Аймақтық интеграция және халықаралық қатынастар: даму тарихы мен теориясы
Regionalism (international relations)
Аймақтық интеграция: халықаралық қатынастардағы өңірлік біртүтастық, институттар құру және ұжымдық іс-қимыл. Еуроодақ – аймақтық интеграцияның нәтижесі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Халықаралық қатынастарда аймақтану – белгілі бір географиялық аймақта ортақ ұғым мен мақсатты білдіретін, сонымен қатар осы ұғымды көрсететін және ұжымдық іс-қимылды қалыптастыратын институттар құру мен іске асыру арқылы көрінеді. Аймақтану – халықаралық сауда жүйесінің үш құрамдас бөлігінің бірі (көпжақтылық және біржақтылықпен қатар). Бірінші ұйымдасқан аймақтық бастамалар 1950-1960 жылдары басталды, бірақ Батыс Еуропада Еуропалық экономикалық қауымдастық құрылғаннан басқа ештеңеге қол жеткізбеді. Кейбір сарапшылар осы бастамаларды "ескі аймақтану" деп атайды. Еуропалық Одақ аймақтанудың нәтижесі ретінде жіктеледі. Осы аймақтық бірегейліктің артындағы идея – аймақ экономикалық тұрғыдан интеграцияланған сайын, ол саяси тұрғыдан да интеграцияланады. Бұл жағдайды ескеретін болсақ, Еуропалық үлгі өте маңызды, себебі Еуропалық Одақ саяси құрылым ретінде Еуропада 40 жылдан астам экономикалық интеграцияның нәтижесінде қалыптасты. Еуропалық Одақтың (ЕО) алдында болған Еуропалық экономикалық қауымдастық (ЕЭҚ) толығымен экономикалық ұйым болды.
In international relations, regionalism is the expression of a common sense of identity and purpose combined with the creation and implementation of institutions that express a particular identity and shape collective action within a geographical region. Regionalism is one of the three constituents of the international commercial system (along with multilateralism and unilateralism). The first coherent regional initiatives began in the 1950s and 1960s, but they accomplished little, except in Western Europe with the establishment of the European Community. Some analysts call these initiatives "old regionalism". The European Union can be classified as a result of regionalism. The idea that lies behind this increased regional identity is that as a region becomes more economically integrated, it will necessarily become politically integrated as well. The European example is especially valid in this light, as the European Union as a political body grew out of more than 40 years of economic integration within Europe. The precursor to the EU, the European Economic Community (EEC) was entirely an economic entity.
Анықтама
Джозеф Най халықаралық аймақты "географиялық байланыспен және өзара тәуелділік деңгейімен байланысты шектеулі мемлекеттер саны" деп анықтады, ал (халықаралық) регионализмді – "аймақтар негізінде мемлекеттер аралық бірлестіктер немесе топтар құру" деп түсіндірді. Дегенмен, бұл анықтама бірауыздан қабылданған жоқ, және кейбір сарапшылар, мысалы, дамып келе жатқан елдердің бастамасымен құрылған көптеген аймақтық ұйымдар үшінші әлемде регионализмнің жылдам дамуына көмектеспегенін көрсетті. Басқа авторлар, мысалы Эрнст Б. Хаас, аймақтық ынтымақтастық, аймақтық жүйе, аймақтық ұйым, аймақтық интеграция және регионализм ұғымдарын ерекшелеу қажеттігін атап өтті.
Joseph Nye defined an international region "as a limited number of states linked by a geographical relationship and by a degree of mutual interdependence", and (international) regionalism as "the formation of interstate associations or groupings on the basis of regions". This definition, however, was never unanimously accepted, and some analysts noted, for example, that the plethora of regional organizations founded at the initiative of developing countries had not fostered the rapid growth of regionalism in the Third World. Other authors, such as Ernst B. Haas, stressed the need to distinguish the notions of regional cooperation, regional system, regional organization and regional integration and regionalism.
Тарих
Аймақтық интеграцияны күшейтуге бағытталған бастамалар 1880 жылдарға дейін жетеді. Бірақ, тұжырымды аймақтық бастамалар 1950-1960 жылдары іске асырылды. Дегенмен, 1990 жылдардың соңында аймақтастыққа қызығушылық жаңадан өркендеп, саяси және экономикалық өлшемдері бар аймақтардың әлемдік жүйесінің қарқынды дамуына алып келді.
Initiatives towards a closer regional integration date back to the 1880s. The first coherent regionalism initiatives, however, took place during the 1950s and 1960s. During the late 1990s, however, a renewed interest in regionalism emerged and lead to the rapid emergence of a global system of regions with political and economic parameters.
Шығу тегі
Регионализм тарихының қашан басталғанын анықтау өте қиын, себебі аймақтық идеяның пайда болуы мен дамуын толық қамтитын жалғыз түсінік жоқ. Кейбір сарапшылар мемлекеттердің "өздерінің аймақтық ортасын ең жақсы пайдалануға тырысуы" сияқты критерийлерді анықсыз деп санайды; олар регионализм тарихын қазіргі заманғы институттардың өркендеуі тұрғысынан қарастыруды ұсынады. Егер регионализмнің басталуын аймақтық деңгейдегі, халықаралық деңгейдегі емес, ресми ұйымдастыру арқылы бағалайтын болсақ, оның тамырларын 1945 жылға дейін табу қиын.
It is quite difficult to define when the history of regionalism begins, since there is no single explanation that encompasses the origins and development of the regional idea. Criteria such as the desire by states to "make the best of their regional environment" are regarded by certain analystas as elusive; they prefer to consider the history of regionalism in terms of the rise of modern institutions. If formal organization at the regional as opposed to the international level is to be the yardstick for the onset of regionalism, it is difficult to place its origins much before 1945.
1945 жылға дейін
Халықаралық регионализмді жақтау Бірінші дүниежүзілік соғыс пен Аль Марукут (1998) бойынша Екінші дүниежүзілік соғыс аралығында сирек болды, сол кезде ұжымдық қауіпсіздік доктринасы үстемдік құрды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Америкааралық жүйеден басқа, аймақтық топтасулар өте аз болды. Аймақ талдау бірлігі ретінде Суық соғыс кезеңінде ғана емес, сонымен қатар аймақтардың өзіндік санасының арқасында маңызға ие болды. Америкааралық жүйе, Ұлттар Достастығы және Араб лигасы сияқты аймақтық құрылымдарға үлкен саяси инвестициялар жасаған мемлекеттердің кейінгі талаптарына байланысты регионализм БҰҰ-ның қабылданған Хартасына да енді.
Advocacy of international regionalism was rare in the period between World War I and according to Al Marucut(1998) World War II when the doctrine of collective security was dominant. With the notable exception of the Inter American System very few regional groupings existed before World War II The region as a unit of analysis became important not only in the Cold War context, but also as a result of the self consciousness of regions themselves. Because of the subsequent demands by states that had already made heavy political investments in regional arrangements such as the Inter American System, the Commonwealth and the Arab League, regionalism made its appearance even in the finalized UN Charter.
Еуропалық бастамалар
Еуропалық регионализм 1940 жылдардың соңында нақты нысанға енді. Бенилюкс кедендік одағын құру туралы келісімге 1944 жылы Лондонда Бельгия, Нидерланды және Люксембургтің эмиграциядағы үкіметтері қол қойды, ал ол 1947 жылы күшіне енді. 1952 жылы Дания, Швеция, Исландия және Норвегия (Финляндия 1955 жылы қосылды) Солтүстік кеңесін құрды – бұл аймақтық солтүстік ынтымақтастығын нығайту мақсатымен құрылған парламентаралық ұйым. 1962 жылғы Хельсинки келісімінде бекітілген Солтүстік кеңесінің уставында тараптар «заң, мәдениет және қаржы салаларында, сондай-ақ көлік және қоршаған ортаны қорғау мәселелерінде елдеріміз арасындағы ынтымақтастықты сақтауға және одан әрі дамытуға» міндеттеме алды. Регионализмнің дамуына сын тұрғысынан қараған немесе оны әлемдік қауіпсіздіктің қажеттілігі деп дәлелдеуге тырысқан әдебиеттердің көптеген еңбектері пайда болды. Кейбір сыншылар экономикалық одақтар мен ортақ нарықтардың жалпыға ортақ еңбек бөлінісінің логикасын бұзатынын, ал аймақтық әскери жоспарлаудың мүмкін емес және өткен заманға жатқанын айтты. Екінші жағынан, бұл үлгіні қолдаушылар суық соғыстың қажеттіліктерін алға тартты. Регионализмге жаңа академиялық қызығушылықтың артуы, жаңа аймақтық құрылымдардың пайда болуы және Солтүстік Америка еркін сауда аймағы (NAFTA) сияқты халықаралық сауда келісімдері, сондай-ақ Еуропаның бірыңғай нарығының дамуы аймақтық деңгейде саяси ынтымақтастық пен экономикалық бәсекеге қабілеттіліктің маңыздылығын арттырды. Африка Одағы 2002 жылдың 9 шілдесінде құрылды, ал Солтүстік Америка аймағын құру туралы ұсыныс 2005 жылы Сыртқы қатынастар кеңесінің Солтүстік Американың болашағы жөніндегі тәуелсіз жұмыс тобы жасады. Латын Америкасында Аляскадан Аргентинаға дейін созылатын Американың еркін сауда аймағына NAFTA-ны кеңейту туралы ұсыныс, әсіресе Венесуэла, Эквадор және Боливия сияқты елдер тарапынан қабылданбады. Оның орнына 2008 жылы құрылған Оңтүстік Америка Ұлттарының Одағы (ЮНАСУР) құрылды.
European regionalism took a concrete form during the late 1940s. The treaty establishing the Benelux Customs Union was signed in 1944 by the governments in exile of Belgium, Netherlands and Luxembourg in London, and entered into force in 1947. In 1952, Denmark, Sweden, Iceland and Norway (Finland joined in 1955) established the Nordic Council, an interparliamentary organization with the goal to forge the regional Nordic co operation. The Nordic Council's statutes set out in the 1962 Helsinki Agreement, according to which the parties undertake "to seek to preserve and further develop co operation between our nations in the legal, cultural and financial areas as well as in matters relating to transport and protection of the environment". Regionalism had already given rise to a floodtide of literature critical of its development or determined to justify it as a necessity for world security. Some critics were arguing that economic unions and common markets distorted the logic of a universal division of labor, and that regional military planning was made both impossible and obsolete. On the other hand, the defenders of the pattern were invoking the necessities of the cold war. The renewed academic interest in regionalism, the emergence of new regional formations and international trade agreements like the North American Free Trade Agreement (NAFTA), and the development of a European Single Market demonstrate the upgraded importance of a region by region basis political cooperation and economic competitiveness. The African Union was launched on July 9, 2002 and a proposal for a North American region was made in 2005 by the Council on Foreign Relations' Independent Task Force on the Future of North America. In Latin America, however the proposal to extend NAFTA into a Free Trade Area of the Americas that would stretch from Alaska to Argentina was ultimately rejected in particular by nations such as Venezuela, Ecuador and Bolivia. It has been superseded by the Union of South American Nations (UNASUR) which was constituted in 2008.
Өңірлік құрылым
Регионализм аймақтанумен қарама-қайшы келеді, ал аймақтану, Жаңа Регионализм әдісі бойынша, белгілі бір географиялық аймақтағы коммерциялық және адам ағынының күшеюін көрсетеді. Регионализм – бұл аймақтың жалпы дамуын қамтамасыз ету мақсатында, ортақ мақсаттары мен құндылықтары бар үкіметтер жетекшілігімен жүзеге асырылатын, белгілі бір саяси процесс. Аймақтану болса, мемлекеттердің белгілі бір географиялық кеңістіктегі ұқсастықтарына байланысты аймақтардың өзінен туындайтын немесе қалыптасу процесі.
Regionalism contrasts with regionalization, which is, according to the New Regionalism Approach, the expression of increased commercial and human transactions in a defined geographical region. Regionalism refers to an intentional political process, typically led by governments with similar goals and values in pursuit of the overall development within a region. Regionalization, however, is simply the natural tendency to form regions, or the process of forming regions due to similarities between states in a given geographical space.
Ұлттық саясат
Ұлттық саясатта (немесе төменгі саясат) регионализм – саяси бірлікті (әдетте елді) кішірек аймақтарға бөлу және билікті орталық үкіметтен аймақтарға ауыстыру процесін қолдайтын саяси ұғым. Осы процестің керісі унитаризация деп аталады.
In national politics (or low politics), regionalism is a political notion which favours regionalization—a process of dividing a political entity (typically a country) into smaller regions, and transferring power from the central government to the regions. Opposite process is called unitarization.