Кіріспе

Көлденең жұмыс беті – countertop, counter, benchtop, worktop (британдық ағылшын тілінде) немесе ас үйдегі жұмыс үстелі (австралиялық немесе жаңазеландиялық ағылшын тілінде), бункер (шотландтық ағылшын тілінде) – көтеріңкі, берік, тегіс және көлденең бет. Олар ас үйде немесе басқа тағам дайындалатын жерлерде, ванна бөлмелерінде және жалпы жұмыс орындарында жұмыс істеу үшін жасалған. Бұл бет жиі шкафтардың үстіне орнатылады, олар пайдаланушы үшін ыңғайлы биіктікте болады және нақты жұмысқа арналған. Жұмыс беті әртүрлі материалдардан жасалуы мүмкін, олардың функционалдығы, беріктігі және эстетикалық қасиеттері әртүрлі болуы мүмкін, сондай-ақ құрылғылар немесе қосымша заттармен жабдықталуы мүмкін. Австралия және британдық ағылшын тілінде "counter" сөзі әдетте бұл типтегі бетке қатысты қолданылады, ол қоғамдық қолжетімді аймақ пен қызметкерлердің жұмыс істейтін аймақ арасындағы шекараны құрайды. Басқа жағдайларда "кешек үстелі" немесе "бенчтоп" терминдері қолданылады.

Ас үйдің үстелдері

20-ғасырдың басында дамыған, дәстүрлі батыс стильіндегі ас үйлер әдетте жиналмалы шкафтардан тұрады, олардың үсті жағы бір-бірімен жалғасқан жұмыс бетімен жабылады. Джонни Грей көрсеткен "жабдықталмаған" ас үй дизайны стиліне дискретті тіреу құрылымдарына орнатылған бөлек және/немесе әртүрлі үстел беттері де кіруі мүмкін. Материалды таңдау және пішінді жасаудың басты талаптары – беріктігі, функционалдығы, гигиеналық жағдайы, сыртқы түрі және бағасы. Стандартты ас үйге орнатылған кезде (АҚШ) қабырғаға бекітілген шкафтардың үстел беттері әдетте алдыңғы жағынан артқы жағына дейін орналасады және алдыңғы (жетекші) жиегінен сәл шығып тұрады. Бұл, базалық шкафтың бетін қорғап қана қоймай, үстелдің арт жағындағы заттарға қол жеткізуді жеңілдетеді. Сонымен қатар, еденге орнатылмаған аяққа тигізетін кеңістік ретінде қызмет ете алады, бұл адамға үстелге жақынырақ тұруға және эргономиканы жақсартуға мүмкіндік береді. Ұлыбританияда стандартты ені 600 мм (шамамен 24 дюйм) құрайды. Еденнен биіктігі қолданылуына байланысты өзгереді, бірақ әдетте материалдың қалыңдығына байланысты болады. Олар шкафтардың артына нәрселердің түсіп кетуін болдырмау үшін ендірілген немесе қосымша артқы жапсырманы (Ұлыбританияда: upstand) қамтуы мүмкін. Ас үй үстел беттерін жеке тұрған аралдарға, асханаларға немесе барларға, жазба үстелдеріне және басқа да арнайы жұмыс орындарына орнатуға болады; бұрынғыдай, олар қолданылуына қарай консольдік, еркін және ілмек тәрізді элементтерді қамтуы мүмкін. Үстелдің көлденең беті мен тік жиектері қарапайымнан өте әсемге дейін әртүрлі әдістермен безендірілуі мүмкін. Олар көбінесе раковиналарды, пештерді (плиталарды), газдақ плиталарды және пісіру беттерін орнатуға, сондай-ақ диспенсерлер, ендірілген ағызу тақталары және кесу тақталары сияқты қосымша жабдықтарды орнатуға бейімделген.

Зертханалық үстелдер

Зертханалық үстелдер – ғылыми салаларда, оқу-зерттеу зертханаларында немесе ғылыми-зерттеу мақсаттарында арнайы қолданылатын үстелдер. Олар жабдықтарды, құралдарды, жобаларды және химиялық заттарды орналастыру үшін пайдаланылады. Зертханалық үстелдердің сипаттамалары, әдетте, қолданылатын реагенттер мен коррозиялық химиялық заттарға байланысты анықталады. Үстелдің мақсаты химия, физика, тамақ ғылымдары, микробиология немесе биология зертханасында қолданылуына қарай өзгереді. Көбінесе қажетті зертханалық үстелдердің сипаттамалары – мықты, берік болуы және суға, ылғалға немесе химиялық заттарға төзімді болуы. Зертхананың мақсатына қарай, олар қышқылдарға немесе жоғары температураға да төзімді болуы мүмкін. Көптеген зертханалық үстелдерде эксперимент жүргізу кезінде кедергі келтіретін материалдарды сақтауға арналған шумақтар болады. Зертханалық күнделіктер, қарындаштар, қосымша қағаздар мен папкалар сияқты материалдарды белгіленген орындарда немесе шумақтардың ішінде сақтау ұсынылады және талап етіледі. Зертханалық үстелдердің стилі мен түрлері орналасқан жеріне (географиялық орналасуына) және қолданылатын зертханаларға байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Олар сондай-ақ, қолданылуына қарай әртүрлі материалдардан жасалады. Ең көп таралған және берік материал – фенолді шайыр, себебі ол жеңіл, мықты, химиялық заттар мен ылғалға төзімді. Ол температураға дейін шыдай алады, одан жоғары температурада эпоксидті шайыр қолданылады. Фенолді және эпоксидті шайырлар функционалдық тұрғыдан бірдей, бірақ олардың температураға төзімділік деңгейі әртүрлі. Зертханалық үстелдерді жасау үшін пластикалық ламинат, тот баспайтын болат және тіпті ағаш та қолданылуы мүмкін.

Табиғи тас

Табиғи тас – үстел беттерінде ең көп қолданылатын материалдардың бірі. Табиғи тас немесе өлшемді тас плиталары (мысалы, гранит) кесу және өңдеу жабдықтарын қолдану арқылы дайындаушының шеберханасында қалыптастырылады. Шеттері әдетте қолмен ұсталатын фрезерлер, ұсақтағыштар немесе CNC станоктары арқылы жасалады. Егер тастың өрнегі өте әртүрлі болса, тас клиенттің қарауы үшін шеберханада соңғы орналасқан күйінде көрсетілуі мүмкін, немесе тас плиталарын тәжірибелі инспекторлар таңдайды. Жаңа технологиялар компьютерде тастың виртуалды орналасуын қамтамасыз етеді. Қазір тас суретінің үстіне dxf файлының қойылуын қамтамасыз ететін нақты фотосуреттерді алуға болады. Бұл орналастыру процесінде бірнеше материалды плиталар қолданылуы мүмкін. Содан кейін үстел бетінің жинағы мамандармен орнату орнында жиналады. Әдетте, бастапқы үстел бетін дайындау бастапқы кеніште немесе оның жанында жүргізіледі, блоктар қалыңдығына дейін кесіледі, содан кейін стандартты ендерге (600 мм және одан жоғары) машинамен өңделеді, содан кейін беті жылтыратылып, шеттері жасалады. Бұл әдіс қалдық материалдарды тасымалдау қажеттілігін жояды және клиенттердің тапсырыстарын дайындау үшін қажетті уақытты қысқартады. Бұл практика "өлшемге сәйкес кесу" деп аталады. Дайындаушы әртүрлі бөлшектерді алдын ала өңдеуге болады, соның арқасында әртүрлі раковиналар мен плиталарды орнатуға мүмкіндік туады. Табиғи тастың жалпы кемшілігі – бактериялардың және/немесе дақтарға себеп болатын сұйықтықтардың сіңуін болдырмау үшін герметиктеудің қажеттігі. Соңғы жылдары беттік герметиктерге балама ретінде майды тебуге қарсы импрегнаторлар енгізілді. Импрегнаторлардың пайда болуымен көптеген материалдарды герметиктеу жиілігі бес-он жылға дейін азайтылды.

Ағаш

Ағаш үстел беттерінің әртүрлі дизайны бар, олар қасап блогынан бастап, біріктірілген тақтайшаларға дейін, тіпті бір-бір тақтайшаға дейін кездеседі. Ағаш – жаңартылатын ресурс болғандықтан, ас үй үстелін таңдағанда ең экологиялық таза нұсқа саналады. Ағаш үстелдерді шикі ет сияқты тағамдармен жанасқаннан кейін мұқият тазалап, дезинфекциялау қажет. Зерттеулер көрсеткендей, бактериялар ағашқа сіңіп болса да, көбеймей, бірте-бірте өледі. Жаңа пластик жұмыс беттерін дезинфекциялау оңай болғанымен, оларға көптеген сызат түскен соң толыққанды дезинфекциялау қиынға соғады. Ал ағаш жұмыс беттерінде пышақпен жасалған кесіктердің саны ешқандай рөл атпайды.

Өздігінен жиектелген немесе ағаш жиектері бар ламинат

Өзін-өзі немесе ағаш жиекті пластик ламинат үстел беттері, бетінде аздап немесе тігістері жоқ үстелді таңдағандар үшін де өте танымал. Осы стильде үстел шебері үстел беті үшін МДФ немесе ұсақ бөлшекті тақтайдан жасалған негізді пайдаланады, содан кейін ламинат жамылғыларын байланыс желімі арқылы негізге жабыстырады. Ламинат содан кейін фрезер станогымен кесіліп өңделеді. Бұл әдіс пост-форминг үстелдерінің қисық пішіндерін қайта шығара алмайды, бірақ оны көптеген тігістерсіз әртүрлі еден жоспарларына оңай бейімдеуге болады.

Қолөнер бұйымдары

Сәулеттік қолөнермен жасалған шыны, қаталданған шыны, текстуралы шыны бөлшектері және кері алтын жалатылған шынының ежелгі өнері – verre églomisé заманауи қолданыстарда, оның ішінде үстел беттеріне, аспаптардың артқы жағына және дастарқан үстелдеріне қолданылады. Шыны бұйымдарын шеберлер студияда жекелеген тапсырыс бойынша өңдей алады, содан кейін оларды кішкентай бөліктер түрінде (мысалы, үш тіктөртбұрыштан тұратын ас үй үстелі) немесе үлкен, тұтас бөліктер түрінде (мысалы, шыны үстел және текстуралы шыныдан жасалған бір бөліктен құралған раковина) орнатады. Беткі текстурасы бірнеше нұсқада келеді, мысалы, құмдалған, балқытылған, пиксельдік және сызықтық. Шыны үстелдердің жиектері де әртүрлі болып келеді, оларға: жылтыратылған, текстуралы және отта жылтыратылған жиектер жатады. Шыны тесіксіз, дақтарға төзімді, өте гигиеналық және "өте ыстыққа төзімді (700 градусқа дейін)". Шыныны қайта өңдеу мақсатында тұтынушылардан жиналған шыны немесе өнеркәсіптік флоат шыны сияқты материалдар қолданылады. Материалды ұнтақтап немесе жолақтарға кесіп, шынының жұмсару температурасына дейін қыздырып, еріген материалды қайтадан қатты күйге келтіруге болады.

Плитка

Плитка, оның ішінде керамикалық және тас плиткалар, еден және қабырға плиткалары сияқты, балшық қолданылып, цементтелгеннен кейін плиткалар арасындағы кеңістіктер сіңіріледі. Әдетте, үстелдің артына қабырғаға жабыстырылатын плиткалар артқы қаптама деп аталады.

Қатты бет материалдары

Қатты бетті акрил немесе полиэстер материалдары көбінесе орнатушының шеберханасында дайын күйінде жасалып, содан кейін орнату орнында жиналады. Материал оңай желімделеді, ал желімделген тігістер кесіліп тегістеледі, тігістің көрінетін іздерін қалдырмайды. Қатты бетті үстелдердің жиегін әр түрлі әсемдеуге болады. Материалдың қалыңдығы көбінесе шамалы болғандықтан, жиек әдетте екі-үш қабат материалды үйіп жасау арқылы құрастырылады. Содан кейін жиек дөңгелек немесе S-тәрізді пішінделеді. Күрделі әрлеулерге бағасы жоғарырақ.

Инженерлік кварцпен қапталған беттер

Инженерлік кварцты таспен қаптау ұнтақталған кварц пен шайыр қоспасынан жасалады. Тәжірибелер көрсеткендей, олар кварцтың беріктігін сақтайды, бірақ шайырдың арқасында иілгіштігі артып, соққыға төзімділігі жақсарады. Сондай-ақ сынақтар осы үстел бетінің аспаздық өнімдер мен шаруашылық заттардан түсетін түс өзгерісіне үй шаруасында қолданылатын беттердің ішінде ең төзімді екенін көрсетті, ал гранит екінші орында тұрады.

Мәдениетті мәрмәр

Мәдени мрамор үстелшелер – адам жасаған, нағыз мәрмәрге ұқсас ванна үстелшелері. Мәдени мрамор үстелшелер жоғары беріктіктегі полиэстер шайыры мен нағыз мәрмәр тас ұнтағын араластыру арқылы жасалады. Содан кейін қоспаға қосымша химиялық заттар қосылып, қалыпқа құйылады. Осы қалыптар ванна, джакузи, душ табақтары, терезе алқаптары және тіпті ванна үстелшелерін де жасауға мүмкіндік береді. Аяқталған материал табиғи мәрмәрден әлдеқайда арзан және гранит немесе мәрмәр сияқты табиғи тастардан төрт есе мықты. Қалыпты пайдалану процесі сонымен қатар жасалған үстелшелерге табиғи тасқа қол жеткізе алмайтын әртүрлі беттік текстуралар мен түстердің кең ауқымын беруге мүмкіндік береді. Мәдени мрамор үстелшелер эстетикалық тұрғыдан тартымды және нағыз мәрмәрға қарағанда экономикалық әрі берік балама болып табылады.

Қағаз композиттері

Қағаз және қорықпен (смоламен) жасалған, қысым мен ыстықпен біріктіріліп, тығыз, қатты материалға айналған қағаз композиттік панельдер 1950 жылдан бері тұрғын үйлерде және ғылыми зертханаларда үстелше ретінде қолданылып келеді.

Басқа материалдар

Тұтқырланбайтын болат, тас, терраццо, бамбук және басқа материалдар көбінесе фабрикада дайындалып, содан соң орнатылатын жерде құрастырылады. Материалдың сирек кездесетін болуымен, алдын ала дайындау қиындығы арта түседі. Қатты бетті синтетикалық материалдар сияқты, жиектері әртүрлі өңделуі мүмкін, бірақ материал әдетте қалың болғандықтан, жиекті бірнеше қабаттап салудың қажеті болмайды. Тот баспайтын болаттан жасалған көптеген алдын ала жобаланған, фабрикада дайындалған бөліктер (раковиналар, ағызу тақталары және басқа да аксессуарлар) қолжетімді. Оларды жеке қолдануға болады немесе үлкен, жеке дайындалған жинақтарға енгізуге болады. Кейбір тот баспайтын болат жүйелері ендірілген тіреулерде тұрады және шкафтардың қолдауына мұқтаж болмайды.

Су қоймасын орнату

Осы стильдердің кез келгенінде "өздігінен жиектелген" раковиналарды пайдалануға болады. Олар жұмыс үстеліне (немесе негізгі материалға) үлгі бойынша кесілген тесіктерге орнатылады, оларды жұқа арамен немесе қолда бар материалға сәйкес келетін басқа кескішпен кесіп алады, және раковина өз жиегімен ілінеді. Жиек раковинаны үстелдің жоғарғы бетіне тығыз бекітеді, әсіресе раковина төменнен тесікке орнатылғанда, қосымша герметикпен нығайтылады. Көптеген материалдар "төменгі орнату" немесе "астынан орнату" раковинасын орнатуға да мүмкіндік береді. Мұндай жағдайда, раковинаға арналған тесіктен жұмыс үстелі материалының жиегі көрінеді (сондықтан бұл жиек мұқият өңделген болуы керек, жуан кесу болмауы тиіс; мұндай кесу әдетте шеберханада жасалады). Содан кейін раковина материалдың астынан орнатылады. Әсіресе астынан орнатылатын раковиналар үшін, раковина мен жұмыс үстелі материалы арасында су өткізбейтін біріктіруді қамтамасыз ету үшін силикон негізіндегі герметиктер қолданылады. "Астынан орнатылған" раковинаның артықшылығы – ас үйге заманауи көрініс беруі, бірақ кемшіліктері – раковинаның және жұмыс үстелінің құнының артуы. Қатты бетті пластик материалдар үшінші нұсқаны ұсынады: раковинаны жұмыс үстелінің материалымен бірдей пластиктен жасап, оны жұмыс үстелінің астыңғы жағына жабыстырып, біріктіруін тегістеуге болады, нәтижесінде көрінбейтін біріктіру пайда болады және раковина мен жұмыс үстелі арасындағы кір жиналатын тігіс болмайды. Бірақ мұндай раковиналардың тот баспайтын болаттан немесе шойыннан жасалған раковиналарға қарағанда соққыға төзімділігі төмен, және температураның күрт өзгеруіне байланысты (мысалы, ыстық су құйылғанда) кеңейіп немесе жиырылуы мүмкін. Сол сияқты, тот баспайтын болаттан жасалған раковинаны жұмыс үстеліне дәнекерлеуге болады, содан кейін біріктіруін тегістеп, жасырылған көрініс жасауға болады.