Кіріспе

337–385), Yonggu (永固) немесе Wenyu (文玉) деген сыпайы атымен, сондай-ақ, қайтыс болғаннан кейін бұрынғы Циньдің Xuanzhao императоры (前秦宣昭帝) ретінде танымал, Ди тайпасы бастаған Қытайдың бұрынғы Цинь әулетінің үшінші билеушісі, Көк патша ретінде билік етті. Оның билігі тұсында бұрынғы Цинь, бұрынғы Ян, Чучи, бұрынғы Лян және Дайды жаулап алып, Солтүстік Қытайды біріктірді, сондай-ақ Шығыс Цзиньнің И провинциясын (қазіргі Сычуань және Чунцин) бағындырды. Бірақ 383 жылы Фэй өзені шайқасында жеңіліске ұшырады. Осы жеңілістен кейін бұрынғы Цинь мемлекеті ыдырап, Фу 385 жылы бұрынғы бағыныстысы Яо Чанның қолынан қаза тапты, ол кейіннен Кейінгі Цинь әулетін құрды. Дәстүрлі тарихтарда ол ізгілік пен әділдікпен билеген адам ретінде еске алынады, алайда, жеңген жауларын көп аяуының нәтижесінде өзінің құлдырауына себепкер болды.

Ерте өмір

Фу Цзянь 337 жылы дүниеге келді, сол кезде оның тегі Пу (蒲) болып сақталған еді. Оның атасы Пу Хун (蒲洪) Ди тайпасының басшысы және Кейінгі Чжаоның генерал-майоры болды, ол қатыгез император Ши Худың қызметінде болды, бірақ Ши Ху Пуға үлкен құрмет көрсетті. Кейіннен, Кейінгі Чжаоның құлауы кезінде Пу Хун өзінің есімін Фу Хун деп өзгертті және Гуанчжун аймағын бағындыруды жоспарлады, бірақ оны генерал Ма Цю (馬秋) улады. Оның орнына оның ұлы, Фу Цзяньның інісі Фу Цзянь (苻健) (317–355) батысқа қарай Гуанчжун аймағын және оны қоршаған провинцияларды бағындырып, 351 жылы Бұрынғы Цинь мемлекетін құрды. Бұл істе оған Фу Цзяньның әкесі Фу Сюн (苻雄) көмектесті, оны Донхай патшасы етіп тағайындады. 354 жылы жорыста Фу Сюн қайтыс болды. Фу Сюннің әйелінің ұлы ретінде Фу Цзянь Донхай патшасының титулын мұраға алды, тіпті оның Фу Фа (苻法) деген кем дегенде бір ағасы болса да, ол Цинхэ патшасы болды. Фу Цзянь адал және көреген, сондай-ақ білімді және қабілетті адам ретінде танылды. Фу Цзянь өскен сайын, ол өзінің туысы Фу Шенгтің (苻盛) басшылығымен әскери жауапкершіліктерді алды, ол 355 жылы қайтыс болғаннан кейін Бұрынғы Циньнің алғашқы императорының орнын басты. 357 жылы Яо Сянь (姚襄), ірі Цян басшысы, Бұрынғы Циньге шабуыл жасап, оны бағындыруға үміттенеді, Фу Цзянь оған қарсы күрескен және жеңіске жеткен генералдардың бірі болды, оны тұтқындап, шайқас алаңында өлім жазасын орындады. Яо Сяньның інісі Яо Чан (姚昌) бағынды. Бастапқыда, жетекші генерал Фу Хуанмей (苻黃眉), Гуанпин патшасы, Яо Чанды өлімге кесуді қалаған, бірақ Фу Цзянь араласып, Яо Чанды сақтап қалды. Фу Шенгтің билігі зорлық-зомбылық, ерсілік және қатыгездікке толы болды. Ол әкімшілігінде бірден-бір шенеунікті өлтірген сайын, барлық ақсүйектер мен шенеуніктер келесі мақсатқа айналудан қорқып кетті. Көптеген шенеуніктер Фу Цзяньды Фу Шенгті құлатуға көндіруге тырысты, және осы жоспарлау кезінде Фу Цзянь ресми Лю Полу (呂婆樓) арқылы Ван Менгпен (王猛) танысты, олар бірден достық қарым-қатынас орнатты. Фу Цзянь Фу Шенгке қарсы әрекет етуді жоспарлады, бірақ Фу Шенг күшті жауынгер болғандықтан, шешімге келе алмады. Алайда, Фу Шенг Фу Цзянь мен оның інісі Фу Фаны өлтіруді жоспарлап отырғаны туралы хабар тарағаннан кейін, Фу Цзянь мен Фу Фа дереу әрекет етіп, Фу Шенг мас күйде болған кезде сарайға шабуыл жасады. Фу Шенгтің сақшылары қарсылық көрсетпестен бағынды, ал Фу Цзянь Фу Шенгті өлтіріп, тақты басып алды. Алайда ол Фу Шенг сияқты императорлық титул алмай, "Аспан патшасы" (Тянь Ванг) титулын қабылдады. Ол әкесі Фу Сюнды император, ал анасы Гуэ ханымды (勾夫人) император шешесі ретінде құрметтеді. Оның әйелі Гуэ ханым император атанды.

Ван Мэннің көмегімен билік ету

Фу Цзянь билігінің басында Ван Мэннен басқа, оның тағы бірнеше жоғары кеңесшілері болды – ағалары Фу Фа және Фу Ронг Янпин герцогы, ұлы Фу Пи Чанле герцогы және анасы император жесірі Гудың сүйіктісі Ли Вэй (李威). Лидің қолдауымен Ванның орны маңызды болып, ақырында премьер-министр мәртебесіне ие болды. Бұл әсіресе 358 жылы император жесірі Гу Фу Фаның өсіп келе жатқан билігінен қорқып, оны өзін-өзі өлтіруге мәжбүрлеген кезде орын алды. Жоғары лауазымды шенеуніктер, көбінесе Ди этносынан, Ванға жиі қызғанышпен қарады, бірақ Ванмен болған кез келген қақтығыста Ванның Фу Цзяньның қолдауына ие болғандықтан, әрқашан жеңіске жететін. Ван Фу Цзяньнің қолдауымен империяның барлық аймақтарында заң үстемдігін орнатты, тіпті негізін қалаушы императордың құрметке бөленген, бірақ жемқор күйеу ағасы Цян Дэнін (強德) Фу Цзяньнің кешіруге ниеттенгеніне қарамастан, өлімге кесті. Осы кезеңде империя тиімді және әділ басқарылды. Фу Цзянь да Фу Шенгтің қатал заңдары мен ысырапшылдығы туралы жазылған. Ол сондай-ақ шенеуніктерін талантты адамдарды лауазымға ұсынуға шақырды және ұсынған адамдардың жұмысын жақсы атқарған жағдайында оларды марапаттады немесе жазалады. Сондықтан бұрынғы Цинь шенеуніктерінің барлығы өте білікті және жауапты болды. 364 жылы Фу Цзянь бұрынғы Лянның билеушісі Цзян Тяньсиге атақ берді, оны бұрынғы Циньнің вассалы етіп бекітті. Алайда 365 жылдың соңында Цзян Тяньси бұл мәртебеден бас тартып, бұрынғы Циньпен қарым-қатынасын үзді. Сонымен қатар, 364 жылы Фу Шенгтің ағасы Рунан герцогы Фу Тенг көтеріліс жасады, бірақ тұтқындалып, өлім жазасына кесілді. Ван Фу Шенгтің қалған төрт ағасы (Хуайнан герцогы Фу Ю, Джин герцогы Фу Лю, Вэй герцогы Фу Су және Ян герцогы Фу Ву) туралы алаңдап, Фу Цзяньге олардың барлығын өлтіруді ұсынды. Фу Цзянь бұдан бас тартты. 364 жылдың соңында Фу Цзянь ертедегі Цзинь жүйесін қалпына келтіруге тырысты, герцогтарына – ағаларына, ұлдарына және туыстарына – өздерінің көмекшілерін тағайындауға рұқсат берді. Бірақ кейбір герцогтар бай саудагерлерді олардың байлықтары үшін ғана өздерінің көмекшілері ретінде таңдаған кезде ол жоспарларын тоқтатты. 365 жылы бұрынғы Янның регенті Муронг Ке маңызды Цзинь қаласы Луоянгты басып алғаннан кейін, бұрынғы Циньге шабуыл жасауға дайын тұрды. Фу Цзянь Муронг Кеге қарсы әскерін дайындады, бірақ Муронг Ке шабуыл жасаған жоқ. 365 жылдың соңында Сюньну басшылары Цао Гу (曹轂) және Лю Вэйчен (劉衛辰) бірлесіп көтеріліс жасады, Фу Цзянь оларға жеке шабуыл жасап, Люды тұтқындады және Цаоның берілуіне мәжбүр етті, бірақ бұл әрекеттер ондаған жылдардан кейін апатқа әкелетін болатын, Цао мен Люға өздерінің әскерлеріне басшылық етуді жалғастыруға рұқсат берді. Сол жылы Фу Ю көтеріліс жасады, бірақ оны Фу Цзяньның мұрагер ханзадасы Фу Хун (苻宏) Ли, Фу Цзяньның астанасы Чанъаньда қалған, шайқаста өлтірді. 367 жылы Муронг Ке қайтыс болғаннан кейін және оның орнына әлдеқайда қабілетсіз Муронг Пинг келгеннен кейін Фу Цзянь бұрынғы Янды жаулап алу жоспарларын бастады. Бірақ ол көп ұзамай өзінің империясы осылайша жаулап алынуы мүмкін деген оймен күресуге мәжбүр болды, өйткені сол жылдың қысында Фу Лю (Пубаньда (蒲阪), қазіргі Юньчжэнь, Шанси), Фу Су (Шанченьде (陝城), қазіргі Санменксия, Хэнань), Фу Ву (Андингте (安定), қазіргі Пинлиан, Ганьсу) және Фу Цзяньның ағасы Фу Шуан (苻雙) Чжао герцогы (Шангуйда (上邽), қазіргі Тяньшуй, Ганьсу) бірлесіп көтеріліс жасады, бұрынғы Янға бағынуға ұсыныс жасап, бұрынғы Янның көмегін сұрады. Алайда Муронг Пинг көмек көрсетуден бас тартты. Фу Цзянь төрт бүлікші герцогқа жеке шабуыл жасады. Фу Ву мен Фу Шуан тез жеңіліп, өлтірілді, содан кейін Фу Лю мен Фу Су. 369 жылы ең басты Цзинь генералы Хуан Вэнь бұрынғы Янға қарсы үлкен шабуыл жасап, бұрынғы Янның астанасы Еченгтің маңында Фантоуға (枋頭, қазіргі Хэби, Хэнань) жетті. Қауіпке ұшыраған бұрынғы Ян бұрынғы Циньнен көмек сұрады, егер бұрынғы Цинь көмекке әскер жіберсе, ол Луоян аймағын бұрынғы Циньге беретініне уәде берді. Бұрынғы Цинь шенеуніктерінің көпшілігі қарсы болды, бірақ Ван Фу Цзяньға Хуанның бұрынғы Янды жеңмеуіне көз жеткізу керектігін айтты, өйткені егер Цзинь бұрынғы Янды жойса, бұрынғы Цинь Цзиньге қарсы тұра алмайды. Фу Цзянь әскерлерін жіберді, олар бұрынғы Янның генералы Муронг Чуй Хуанды бір рет жеңгеннен кейін келді, бірақ бұрынғы Цин әскерлері бұрынғы Янмен бірлесіп, Хуанды тағы бір үлкен жеңіске ұшыратты. Алайда бұрынғы Ян Луоян аймағын беруге уәдесін орындамады, Фу Цзянь Ванды бұрынғы Янға қарсы 60 000 сарбаздық әскерге басшылық етуге тағайындады. Ванның жорығы Муронг Чуйдің Муронг Пингтің қызғануынан және император Муронг Вэйдің анасы император жесірі Кэзухунның одан жек көруінен қорқып, бұрынғы Циньге өткеннен кейін одан да үміткер болды. 370 жылдың көктемінде Ван Луояңға алғашқы шабуыл жасап, оның капитуляциясын мәжбүрледі. Содан кейін ол Ху өткеліне (壺關, қазіргі Чанчжи, Шаньси) басып кірді, жолда бұрынғы Янның барлық қарсылығын жеңді. Содан кейін ол Цзиньянды (晉陽, қазіргі Тайюань, Шаньси) басып алды. Муронг Пинг Ванға қарсы 300 000 сарбаздық әскермен басшылық етті, бірақ Ваннан қорқып, Лу өзенінде (潞川, қазіргі Чанчжиде де) тоқтады. Ван оған қарсы тұруға дайындалу үшін көп ұзамай келді. Осы уақытта Муронг Пинг өзінің жемқорлығын көрсетті – орман мен өзендерде күзетшілерді орналастырып, қарапайым адамдарға және тіпті өз әскерлеріне де ақша немесе жібек төлемесе, отын шабу немесе балық аулауға рұқсат бермеді. Ол көп ұзамай зор байлық жинады, бірақ әскерлерінің моральдық жағдайын толығымен жоғалтты. Муронг Вэй бұл туралы естігеннен кейін оны сөккен хат жіберіп, байлықты әскерлерге таратуға бұйырды, бірақ зиян жасалған еді. 370 жылдың қысында әскерлер шайқасты, Муронг Пингтің сандық артықшылығына қарамастан, Ван оны талқандады, ал Муронг Пинг жеке өзі Еченгке қашып кетті. Муронг Вэй Еченгті тастап, ескі астана Хэлунға (和龍, қазіргі Цзиньчжоу, Ляонин) қашуға тырысты, бірақ жолда тұтқындалды. Фу Цзянь оны кешірді, бірақ оған және оның шенеуніктеріне ресми түрде капитуляция жасауға мәжбүрледі, бұл бұрынғы Янның соңы болды. Бастапқыда Фу Цзянь Ван Мэнді жаулап алынған бұрынғы Ян аймақтарының барлығына вице-патша ретінде тағайындады. Ол Муронг Вэйді және оның туыстарын, сондай-ақ оның көптеген Сяньбэй халқын империяның орталық аймағы Гуаньчжунға көшірді. 372 жылы ол Ванды астанаға шақырып, премьер-министр лауазымына қайта орналастырды, ал Фу Ронгты шығыс империяның басшысы етіп тағайындады. Ванның билігі соншалықты зор болғандықтан, Фу Цзянь мемлекеттік істер туралы алаңдаудың қажеті болмады. Фу Цзянь Қытайдың барлық аймақтарын біріктіруге бағытталған жорыстарды жалғастырды. 373 жылы ол Цзиньнің батыс аймақтарына жорық жасап, қазіргі Сычуань, Чунцын және Шаньсидің оңтүстігін басып алды. Осы уақытта көптеген бұрынғы Цинь шенеуніктері, Ван да, империяның орталық аймағына орналастырған Сяньбэй халқының көп саны және маңызды лауазымдарға бұрынғы Янның императорлық Муронг руынан шыққан Сяньбэй шенеуніктерін тағайындағаны туралы алаңдады, және олар оған Сяньбэй шенеуніктерінің билігін азайтуға кеңес берді. Ол бас тартты. 375 жылы Ван ауыр сырқатқа шалдықты, өлім төсегінде Фу Цзяньға Цзиньге қарсы жорыстарды тоқтатуға және Сяньбэй және Цян шенеуніктеріне бұрынғыдан да аз сенуге кеңес берді. Бірақ Ван қайтыс болғаннан кейін Фу Цзянь оның соңғы сөздерімен келіспеді және Сяньбэй және Цян шенеуніктеріне билік беруді жалғастырды.

Ван Мэн қайтыс болғаннан кейін

Ван Мэн қайтыс болғаннан кейін Фу Цзянь империяны біріктіру үшін жорықтарын жалғастырды. Бұл жорықтар, көбінесе сәтті болғанымен, тарихи деректерге сәйкес, империяның және халықтың ресурстарын сарқып, әскерлерін шаршатып жіберді. Фу Цзянь, жастығында шағыншылдығымен танымал болған, кейін сарай құрылысына біршама ысырапшылдықпен жұмсауға кірісті. Сонымен қатар, Ван Мэннің басты назар аударған салаларының бірі – үкіметтік шенеуніктердің адалдығы мен қабілеттілігін сақтау – ескерусіз қалғандай болды, себебі тарихи жазбаларда жалған үкіметтік есептер көбейе бастады. Мысалы, 382 жылы бұрынғы Циньде ірі шегіртке шаруашылығына зиян келтірді, оны жоюға жасалған әрекет сәтсіз аяқталды. Бұл You (幽州, қазіргі Бейжің, Тяньцзинь және солтүстік Хэбэй), Цинь (青州, қазіргі орталық және шығыс Шандун), Джи (冀州, қазіргі орталық Хэбэй) және Бин (并州, қазіргі Шанси) провинцияларында болды. Бірақ үкіметтік есептерде, You провинциясынан басқа барлық провинциялар мол өнім алғаны және шегіртке қарақұмыр мен бұршақ егісіне зиян келтірмегені айтылды, бұл мүмкін емес жағдай еді. Бұл үкімет шенеуліктері өз провинцияларының жағдайын адал баяндамай, тек Фу Цзянь мен жоғары лауазымды шенеуніктерге ұнайтын есептер беріп отырғанын көрсетеді. Бұл Фу Цзяньнің Ван Мэннің қайтысынан кейін барлық істі өзі бақылауға алуға тырысқандығынан және тым көп міндеттерді мойнына алғандығынан болуы мүмкін, өйткені 376 жылы шығарған жарлығында оның жұмыс жүктемесінен шашының жартысы ақарғандығы айтылды. 376 жылдың күзінде Фу Цзянь бұрынғы Лянға қарсы шабуыл жасады, өйткені оның билеушісі Чжан Тяньси Фу Цзяньнің шақыруын қабылдамай, Чанъаньға бағынудан бас тартты және Фу Цзяньнің елшілерін өлтірді. Чжанның генералдары, ол режимге жақын адамдарды тағайындағанына наразы болғандықтан, берілді немесе оңай жеңілді. Бір ай ішінде Чжан берілуге мәжбүр болды, ал бұрынғы Лянның аумағы (қазіргі орталық және батыс Гансу, солтүстік Цинхай және шығыс Шинжаң) Фу Цзяньнің билігіне қосылды. Екі айдан кейін Фу Цзянь Дайға қарсы тағы бір ірі жорық бастады. Дай князі Туоба Шиджианды ұлы Туоба Шиджун (拓拔寔君) өлтіргендігіне байланысты ол оны жаулап алды, бірақ Туоба Шиджианның немересі Туоба Гуиді тайпа басшысы Лю Куреннің (劉庫仁) қамқорлығында қалдырып, Дай тағына мұрагер етіп тағайындады. 378 жылы Фу Цзянь Фу Пи, Муронг Вэй және Гу Чанды маңызды Цзинь шекаралық қаласы Сянянға (襄陽, қазіргі Хубэй провинциясының Сянфан қаласы) шабуыл жасауға жіберді. Гудың кеңесімен Фу Пи Сянянды қоршап, оны аз шығынмен бағындыруға бұйрық берді. Бірақ Фу Цзянь ұлының қаланы басып алудағы баяулығына наразы болып, Фу Пиге 379 жылдың көктеміне дейін қаланы басып алуға немесе өзін-өзі өлтіруге бұйрық берді. Сондықтан Фу Пи 379 жылдың көктемінде қаланы басып алды. Вейсинг (魏興, қазіргі Шэньси провинциясының Анканг қаласы) да түсті. Сонымен қатар, Фу Цзянь жіберген басқа әскер, Пэн Чао (彭超) басқарған, Пэнченгті (彭城, қазіргі Цзянсу провинциясының Сючжоу қаласы) басып алғаннан кейін, Цзинь генералы Сюэ Сюаньмен жеңілді және Пэнченгтен шегінуге мәжбүр болды. 380 жылы Фу Цзяньның туысы Фу Луо (苻洛), Шыңтанг герцогы, 376 жылы Дайға қарсы жеңістері үшін жеткілікті сыйақы алмағанына ренжулі болып, Фу Цзяньнің әскерін шаршатып жібергенін айтып, көтеріліс жасады. Бірақ ол генерал Лю Гуанның қолынан жеңіліп, тұтқынға алынды. Фу Цзянь оны өлтірмеді, тек жер аударды. (Тарихшылар Фу Цзяньның Фу Луо және осыған ұқсас жағдайлардағы басқаларды өлімге кесуден бас тартқаны болашақтағы көтерілістерге ықпал еткенін айтып, оны қатты сынады.) 380 жылы Фу Цзянь тарихи тұрғысынан даулы шешім қабылдады – өзінің Ди халқының, империядағы шағын азшылықтың, империяның әртүрлі аймақтарына таратылуын ұйымдастырды, оларды ұлдары мен басқа генералдары басқарды. Ол оларды империяны тұрақтандырушы күш ретінде пайдалануды ниеттенген болса керек, бірақ қысқа мерзімді нәтижесі – империяның орталық аймағы Гуанчжунда Ди халқының саны азайды, ал Сянбэй және Цян тайпаларымен толтырылды, бұл ақырында тұрақсыздыққа әкелді. Фу Цзянь сондай-ақ ағасы Фу Ронгты астанаға шақырып, бұрын Ван Мэн атқарған лауазымдарды тапсырды. Фу Пи Фу Ронның орнына шығыс империяның вице-королі болды. 382 жылдың соңында Фу Цзянь тағы да Цзиньді жаулап алуды жоспарлады. Көптеген маңызды шенеуніктер, оның ішінде премьер-министр Фу Ронг, оған қарсы болды. Бірақ науқанды Муронг Чуи мен Яо Чанг қолдады, Фу Цзянь оны жүзеге асыруға бекінді. Бір шенеунік Янцзы өзенін кесіп өтудің қиындығы туралы айтқанда, ол: "Бізде соншама көп әскер бар, егер олар қамшыларын тастаса, Янцзының ағысын тоқтатуға жетеді" деді. 383 жылы Фу Цзянь Люді (Лү) бастап, Сиюйге (西域, қазіргі Шинжаң және бұрынғы Кеңес Одағының орталық Азиясы) жорыққа жіберді. Кейбір мемлекеттер Фу Цзяньге бағынышты болса, енді бірі бағынбады. Лүдің жорығы бірнеше жылға созылды және сәтті аяқталды, бірақ осы уақытқа дейін Фу Цзянь қайтыс болып, Фу Цзяньнің империясы құлауға жақын болды.

Фэй өзенінің шайқасы

383 жылы Фу Цзянь, Фу Ронның қарсылығына қарамастан, Фу Ронның басшылығымен жорық бастады. Алғашқы жеңістерден кейін, Шуян (壽陽, қазіргі Луань, Анхуй) қаласын басып алғаннан соң, бұрынғы Цинь әскерлері Ся Сюань мен Лю Лаоцзидің (劉牢之) қолынан шығынға ұшырады. Әскерлер Фэй өзенінде тоқтады (қазір бұл өзен жоқ, бірақ Хуаи өзенінің жанындағы қазіргі Луань арқылы ағып өткен болуы мүмкін), бұрынғы Цинь күштері өзеннің батысында, ал Цзинь күштері шығысында орналасты. Ся Сюань Фу Ронға Цзинь әскерлерінің өтуіне мүмкіндік беру үшін батысқа шегінуді ұсынды, Фу Цзянь мен Фу Рон осы ұсынысқа келісті. Бірақ шегіну басталғанда, бұрынғы Цинь әскерлері үрейленді және тоқтатылмай қалды. Фу Рон әскерлерді сабаздауға тырысқанда, атының астына түсіп, Цзинь әскерлері оны өлтірді, бұл бұрынғы Цинь әскерлерінің толық құлдырауына себеп болды. Фу Цзяньнің өзі де жараланған жебеден зардап шекті және Мюронг Чуиге қашуға мәжбүр болды, оның әскері құлап кетпеген санаулы әскерлердің бірі еді. Мюронг Чуидің ұлы Муронг Бао мен інісі Муронг Де оны Фу Цзяньды өлтіріп, Ян мемлекетін қайта құруға көндіруге тырысты, бірақ Мюронг Чуи бас тартты және Фу Цзяньды Луоянға қауіпсіз жеткізіп қайтарды.

Фей өзеніндегі шайқастан кейін

Муронг Чуй, Фу Цзяньнің бұрынғы мейірімділігіне орай, кісі өлтіруге құмар болмаса да, Янды қайта құруға бекінді. Шығыс империя халқын тыныштандыру ниетімен, ол Фу Цзяньді Куан И қарсылығына қарамастан, солтүстік-шығысқа әскер жіберуге көндірді. Муронг Чуй Еченгке келгенде, Фу Пи оны күдікпен қарады, бірақ екеуі де бір-біріне шабуыл жасау туралы бағыныстыларының ұсыныстарын қабылдамады. Осы кезде Динлин басшысы Чай Бин, Муронг Чуйдің немере інісі Муронг Фенгтің (慕容鳳) көмегімен, бұрынғы Цинге қарсы көтеріліс ұйымдастырып, Луоянға шабуыл жасады. Фу Пи Муронг Чуйді Луоянды азат ету үшін оңтүстікке жіберді, ал Ди генералы Фу Фейлонг (苻飛龍) оның көмекшісі болды. Луоянға жол тартқанда, Муронг Чуй Фу Фейлонгқа тұзақ құрып, Ди әскерлерін талқандады, бірақ Фу Цзяньға түсіндіру хаты жазды. 384 жылдың көктемінде Муронг Чуй Чжаймен бірігіп, Ян патшасы атағын алды. Ол көп ұзамай шығыс империяның көптеген қалаларын басып алды, бірақ Йеченг пен Луоян оған қарсы тұрды. Сонымен қатар, Муронг Чуйдің немересі және Муронг Вэйдің інісі Муронг Хонг, Муронг Чуйдің көтерілісі туралы хабарды естіп, бір топ Сяньбэй сарбаздарын жинап, Гуанчжун ішінде өзінің көтерілісін бастады. Ол бұрынғы Ян патшасы титулын қайта иеленді және Батыс Ян құрды. Фу Цзянь Джулу герцогі Фу Руиді (苻叡), Яо Чангтың көмегімен Муронг Хонгқа қарсы жіберді. Муронг Хонг қорқып, Гуанчжуннан қашуға дайындалып жатқанда, Фу Руи Яоның Сяньбэйлерді жіберу ұсынысына қарамастан, оның қашу жолын кесуге ниеттенді. Бірақ Муронг Хонг, соғысқа мәжбүр болғандықтан, Фу Руиді жеңіп, өлтірді. Яо жеңіліс туралы хабарламамен елшілерді астанаға жібергенде, Фу Цзянь себепсіз ашуланып, Яоның елшілерін өлімге кесті. Бұл оқиға Яоны үрейлендіріп, Цян әскерлерімен бірге қашуға мәжбүр етті. Содан кейін Яо өзін "Мәңгілік Цинь патшасы" (萬年秦王) деп жариялап, Кейінгі Цинь мемлекетін құрды. Темірде, Муронг Хонг Чанъанға қарай жол тартты, оған оның бауырласы Муронг Чонг қосылды. Олар Фу Цзяньнан Муронг Вэйді оларға жіберуді талап етті. Муронг Вэй Фу Цзяньға адалдығын ант еткенімен, жасырын түрде Муронг Хонгқа Чанъанға шабуыл жасауға шақыратын хабаршыларды жіберді. Бірақ Муронг Хонгты оның өзінің генералдары өлтіріп, оның орнына тәждік мұрагері атанған Муронг Чонг билікке келді. Осы уақытта Фу Цзянь Яоға қарсы әскер басқарды, бірақ жеңіліске ұшырады. Фу Цзяньның ұлы Фу Хуэй (苻暉), Пиньюань герцогі, Чанъанға көмектесу үшін Луоянды тастап кетті, нәтижесінде шығыс империяның барлық аймағы, Йеченгтен басқасы, жаулап алынды. Бұл кезде Цзинь де жорықтар ұйымдастырып, 385 жылдың басында қазіргі Чунцин, Сычуань және Оңтүстік Шаньси аймақтарын қайтарып алды. Сонымен қатар, Сары өзеннің оңтүстігіндегі бұрынғы Циннің көп бөлігін басып алды. Бірақ Цзинь күштерінің басшылығымен Цзинь кейде Фу Пимен одақтасып, Кейінгі Янға қарсы күресті. 384 жылдың соңында Муронг Вэй Фу Цзяньды тойда өлтіруге тырысты, бірақ бұл жоспар ашылып, Фу Цзянь оны және басқа Сяньбэйлерді Чанъаньда өлімге кесті. Муронг Чонг бұл хабарды естіп, 385 жылдың басында өзін император деп жариялады. Ол Фу Хуэйге қарсы жеңістерін жалғастырды, ал Фу Хуэй жеңіліске ұшырағаны үшін және Фу Цзяньның сөгісіне ашуланып, өзін-өзі өлтірді. Муронг Чонг Чанъанды қоршап алғанда, қала қатты ашаршылыққа ұшырады. Фу Цзянь қаладан әскер шығарып, азық-түлік іздеуге тырысты, және Фу Хонгты қала басқаруға тағайындады. Бірақ ол қаладан кеткеннен кейін, Чанъан құлап, Фу Хонг Цзиньге қашып кетті. Осы арада Фу Цзянь әскерін Уцзян тауына (五將山, қазіргі Баоцзи, Шэньси) алып барды, бірақ оны Кейінгі Цинь әскерлері қоршап, тұтқынға алды. Оны Синпинге (新平, қазіргі Сианьян, Шэньси) алып кетіп, әйелі Чжан және ұлы Фу Шэнь (苻詵), Пиньюань герцогі, қыздары Фу Бао (苻寶) мен Фу Цзинь (苻錦) қамауға алды. Яо Чан оны таққа отыруға көндіруге тырысты, бірақ Яоның сатқындығына ашуланған Фу Цзянь бас тартты. Ол сондай-ақ Фу Бао мен Фу Цзиньді өлтірді, өйткені олардың Яоның ізбасарлары тарапынан қорланғанын қаламайды. 385 жылдың күзінде Яо Фу Цзяньды өлімге жіберді. Чжан және Фу Шэнь өзін-өзі өлтірді. Тіпті Кейінгі Цинь әскерлері Фу Цзяньды жоқтады, бірақ Фу Цзяньды өлімге кеспегендей көріну үшін Яо оны "Батыл және жарқын аспан патшасы" (壯烈天王) деп құрметтеді. Бірақ бұл лақапты Фу Пи қабылдамады, ол Фу Цзяньның өлімі туралы хабарды естігеннен кейін императорлық таққа отырды.