Кіріспе
Hokkaidō Takushoku Bank, Ltd. (北海道拓殖銀行), сөзбе-сөз "Hokkaidō Exploitation Bank", 1899 жылы Хоккайдо аралында капитализмді дамыту мақсатымен "Арнаулы банк" ретінде құрылған, Жапонияның ірі коммерциялық банкі болды. Оның лақап аты Такугин (拓銀 немесе たくぎん) болды; бұқаралық ақпарат құралдары мен бизнес ортасында ол Хокутаку (北拓) деп те белгілі болды. 1997 жылдың қараша айында банкротқа ұшырағанға дейін Хоккайдодағы негізгі "City Bank" болды, ал келесі жылы өзінің қызметін Хоккайдодағы тағы бір банк – Солтүстік Тынық мұхиты банкіне (北洋銀行) және басқа банктерге берді. Оның бірыңғай қаржы институты коды 0012 болды.
Ерте тарих
1896 жылы «ауыл шаруашылығы және өнеркәсіп банкілік заңы» жарияланғаннан кейін, Жапонияның 46 префектурасында «ауыл шаруашылығы және өнеркәсіп банктері» құрылды. Хоккайдо экономикалық игеруде жетекші деп есептелді, сондықтан ауыл шаруашылығы және өнеркәсіп банкі орнына арнайы «ұлттық саясат банкі» қажет болды. Осы мақсатта 1899 жылы Хоккайдо Такушоку банкі құрылып, 1900 жылдың 2 ақпанында «арнайы банк» ретінде тіркелді. Ол Хоккайдоның дамуына капитал ретінде ұзақ мерзімді, төмен пайыздық несиелер берді. Бұл несиелердің мақсаты өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығын жақсарту ғана емес, сонымен қатар балық шаруашылығы және Хоккайдоны одан әрі игеруге байланысты салаларды дамуға бағытталды. Нәтижесінде, Такугин «ауыл шаруашылығы және өнеркәсіп» банкі, Ниппон Кангё банкі және Жапонияның өнеркәсіптік банкі сияқты банктердің қызметін алмастырғандықтан, Хоккайдо осы секторлардағы өкілдігін Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана арттыра алды.
1939 жылдан бастап
1939 жылы Хоккайдо Такушоку банкі туралы заңға түзету енгізілді, бұл заң банкке, осы уақытқа дейін тек қарыздық шығарылымға негізделген ұзақ мерзімді қаржыландыруды жүзеге асырып келген, банк шоттарын басқаруға және қысқа мерзімді қаржыландыру ұсынуға мүмкіндік берді. Енді бір мезгілде қалыпты банк және жинақ банкі рөлін атқара отырып, Такугин өзінің операцияларының масштабын күрт кеңейтті. Соңында, соғыс кезіндегі бірігуде Хоккайдо мен Карафутоға қатысты барлық банктер – қалыпты банктер мен жинақ банктері біріктірілді. 1950 жылы Хоккайдо Такушоку банкі туралы заң күшін жойды, және Такугин қалыпты банкке айналдырылды. 1952 жылы Такугин ашылған кезден бері бар болған «пайдалану облигацияларын» ұсыну тоқтатылды (бұл қызмет Жапонияның ұзақ мерзімді несие банкіне берілді). 1960 жылы Такугин «Қалалық банктер» тобына қабылдануға қол жеткізді. 1963 жылдың наурыз айында Такугин Хоккайдо лотереясын басқаруды өз міндетіне алды. Хоккайдода отбасылардың көп бөлігі «Мистер Такугин» банкінде шоттары болды, ал барлық муниципалитеттер клиенттер болып табылды. «Қалалық банк» ретінде ең шағын операциялық масштабқа ие болса да, Такугин «Хоккайдо халқының банкі» мәртебесін қалыптастырды. 1962 жылдан бастап Такугин қоңыр аюды – «Такучан» («кішкентай Таку») кейіпкерін таңбалау үшін қолдана бастады. Поливинилхлоридтен жасалған Такучанның жинақ жәшіктері бүгінге дейін коллекционерлер арасында танымал. 1989 жылдан бастап Такугин Санрио кейіпкерін пайдаланды.
Бұзық пен оның құлдырауы
1985 жылдан бастап Такугин, көптеген банктер сияқты, Токио мен Осакада филиалдар ашты және жылжымайтын мүлікпен айналыса бастады. Әдеттегі банк қызметінде жылжымайтын мүліктің құнынан 70%-дан астам қаржы берілмейді, бірақ көпіршік кезінде жер бағасының күрт өсуі күтілгендіктен, жылжымайтын мүлікке 120-130% дейін қаржыландыру ұсынылды. Осы кезеңде көптеген несиелер осыған ұқсас схема бойынша берілді, бірақ Такугин бұл мәселеде сәл кешікті. Сондықтан, ол кепілдіктерді басқа кредиторларға берілген кепілдіктерге қарағанда төмен дәрежеде тіркеуге мәжбүр болды. Бұл, егер қарыз алған жылжымайтын мүлік компаниясы банкрот болса, Такугинге қайтарылатын қарыз сомасы азаятынын білдірді. Нәтижесінде, осылай болды. 1990 жылдары экономикалық көпіршік құлаған кезде Такугиннің нашар қарыздарының деңгейі күрт өсті. Нашар қарыздардың сомасы 1 триллион иеннен асып, оларды қайтару мүмкіндігі жоғалды. Мысалы, олар Саппоро қаласындағы Kabuto Decom жылжымайтын мүлік компаниясын 120 миллиард иеннен астам қаржымен қамтамасыз етіп, оның жылдам дамуына көмектесті. Бірақ көпіршік құлағаннан кейін қарыз жаман қарызға айналған соң, 1993 жылдан бастап олар ақшаны мәжбүрлеп қайтарып алуға көшті. Kabuto Decom басшылығымен болған жанжалдың нәтижесінде Kabuto Decom президентіне қылмыстық іс қозғалып, прокуратура тарапынан қамауға алынды. Сонымен қатар, 1994 жылдың қыркүйегіндегі Қаржы министрлігінің зерттеуінде курорттық компанияларды қаржыландыруға қатысты мынадай қорытынды жасалды: 10 миллиард иендік несиелер нашар қарыздарды сату мәселесін ескермей, жалғастырылды.
finance is not provided above the 70% of real estate value, but at the time of the bubble it was foreseen that land values would rise steeply, so real estate financing was offered at 120 130% of value. Many credit facilities at this time were taking a similar form of finance, but Takugin had been somewhat slow off the mark. It therefore had to set collateral at a lower precedence than the collateral which had been already given to other credit providers. This meant that the part of the loan repayable to Takugin would be less if the borrowing real estate company were to go bankrupt. Ultimately, this is exactly what was to happen. As bubble economics collapsed in the 1990s, Takugin's level of bad debts began to soar. Bad debts exceeded ¥1 trillion, and the means of collecting them were lost. For example, they had financed the Sapporo real estate company Kabuto Decom to more than ¥120 billion, helping it to grow rapidly, and when the bubble collapsed and the debt became bad, from 1993 onwards they changed their attitude to coercively recovering the money. The result of the dispute with Kabuto Decom's leadership was to get Kabuto Decom's president indicted and arrested by the public prosecutor's office. Meanwhile, in a September 1994 Ministry of Finance study, the conclusions reached with regard to financing of resort companies were that ¥10 billion in loans continued without regard to the disposal of bad debts.
Қалай болғанда да , бұл жоспар жүзеге асырылды .
1997 жылдың наурыз айында Такугин банкінің жалпы несиелендіруінің 13,4% өтелмеген қарыздар құрап, бұл көрсеткіш барлық қалалық банктер арасында ең жоғары делінген, сонымен қатар экономикалық белгісіздікпен бірге ақша айналымында мәселе туындады. «Үлкен жиырма банкке зиян келтірмеу» саясатын ұстана отырып, қаржы министрлігі Такугинді Хоккайдодағы екінші банк – Дохгин (Хоккайдо банкі) банкімен біріктіру жоспарын жасады. Дохгиннің президенті бұрынғы қазынашылық басшысы болған. Дохгин де көпіршіктің жарылуына байланысты қаржылық қиындыққа тап болғандықтан, 1997 жылдың наурыз айының соңында Такугин уақытша өз қызметін жалғастыратын, ал келесі жылдың сәуірінде «Хоккайдоның жаңа банкі» деген атпен бірігіп, жаңа банк құрылатын жоспар жарияланды. Алайда, нашар қарыздарды бағалаудағы келіспеушіліктер мен Такугинмен ұзақ жылдар бойы дауласқандықтан туған эмоционалдық пікірлерге байланысты Дохгин қызметкерлері бірігуге қарсылық көрсетті. Екі банк арасындағы антагонизм басылмағандықтан, 9 желтоқсанда бірігуді жарты жылға кейінге шегерілді, бұл, іс жүзінде, тоқтату болды және Дохгин тарапы бірігуден бас тартқан деп түсіндірілді. 1994 жылы депозиттер 8,7 триллион иенге жеткен, бірақ қаржылық тұрақсыздықтың күшеюі салдарынан келісімшарттар бұзыла бастады, әсіресе Хонсю аймағында, және капиталдың шығуы арта түсті. 1997 жылдың қыркүйек айының соңына қарай депозиттер 5,9 триллион иенге дейін төмендеді. Бірігуге қатысты әрекеттер сәтсіз аяқталғаннан кейін Такугиннің қаржылық тұрақсыздығы одан әрі күшейді, нәтижесінде оның акцияларының құны банкроттық ескерту деңгейінен 100 иенге төмендеді. Ақша ағыны жағдайы қиын болды, бірақ Такугин ірі кредиторлардан жоғары пайыздық ставкамен берілген мерзімді несиелер мен «шақыру нарығынан» қаражат тарта отырып, біршама капитал жинауға тырысты.
Банкроттық жағдай
1997 жылдың 4 қарашасында Sanyō Securities банкроттығы Central Gunma Trust Fund (қазіргі Gunma Trust Fund) кепілсіз несиелердің шамамен 1 миллиард иенін төлеуден бас тартуына себеп болды. Осының салдарынан кепілсіз қаржы нарығы хаосқа түсті, барлық қаржыландыру мекемелері несие шегін шұғыл түрде қысқартуға бұйрық берді. Takugin үшін қаржы нарығындағы ақша ағыны қиындыққа ұшырады. Акция бағасы 59 иенді құраған Takugin 50 иендік шекараны бұзуға айналды. Қаржы нарығынан капитал алу мүмкіндігі болмаған және Қаржы министрлігі Takugin-ді қолдауды тоқтатқаннан кейін, қаржыландыру іздеуге жасалған әрекеттер келесі аптада аяқталады деп хабарланды. 17 қарашада Токиодағы Palace қонақ үйінде директорлар кеңесінің төтенше отырысы өткізілді, онда бизнес жүргізуді жалғастыру үмітінен бас тарту туралы шешім қабылданды.
Салдары
Құлаудың нәтижесінде Хоккайдо аралындағы Такюгиннің қызметі Хокуйо банкі (Солтүстік Тынық мұхиты банкі) тарапынан қабылданып алынды, ал Хоккайдодан тыс жерлердегі барлық қызметі қазіргі «Chūō Mitsui Trust and Banking Co., Ltd.» компаниясына өтті. «Chūō Mitsui Trust» құрылғаннан кейін Хоккайдодан тыс жердегі Такюгиннің көбісі жойылып барады, тек Такюгиннің бұрынғы серіктестері Шакуджи (Токиода) мен Сугидо (Сайтама префектурасында) филиалдары ғана сақталды.