. Nazim al Kudsi became president. On 28 March 1962 both Kuzbari and Kudsi were arrested in an attempted coup by military strongman Abd al Karim al Nahlawi, but were released when it failed. He remained speaker until 12 September 1962. He represented Syria in the Non Aligned Movement Conferences in Bandung on 1955 and in several other international conferences.

Шөгеру және өлім

1963 жылы 8 наурызда тағы бір төңкерістен кейін елден қуылды, Францияда қысқа ғана уақыт тұрғаннан соң Мароккоға көшіп кетті. Ол Рабат, Касабланка және Марракеш университеттерінде оқытумен айналысты. Сирия мен Мароккода азаматтық құқықты түсіндіру саласында бірнеше кітап жазып, жариялады. Марокко университеттері мен соттарында араб тілін таратуға белсенді қатысты. Оның кітаптары Марокко соттарында анықтамалық материал ретінде пайдаланылады. 1996 жылы Ливанға көшіп барды. 1998 жылы 2 наурызда Бейрутта дүниеден өтті және Дамаскіде жерленді.