Кіріспе

Ежелгі Римде куриальдар (co + viria, 'ерлер жиыны') бастапқыда Рим қаласының генстерінің (рулардың) жетекші мүшелері болды. Олардың қызметтері азаматтық және діни сипатта болған. Әр генс куриалис өз жетекшісіне ие болған, ол курио деп аталған. Барлық жиналыстарды курио максимус басқарған.

Тарих

Римдік азаматтық үлгі империяның қалалары мен қалашықтарында Рим билігіне өткенде көшірілді. Кейінгі империяда куриальдар – жергілікті магистраттар мен декуриондар ретінде жергілікті курияда қызмет атқаратын саудагерлер, кәсіпкерлер және орташа жер иелері деп есептелді. Куриальдар қоғамдық құрылыс жобаларын, ғибадатханаларды, мерекелерді, ойындарды және жергілікті әлеуметтік қамтамасыздандыру жүйелерін қаржыландыруға міндетті болды. Олар көбінесе осы шығындарды өз қалталарынан төлеп, беделге ие болуға тырысты. III ғасырдың ортасынан бастап бұл міндетті болып саналды, себебі Константин I қалалардың мүліктерін, жергілікті салықтар мен алымдарын, қала жерлері мен ғимараттарынан түсетін кірісті тәркіледі. Юлиан оларды қайтарды, бірақ Валентиний I (363-375) және Валент (364-378) ресурстарды қайта тәркіледі. Олар қалаларға кірістің үштен бірін қайтарды, бұл қаражат корольдік қазынадан төленді, ол қалалық активтерді бюджетте жеке тармақтар ретінде бөліп қойды. Соңында оларды басқару құқығы қалаларға қайтарылды. IV ғасырдан бастап куриальдар ғана емес, сонымен қатар қалалар императорлық үкіметтің көмегімен де қоғамдық инфрақұрылымды және қоғамдық жағдайларды сақтау қиындықтарына тап болды. Куриальдар императорлық салықтарды жинауға, армияға азық-түлік пен тұру орынын ұсынуға (тапсырмалар азаматтық әкімшіліктің бақылауында болды) және императорлық поштаны (cursus publicus) қолдауға жауапты болды, оның шығындары мен күтімі провинциялық жер иелерінің мойнына жүктелді, олардың аумағы арқылы пошта қозғалды. IV және V ғасырлар аралығында куриальдық топқа мүшелік, олардың ең байларына (көп жағдайда өз міндеттемелерінен босатылған) басқаларға қарағанда қаржылық тұрғыдан қиынға айналды, әсіресе Батыста, империяның әкімшілігін бұзған тайпалардың қоныстануымен және 400-ден 600 жылға дейін өмір деңгейінің жартысына дейін төмендеуімен. Көптеген куриальдар әскерге, императорлық үкіметке немесе шіркеуге қосылып, немесе сенаторлық шен алып, кеңестердегі қызметтен босатуға тырысты. Императорлық үкімет бұған қарсы тұруға тырысты; міндеттемелерін орындамай қашқан куриальдар және/немесе олардың ұлдары кеңестерге қайтарылды. Император Юлиан куриальдық кеңестердің мүшелерін көбейтіп, жауапкершілікті тең бөлу арқылы бұл құбылысқа қарсы күресуге тырысты. Бұл әрекет сәтсіз аяқталды, және Юлиан бұл саясатты жүзеге асыруға үлкермей қайтыс болды. Жағдайды түзетуге жасалған басқа да әрекеттер де сәтсіз аяқталды, және Рим империясының соңғы кезеңінде кеңестердің маңызы төмендеді. V ғасырдың барысында қалаларды басқару кеңестерге мүше болмауға тиіс адамдардан құралған «Нотабельдер» тобының қолына көбірек өтті: сенаторлар, магнаттар, бұрынғы әскери шенеуніктер, бай жер иелері, епископтар, бұрынғы императорлық шенеуніктер және белгілі бір босатылған кәсіби топтар.

Декурион

Декурион – Рим империясындағы қалалық сенаттың мүшесі. Декуриондар қалалық қоғамның бай орта тап азаматтарынан құралған куриалдар класынан таңдалады. Декурион лауазымының пайда болуы Римнің 125 жылғы Италиядағы Латын колонияларының шенеуніктеріне римдік азаматтық алу арқылы адалдық сезімін ояту мақсатындағы шешімінен бастау алады. Декуриондар жергілікті деңгейдегі ең беделді саяси тұлғалар болды. Олар мемлекеттік келісімшарттарға, діни обрядтарға, ойын-сауықтарға және тәртіпті сақтауға жауапты болды. Императорлық үкімет үшін ең маңыздысы – жергілікті салықтарды жинауды қадағалау. Империяның алғашқы кезеңдерінде аристократиялық азаматтар осы лауазымды мәртебелі екендігінің белгісі ретінде іздеді. Олар театрдың алдыңғы қатарларында орын алып, "намыстылар" (honourable men) тобына қабылданды. Сайланғаннан кейін, олар қоғамдық жұмыстарды жүзеге асыру үшін өз қаражатынан ірі сома төлеуге міндетті болды; декуриондар әдетте қауымға храмдар, моншалар және басқа да қоғамдық құрылыстар салу үшін бәсекелестікке түсетін. Доминат кезеңінде (284 жылдан бастап және одан кейін), империяның қаржысы қатаң салық жинау шараларын қажет еткен кезде, декурион лауазымы мәртебе символы болмай, қолайсыз мемлекеттік қызмет лауазымына айналды.