Кіріспе

Боекенторен (нидерланд тілінде "Кітап мұнарасы") - Бельгияның Гент қаласында орналасқан, бельгиялық сәулетші Генри ван де Вельде жобалаған танымал ғимарат. Ол Гент университеті кітапханасының бөлігі болып табылады және қазіргі таңда 3 миллион кітап сақтайды. Боекенторен өнер және философия факультетінің ғимараттары – Бландинге тікелей іргелес орналасқан.

Тарих

1933 жылы әйгілі фламанд сәулетшісі Генри ван де Вельдеге (1863–1957) Бландинбергтегі бұрынғы Де Вризе аллеясының орнында Гент университетінің кітапханасы және өнер тарихы, ветеринария және фармацевтика институттары үшін ғимарат жобалау тапсырылды. Қаланың ең биік жерінде орналасқан бұл орын сәулетшіге Гент қаласына төртінші мұнарасын сыйлаудың бірегей мүмкіндігін ұсынды – бұл жолы қоңыраулар үшін емес, кітаптар үшін. Биіктігі болған кітап мұнарасы Гент аспанына қарай созылады, ортағасырлық алдыңғы мұнараларымен бірге қаланың көкжиегін белгілеп, университеттің бейнесін картаға жариялайды. 3 мұнарамен бірге «Білім мұнарасы» деп аталған бұл құрылыс, 1913 жылы өткен Әлемдік көрмеден бері қала армандаған «Мұнаралар шеруін» іске асыруға көмектесті. Орта ғасырдың үш атақты мұнарасы – Сент-Николас шіркеуі, Белфре және Сент-Баво соборы, сондай-ақ модернистік кітап мұнарасы. Сол кездегі жаңалық саналған бетоннан салынған, сол кездегі инновациялық жылжымалы қалыптама техникасы қолданылды. Мұнараға грек кресінің пішіні берілді, ол уақыт пен кеңістіктің байланысын, сонымен қатар аспан мен жердің бірігуін символдайды. Жер астында 4 қабат және жер үстінде 20 қабатта шамамен 46 километрге жуық баспа материалдары, яки 3 миллионнан астам кітап сақталған. Мұнараның тік сызықтарын және кітаптарды қолдау үшін, керемет оқу залындағы ұзын үстелдердегі ашық кітаптардың көлденең сызықтары, күн сәулесімен шағылысқан төртбұрышты аула және ғимараттың солтүстік жағында күн сәулесінен қорғалған қолжазбалар оқу залы бар. Мұнара 1942 жылы ашылып, 1992 жылы ескерткіш ретінде танылды.

Қалпына келтіру

Құрылысы аяқталғанына шамамен 70 жыл өткен соң, мұнараның толыққанды қайта жаңартылуы басталды, оның ішінде әйгілі Белведер және оның тамаша интерьерлері кірді. Алайда, бұл мүмкіндік мұнараны жалпы жұртшылыққа оңай қолжетімді ету үшін де пайдаланылуда. Екінші жағынан, ғимараттың қазіргі заманғы кітапхана басқару талаптарына сай болуы да көзделеді, әсіресе коллекцияны қорғау және басқару (кондиционерлер орнату, ескірген жабдықтарды заманауи және тиімдірек құралдармен алмастыру) мәселелерінде. Сондықтан мұнара тек қайта жаңартылып қана қоймай, толықтырып жаңартылады. Ішкі бақтың астында үш қабаттан тұратын жер асты қоймасы салынуда; ол 2014 жылы аяқталып, кітаптар мұнарадан жер астына көшіріліп, мұнараның бетон қабырғасы ауыстырылатын болады. Жұмыстың барлық кезеңін архитекторлар Роббрехт пен Даем басқаратын команда жүзеге асыруда. Қайта жаңарту жұмыстары 2012 жылы басталды. Кітапхана қызметтері, оқу залы және оқу алаңдары 2021 жылдың жазында пайдалануға берілді. Шығыс қанаты 2024 жылдың басында аяқталды, ал батыс қанатының жұмыстары сол жылы басталды. Бұл қайта жаңарту жеке тұлға Андре Сингердің бастамасымен жүзеге асты, ол университет басшылығына ғимараттың жоғары архитектуралық құндылығын және оны қайта жаңарту қажеттігін түсіндіру үшін науқан ұйымдастырды. Сол кездегі ректор Андре Де Лейнхер толыққанды қайта жаңарту үшін университет қаражатын және басқа да қаржыландыру көздерін табудың қиын міндетін өз мойнына алды.

Қызықты деректер

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде мұнараны, айналағы аймақтың көрінісіне байланысты, неміс әскері басып алды. Кітап мұнарасында шамамен 46 километрге жуық кітаптар мен басқа материалдар сақталады. 2007 жылы Фламанд телеорталығы VRT кітап мұнарасының белведерін "Monumentenstrijd" бағдарламасына ұсынды. Бұл "Ескерткіштер шайқасы" Белгияда көп көрермендері болған BBC-нің "Реставрация" танымал шоуының негізінде жасалған (белведер – панорамалық көрінісі бар шатырдағы бақылау орны – ірі мемлекеттік ғимараттарда танымал элемент ретінде қолданылады). 2013 жылдың 3 сәуірінде Генри ван де Вельденің 150 жылдығын тойлауға арнап, Google логотипінде Кітап мұнарасы бейнеленді. 2018 жылдың 12 қарашасында Кітап мұнарасының үстіне қоладан жасалған ит орнатылды. Аң шығысқа, күн шығатын бағытқа қарайды. Толық мөлшердегі, тік отырған итті Санкт-Петер алаңынан жақсы көруге болады. Бұл идея Михель Хендрикстікі, ол қызығушылық пен таңғалыс тудыруға арналған. Анималист Грета Ван Пуенброэк осы бейнелі туынды жасады, ал үлгі ретінде тегіс жүнді фокс-терьер пайдаланылды.