Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
FFVS J 22 – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Швеция әуе күштері үшін жасалған шведтік бір қозғалтқышты күрес ұшағы.
The FFVS J 22 was a Swedish single engine fighter aircraft developed for the Swedish Air Force during World War II.
Даму
Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде швед әуе күштері (Flygvapnet) негізінен ескірген Gloster Gladiator (J 8) екі қанатты ұшақтарымен жабдықталды. Осыны күшейту үшін Швеция АҚШ-тан 120 Seversky P 35 (J 9) және 144 P 66 Vanguard (J 10) ұшақтарын тапсырыс берді. Алайда 1940 жылдың қазан айында АҚШ Швецияға қалған тапсырыстарды жеткізуге эмбарго жариялады (бар болғаны 60 P 35 жеткізілді). Нәтижесінде Flygvapnet кенеттен заманауи истребительдердің тапшылығына тап болды. Басқа да бірнеше шетелдік баламалар қарастырылды: Кеңес Одағының Поликарпов I 16 және I153 ескірген деп есептелді, фин VL Myrsky толығымен ағаштан жасалған конструкциясы себепті қабылданбады, ал Жапония Mitsubishi A6M ұсынды, бірақ Жапониядан жеткізу іс жүзінде мүмкін емес болды. Fiat CR.42 Falco (J 11) екі қанатты ұшақтарының партиясы және Reggiane Re.2000 Falco (J 20) ақырында сатып алынды, бірақ бұл әрине уақытша шешім болды. Flygvapnet-тің қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жаңа истребительді жобалауға шешім қабылданды. Saab компаниясы Saab 17 және Saab 18 екі қозғалтқышты бомбалаушыларын толық қуатпен өндіріп жатқандықтан, жаңа ұшақты жобалау және құрастыру үшін жаңа ұйым құрылды, Kungliga Flygförvaltningens Flygverkstad i Stockholm ("Стокгольмдегі Корольдік Әуе Әкімшілігінің Ұшақ Зауыты", FFVS). Жобалау тобын Бо Лундберг басқарды. J 22 деп белгіленген жаңа ұшақ – орташа қанатты, консольді моноплан, кіретін шанағы және жабық кабинасы бар. Тар шанақты негізгі қону тіректері фюзеляждің ішіне толығымен артқа жиырылды. Стратегиялық материалдарды барынша азайту үшін ұшақ болат пен ағаштан жасалған, фюзеляжі молибденді болат түтікшелерден жасалған және фанерамен жабылған, ал қанаттары дәнекерленген болаттан жасалған лонжерондармен және фанерамен жабылған қабырғалармен жабдықталған. Қуат көзі – Svenska Flygmotor компаниясы лицензиясыз өндірген Pratt & Whitney R 1830 Twin Wasp шведтік көшірмесі болды, бірақ кейбір дереккөздер соғыс аяқталғаннан кейін Svenska Flygmotor ерікті түрде лицензиялық төлем төлеуге келіскенін, соңында символдық 1 АҚШ доллары келісілгенін айтады. Екі прототип Flygtekniska försöksanstalten (Ұлттық Әуе Зерттеу Институты) құрастырса, өндіріс ұшақтары Стокгольмнің Бромма әуежайындағы зауытта құрастырылатын болады, оны шведтік авиакомпания AB Aerotransport салған және жалға алған. J-22 ұшағының бөліктерін құрастыру үшін көптеген субподрядшылар қолданылды, олардың көпшілігі (мысалы, AGA және Hägglund & Söner) авиация өнеркәсібіне жатпады. J 22 ұшағының алғашқы прототипі 1942 жылдың 20 қыркүйегінде Бромма әуежайынан алғашқы ұшуын жасады, ал екіншісі 1943 жылдың 11 маусымында ұшты. Екі прототип те 1943 жылдың 19 маусымы мен 20 тамызындағы апаттарда жойылды, бірақ прототиптер ұшуға дейін өндіріс басталған еді. 1943 жылдың қазан айында Гетеборгтегі F9 әуе қанатына J 22 ұшақтарын жеткізу басталды. 198 ұшақтың жеткізілуі 1946 жылдың 1 шілдесіне дейін аяқталуы жоспарланған, бірақ зауыт жұмысшыларының ереуілі бұл жоспарларды бұзды, ал соңғы 18 J 22 ұшағы Flygvapnet шеберханаларында Арбога қаласында құрастырылды. Соңғы J-22 ұшағы 1946 жылдың 6 сәуірінде жеткізілді.
At the onset of World War II, the Swedish Air Force (Flygvapnet) was equipped with largely obsolete Gloster Gladiator (J 8) biplane fighters. To augment this, Sweden ordered 120 Seversky P 35 (J 9) and 144 P 66 Vanguard (J 10) aircraft from the United States. However, in October 1940, the United States declared an embargo against delivering the remainder of the orders to Sweden (only 60 P 35s had already been delivered). As the result, Flygvapnet suddenly faced a shortage of modern fighters. Several other foreign alternatives were considered: the Soviet Polikarpov I 16 and I153 were considered obsolete, the Finnish VL Myrsky was rejected due to its all wooden construction, and while Japan offered the Mitsubishi A6M, delivery from Japan was impractical. A batch of Fiat CR.42 Falco (J 11) biplanes and Reggiane Re.2000 Falco (J 20) were eventually purchased but this was clearly an interim solution. It was decided to design a new fighter to meet Flygvapnets needs. As Saab was running at full capacity building its single engine Saab 17 and twin engined Saab 18 bombers, a new organisation was set up to design and build the new aircraft, the Kungliga Flygförvaltningens Flygverkstad i Stockholm ("Royal Air Administration Aircraft Factory in Stockholm", FFVS). The design team would be led by Bo Lundberg. The new aircraft, designated J 22, was a mid wing cantilever monoplane with a retactable undercarriage and an enclosed cockpit. The narrow track main landing gear retracted rearward entirely within the fuselage. In order to minimise the use of strategic materials, the aircraft was of mixed steel and wood construction, with a plywood covered molybdenum steel tube fuselage structure covered by moulded plywood panels, and wings with welded steel spars and ribs covered by plywood. Power came from a Swedish copy of the Pratt & Whitney R 1830 Twin Wasp, manufactured by Svenska Flygmotor without a license at the time, although some sources state that after the end of the war, Svenska Flygmotor volunteered to pay a licence fee, with a symbolic US$1 eventually being agreed. While the two prototypes would be built at the Flygtekniska försöksanstalten (National Aeronautical Research Institute), production aircraft would be assembled by a factory at Stockholm Bromma Airport which would be built by, and leased from the Swedish airline AB Aerotransport. Extensive use was made of sub contractors, many of which (such as AGA, and Hägglund & Söner) were outside the aviation industry, to built sub assemblies of the J 22. The first prototype J 22 made its maiden flight on 20 September 1942 from Bromma airport, with the second prototype flying on 11 June 1943. While both prototypes were destroyed in crashes, on 19 June and 20 August 1943 respectively, production had already been started prior to the prototypes flying. Deliveries of production J 22s, to the F9 air wing at Gothenburg, began in October 1943. While delivery of the 198 production aircraft was planned to be completed by 1 July 1946, strike action by factory workers disrupted these plans, and the final 18 J 22s were assembled by the Flygvapnet workshops at Arboga. The last J 22 was delivered on 6 April 1946.
Пайдалану тарихы
J 22 ұшқыштарымен жақсы қабылданып, жақсы маневрлеуге және сезімтал басқаруға ие болды. Жерде алға қарай көріну қанағаттандырмайтын еді, және егер құйрық дөңгелегі құлыпталмаған және ұшу кезінде еркін айналса, жерге түсіп қалу қаупі бар еді. 795 кВт (1065 а.к.) қозғалтқыштан 575 км/сағ жылдамдыққа ие болғандықтан, швед баспасөзі бұл кішкентай истребительді «қозғалтқыш қуатына шаққандағы әлемдегі ең жылдам» деп атады. (Бұл толыққанды дұрыс болмаса да, J 22 Supermarine Spitfire және Mitsubishi A6M («Zero») ұшақтарының алғашқы нұсқаларымен бір деңгейде болды.) J 22 ұшқыштары оны әзілде «шасси еніне шаққандағы әлемдегі ең жылдам» деп атады, себебі шасси аралығы өте тар болды. P 51 Mustang (шведтік қызметте J 26 деп аталды) ұшақтарымен имитациялық әуе шайқастарында ол 5000 метрге дейін «қарсы тұра алды», бірақ 6000 метрден жоғары, жетілдірілген биіктік турбокомпрессоры болмағандықтан, жылдамдығы төмендеді. Жүйелерінің қарапайымдығының арқасында J 22 ұшағын техникалық қызмет көрсету және күту өте оңай болды. J 22 1952 жылы қызметтен алынды.
The J 22 was well liked by its pilots and possessed good manoeuvrability and responsive controls. Forward visibility on the ground left something to be desired and if the tailwheel was left unlocked and able to swivel during take off there was the potential to ground loop. With 575 km/h (360 mph) from a 795 kW (1,065 hp) engine, the Swedish press called the diminutive fighter the "world's fastest in relation to the engine power". (While this was not absolutely accurate, the J 22 was in the same class as the early marks of Supermarine Spitfire and Mitsubishi A6M ("Zero").) J 22 pilots tongue in cheek modified this to "the world's fastest in relation to track width", because of the very narrow spacing of the undercarriage. In mock dogfights with P 51 Mustangs (called J 26 in Swedish service) it was able to "hold its own" up to 5,000 metres (16,000 ft) although, above 6,000 m (19,000 ft), without a good high altitude supercharger, it became sluggish. Because of its simple systems the J 22 was also very easy to maintain and service. The J 22 was retired from service in 1952.
Тірі қалған әуе кемелері
J 22 ұшағының үш данасы сақталған. Екі данасы Линчепингке жақын Мальмендегі Швеция әуе күштері мұражайына тиесілі. Олардың біреуі жақын маңдағы ветерандар әуежайында орналасқан, онда ол өз күшімен таксимен жүре алады. Екіншісі мұражайда тоқтап тұр. Үшінші J 22 Ugglarp-тағы Svedinoes Bil Och Flygmusum (Svedinoes Автомобиль және Әуе мұражайы) меншігінде. Қазіргі уақытта Франциядағы компания бұл ұшақты ұшуға дайын күйге келтіру жұмыстарын жүргізіп жатыр. Тағы екі J 22 ұшақ фюзеляжі сақталған, бірақ сыртқы қаптамасы толық емес. Олардың біреуі Швеция әуе күштері мұражайына тиесілі, ал екіншісі жеке меншікте. Оларды біріктіріп, ұшуға дайын күйге келтіру жоспарлануда.
Three externally examples of the J 22 have been preserved. Two examples are owned by the Swedish Air Force Museum, at Malmen near Linköping. One of these is located at a nearby veteran airfield where it is able to taxi around under its own power. The other is on static display at the museum itself. A third J 22 is owned by Svedinoes Bil Och Flygmusum (Svedinoes Automobile and Aviation Museum), in Ugglarp. This aircraft is currently undergoing restoration to flying condition, by a company in France. Two more J 22 airframes survive, although the external panelling is incomplete One is owned by the Swedish air force museum with the other one being owned privately. They are planned to be combined with each other and restored to flying condition.