Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Судандағы бұқаралық ақпарат құралдары
Mass media in Sudan
2000 жылдардың басында Судан Африкадағы ең шектеулі медиа ортасы бар елдердің бірі болды. Суданның баспа басылымдары тәуелсіздік алғаннан бері әдетте саяси партиялардың біріне немесе биліктегі үкіметке қызмет етіп келді, дегенмен кейде ашық түрде тәуелсіз газеттер де жарық көрді. Әскери режимдерге қарағанда азаматтық үкіметтер кезінде баспасөз бостандығы жоғары болды. Радио мен теледидар үкіметтің түріне қарамастан, әрқашан қатаң мемлекеттік бақылауда болды. Бұл ретте, заңмен белгіленген тәртіпке, қауіпсіздікке немесе қоғамдық моральға зиян келтірмей, сөз бостандығына, ақпарат таратуға және баспасөзге қол жеткізуге шектеусіз құқық берілді. Мемлекет баспасөз және басқа да БАҚ бостандығын демократиялық қоғамда заңмен реттелуінше кепілдік береді деп қосты. 2000 жылдардың басында үкімет радио хабарларын тікелей бақылап отырды. Судан сияқты ірі елде радио ақпарат таратуда ерекше маңызға ие болды. Солтүстік Суданда тек бір жеке радиостанция болды, ол Хартумда музыка тарататын FM станциясы еді. 2000 жылдардың басында бірнеше оппозициялық және жасырын радио желілері жұмыс істеді. Оппозициялық НДА басқаруымен жұмыс істейтін «Судан дауысы» 1995 жылдан бастап көршілес Эритреядан қысқа толқын арқылы үзіліс-үзіліс хабар таратты, содан кейін НДА құрамына кірген партиялар Суданға оралды. Жаңа Судан шіркеулер кеңесі Уганда мен Нидерландыдағы студияларда жасалған «Үміт дауысы» атты апталық бағдарламасын шығарып, Мадагаскардағы Нидерланды радиосының ретрансляциялық станциясы арқылы таратты. 2010 жылы Судан BBC-нің араб тіліндегі жергілікті FM жиіліктеріндегі төрт солтүстік қалада, оның ішінде Хартумда хабар тарату лицензиясын тоқтатты. АҚШ Халықаралық даму агенттігінің қолдауымен Білім беруді дамыту орталығы әзірлеген Судан радиосы 2003 жылдың шілдесінен бастап Найробиден хабар таратуды бастады. Судандық продюсерлер 10 судан тілінде бағдарламалар шығарып, азаматтық білім, денсаулық сақтау, ауыл шаруашылығы және білім беру, сондай-ақ музыка мен ойын-сауыққа баса назар аударды.
As of the early 2000s, Sudan had one of the most restrictive media environments in Africa. Sudan's print media since independence generally have served one of the political parties or the government in power, although there occasionally were outspoken independent newspapers. There was more press freedom under civilian governments than during military regimes. Radio and television were always under much firmer government control, irrespective of the type of government. provided an unrestricted right to freedom of expression, dissemination of information, and access to the press without prejudice to order, safety, or public morals “as determined by the law.” It added that the state guaranteed freedom of the press and other media “as shall be regulated by law in a democratic society.” As of the early 2000s, the government directly controlled radio broadcasting. In a country as large as Sudan, radio was especially important in disseminating information. There was only one private radio station in Northern Sudan; it was an FM station that broadcast music in Khartoum. As of the early 2000s, several opposition and clandestine radio networks were in operation. The Voice of Sudan, operated by the opposition NDA, broadcast shortwave intermittently from neighboring Eritrea beginning in 1995 until the parties that made up the NDA returned to Sudan. The New Sudan Council of Churches had a weekly broadcast called the Voice of Hope produced in studios in Uganda and the Netherlands and transmitted via the Radio Netherlands relay station in Madagascar. In 2010, Sudan suspended the BBC’s license to broadcast in Arabic on local FM frequencies in four Northern cities, including Khartoum. The Sudan Radio Service, developed by the Education Development Center, supported by the U. S. Agency for International Development, began broadcasting from Nairobi, Kenya, in July 2003. Sudanese producers broadcast programs in 10 Sudanese languages, focusing on civic education, health, agriculture, and education, as well as on music and entertainment.
Теледидар
Судан ресми түрде теледидар таратуды 1963 жылы бастады. Алғашқы толыққанды судандық газет, «Хадарат әл Судан» 1919 жылдың ақпанында жарық көрді.
Sudan officially began television transmission in 1963. and the first fully Sudanese newspaper, Hadarāt al Sudan, started in February 1919.
Тәуелсіздік алғаннан бері
Суданның ресми жаңалықтар агенттігі (СУНА) 1971 жылы құрылды және араб, ағылшын және француз тілдерінде ақпарат таратуды жалғастыруда. 1989 жылғы төңкеріске дейін Суданда жанды баспасөз болды. Хартумда 22 күнделікті газет, оның 19-ы араб тілінде және 3-і ағылшын тілінде жарық көрді. Суданда барлығы 55 күнделікті немесе апталық газет және журнал болды. 1989 жылы Революциялық командалық кеңес олардың барлығын тыйым салып, 1000-нан астам журналисті жұмыстан босатты. Бірте-бірте әл-Башир үкіметі жеке күнделікті газеттердің қайтадан жариялануына рұқсат берді, бірақ олардың барлығы цензураға ұшырады. Олардың кейбіреулері мерзімді түрде мазақтауға ұшырады, соның ішінде журналистерді түрмеге қамау, газеттерді тәркілеу және жариялауды тоқтату сияқты жағдайлар болды. Ұлттық қауіпсіздік және барлау қызметі (NISS) елдің ең ықпалды екі тәуелсіз газетін – «Әл Сахафа» және «Әл Картумды» сатып алды. 2007 жылы ағылшын тіліндегі жетекші күнделікті газет «Хартум Монитор» болды, оның күніне 3000-3500 данасы таратылды. Ол үнемі мазақтауға ұшырады. Reuters, Agence France Press (AFP) және Al Jazeera сияқты басқа да жаңалықтар агенттіктерінің кеңселері мен тілшілері Хартумда орналасқан.
The official Sudan News Agency (Suna) was established in 1971 and continues to distribute information in Arabic, English, and French. Before the 1989 coup, Sudan had a lively press. There were 22 daily papers, 19 in Arabic and three in English, published in Khartoum. In total, Sudan had 55 daily or weekly newspapers and magazines. In 1989, the Revolutionary Command Council banned all of them and dismissed more than 1,000 journalists. Slowly, the al Bashir government allowed private dailies to return to publication, although they were all subject to censorship. Some of them periodically experienced harassment, including the jailing of journalists, seizure of newspapers, and suspension of publication. The National Intelligence Security Service (NISS) purchased the country's two most influential independent newspapers, Al Sahafa and Al Kartoum. In 2007, the leading English language daily was the Khartoum Monitor, with a distribution of 3,000 to 3,500 copies per day. It experienced periodic harassment. Reuters, Agence France Press (AFP) as well as Al Jazeera and other news agencies have offices and corresponding journalists in Khartoum.
Судандағы 2023 жылғы соғыс кезінде журналистика
Судандағы 2023 жылғы қақтығыс кезінде Dabanga Radio TV Online жаңалық журналы 17 судандық БАҚ және адам құқықтары ұйымдарының Судандағы БАҚ еркіндігінің сынды жағдайы туралы бірлескен мәлімдемесін жариялады. 2023 жылдың 15 сәуірінен 15 тамызына дейінгі кезеңді қамтитын мәлімдемеде судандық журналистердің "екі тараптың арасында кептеліп қалған" қауіпті жағдайда екені атап көрсетілді. Журналист Эль Бакир Фейсал, "Журналистердің құқықтары үшін" ұйымының бас үйлестірушісі: "Бұл мәлімдеменің ерекшелігі – 17 судандық баспасөз мекемесінің басшыларының соғысқа қатысты бірінші рет біріккен позицияны ұсынғаны, сондай-ақ журналистерді қорғау және қауіпсіздік, баспасөз және сөз бостандығы мәселелеріне назар аударғаны" деді. Судандық әйелдер медиа желісінің негізін қалаушы мүшесі мәлімдемеде қақтығыс аймақтарындағы әйел журналистерге қатысты жыныстық зорлық-зомбылық (ЖЗЗ) жағдайлары қамтылғанын атап өтті. Ол сондай-ақ, жек көрушілік сөздерге және жалған жаңалықтарға қарсы есеп беруді және БАҚ арқылы үгіт-насихат жүргізуді қажет ететінін айтты. Судан журналистерінің синдикаты атынан Абдель Монейм Әбу Идрис мәлімдеменің басты себептері "журналистердің нашарлаған тұрмыс жағдайлары, үйлеріне немесе жұмыс орындарына жасалған үнемі шабуылдар мен мазақтаулар" екенін мәлімдеді. Аса қиын жағдайлар салдарынан көптеген журналистер қаза тапты, жарақат алды, түрмеге қамалды және көрші елдерге қашып кетті. БАҚ ұйымдары тасталып кетті немесе тікелей нысанаға алынды, бұл қақтығыс аймақтарында БАҚ қараңғылығына әкеп соқты. Мәлімдемеде екі тараптың да қақтығысты дереу тоқтатуы, журналистерге қақтығыс аймақтарына қауіпсіз кіруге мүмкіндік беруі және олардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуінің маңыздылығы атап көрсетілді. Бұл есепті "Аль-Адуа" БАҚ және журналистика қызметтері орталығы, Судан журналистерінің синдикаты, Судан журналистерінің желісі, Дүниежүзілік медиа даму форумы және Шығыс Африка халықаралық баспасөз қауымдастығы (IPAEA) қолдауымен дайындалды. Онда Судандағы журналистердің қиын жағдайы, жеке қауіптенуден бастап сөз бостандығына дейін барлық мәселелер қамтылды. Бұдан өзге, журналистердің кәсіби және тәуелсіз зерттеулері мен жарияланымдарын қорғаудың, сондай-ақ Суданның қазіргі жағдайы туралы жергілікті және жаһандық пікірлерді қалыптастырудағы олардың маңызды рөлінің маңыздылығына назар салынды. Сауалнамаға берген жауаптарында журналистер саяси және этникалық антагонизмге негізделген қорқыту мен жаулыққа, Судандағы еркін баспасөздің экономикалық құлдырауына, жиі қаржылық және психологиялық қиындықтарға, Суданның ішінде немесе шетелде қауіпсіз жұмыс жағдайларын іздеуге бейімділіктің артып бара жатынын көрсетті.
During the 2023 Sudan conflict, news magazine Dabanga Radio TV Online published a joint statement by 17 Sudanese media and human rights organizations about the critical state of freedom of the media in Sudan. Relating to the period from April 15, 2023, to August 15, 2023, the statement emphasised "the perilous situation faced by Sudanese journalists who have become collateral victims caught between opposing factions." Journalist El Baqir Faisal, general coordinator of Journalists for Human Rights was quoted stating "What distinguishes this statement is the leaders of 17 Sudanese press institutions presenting a unified front for the first time on the war, as well as issues of protection and safety of journalists, and freedom of the press and expression." A founding member of the Sudanese Women’s Media Network stressed that the statement included cases of gender based violence (GBV) against women journalists in conflict zones. She also stressed the call for accountability and media campaigns against hate speech and fake news. Speaking for the Sudanese Journalists Syndicate, Abdel Moneim Abu Idris said the main reasons of the statement were "the deteriorating conditions in which journalists have been living, and the continuous violations and repeated attacks, whether on their homes or workplaces." text=The dire circumstances have resulted in loss of life, injuries, imprisonment, and the flight of numerous journalists to neighbouring countries. Media organisations have been abandoned or directly targeted, leading to a media blackout in conflict zones. The statement highlights the urgent need for both conflicting parties to immediately halt hostilities, grant journalists’ safe access to conflict areas, and ensure their protection.|author=Joint statement by Sudanese media institutions and press organisations, August 2023|source=In the 2023 report In the Shadow of Violence: The Pressing Needs of Sudanese Journalists, German media organization MICT published their findings of an in depth study of 213 Sudanese journalists faced with the ongoing war in Sudan. This report was compiled with the assistance of the Al Adwaa Media and Journalism Services Centre, the Sudanese Journalists Syndicate (SJS), the Sudanese Journalists Network (SJN), the Global Forum for Media Development (GFMD) and the International Press Association of East Africa (IPAEA). It highlighted the difficult situation of journalists in Sudan, ranging from personal threats to their freedom of expression. Further, it stressed the importance of protecting journalists' professional and independent research and publications as well as their crucial role in shaping local and global perceptions of Sudan’s current state. In particular, the journalists' answers to the questionnaire stressed the growing intimidation and hostility toward journalists, often based on political and ethnic animosity, the economic collapse of a free press in Sudan, frequent financial and psychological distress and the wish to relocate to safer working conditions both in Sudan or abroad.
Кино және кино өндірісі
Судан киносының тарихы ағылшын-египеттік кезеңге дейін жетеді. 1980 жылдардан бастап кино өндірісінің азаюына қарамастан, 2010 жылдардан бері кино және кино көрсетуге деген халықтың қызығушылығы қайта жанданып келеді.
Cinema in Sudan goes back to the time of the Anglo Egyptian period. After the decline of film making from the 1980s onwards, cinema and public interest in film shows have shown a revival since the 2010s.
Әлеуметтік желілер
2010 жылдардың ортасында Судан қалаларының белсенді әлеуметтік желі пайдаланушылары арасында интернет пен ұялы байланыстың әлеуметтік әсеріне қатысты зерттеулер жүргізіп, патриархалды нормаларды, жыныстар арақатынастарын, сондай-ақ жастар мен олардың ата-ана буыны арасындағы қарым-қатынастардың өзгеруіне ерекше назар бөлді. Таяу Шығыс тарихы мен социологиясы саласындағы ғалым Альбрехт Хофхейнц судандық әлеуметтік желі пайдаланушыларының қолданысы мен көзқарастарының өзгеруі туралы ғылыми мақала жариялады. Ол жастардың "қоғамдағы өзгерістер қарқынына көбінесе шыдамсыздық танытатынын, бірақ сонымен бірге жаңа технологиялардың өздерінің өмірінде қалыптасқан нормаларды бұзуға, жеке өмір аясын кеңейтуге және өз даусын жеткізуге мүмкіндік бергенін" анықтады.
Based on his studies in the mid 2010s of active social media users from urban Sudan on the social impact of internet and mobile communication, with a focus on changing established patriarchal norms, relations between the sexes, as well as between young people and their parents’ generation, Albrecht Hofheinz, a scholar on Middle Eastern history and sociology, published an academic paper on the use and changing attitudes of Sudanese users of social media. He found that young people are "often impatient with the pace of change in their society, while at the same time professing that the new technologies have enabled them, in their own lives, to break established norms, to expand the realm of their private sphere, and to assert their own voice."