Кіріспе

АҚШ штаттарының қылмыстық заңдарын біркелкілендіруге көмектесу үшін жасалған үлгілік акт. Үлгілік қылмыстық кодекс (MPC) – АҚШ штаттарының заң шығару органдарын АҚШ-тың қылмыстық заңдарын жаңартуға және стандарттауға ынталандыру және көмектесу мақсатында жасалған үлгілік акт. MPC Америка құқық институтының (ALI) жобасы болып табылады және он жылдық дайындау кезеңінен кейін 1962 жылы жарияланды. Жобаның бас хабаршысы Герберт Векслер болды, ал Санфорд Кадиш және көптеген басқа да танымал қылмыстық құқық ғалымдары, прокурорлар мен қорғаушы адвокаттар да қатысты. ALI АҚШ-тың қылмыстық жүйесін, тыйымдауларды, санкцияларды, ақтауларды және қолданылатын билікті мүмкіндігінше біріктірілген синтездік шешімге жету үшін зерттеді. Дегенмен, ол юрисдикцияның қылмыстық кодексінде "қасақана" терминін қолданатын кез келген (MPC емес) заңның "мақсатты түрде" дегенді білдіретінін, ал "ерікті түрде" дегені "білумен" дегенді білдіретінін анықтайды. Егер заң адамды қылмыс үшін толық жауапты деп таратса, MPC 2.05 және 1.04 тарауларында адамды MPC "бұзушылықтар" деп аталатын жазаға тартылуға болатыны айтылады (негізінен азаматтық құқық бұзушылықтар), олар тек айыппұл немесе басқа да ақшалай санкцияларды көздейді, ал түрмеге қамау қарастырылмайды.

Заңсыз әрекеттер нақты көрсетілген

Тағы бір маңызды ерекшелік – Қылмыстық кодекс бойынша, нақты түрде тыйым салынбаған кез келген әрекет заңды болып саналады. Бұл ұғым «Тыйым салынбаған нәрсе рұхсат етілген» деген мақалға негізделген, «Рұхсат етілмеген нәрсе тыйым салынған» дегенге қарама-қарсы келеді. Заң ғалымдары Қылмыстық кодекстің шектеулерін нацистік Германия мен Кеңес Одағы қабылдаған заңдармен салыстырады, бұл заңдар адамдарды нақты түрде тыйым салынбаған, бірақ тыйым салынған әрекеттерге ұқсас әрекеттер үшін жазалауға мүмкіндік берді. Қылмыстық кодекстің ережесі болашақта жасалуы мүмкін әрекеттерге қолданылады, яғни болашаққа бағытталған. Бұл экс-пост факто заңдарына қарсы ережемен қорғалған өткен әрекеттердің кері күшіндегі әсерінен өзгеше. Қылмыстық заң туралы білімсіздік, егер заң шығарушы заңның қателігін қорғаныс ретінде қарастырмаса, акті жасаған адамға заң белгісіз болса және жарияланбаған болса, немесе акті жасаған адам заң туралы ресми мәлімдеме нәтижесінде әрекет етсе, жарамды қорғаныс болып танылмайды. 2.02(9) және 2.04-тарауларды қараңыз.

Құқықтарды қабылдауға арналған нұсқалар

МКК-нің кейбір бөлімдері бірнеше мүмкіндіктерді қамтиды, мемлекеттерге біреуін таңдауға шақырумен. Өлім жазасы МКК-да қандай орын алуы керек деген мәселе ерекше дау тудырды. Дегенмен, МКК "Америка құқығы институты өлім жазасының қажеттігі туралы ешқандай ұстаным білдірмеді" деп нақты көрсетеді. Ешбір мемлекет МКК-ның кез келген бөлігін қабылдауға міндетті емес; толығырақ төменде қараңыз.

Сын

МКК-ны жақтаушылар заңның анық айқындалуы қажет екенін, әйтпесе кездейсоқ қолдануға жол берілмейді немесе қандай әрекеттер жазаланатынын білмейтін халыққа қорқыныш сезімін тудыруы мүмкін екенін айтады. Бұл заңдылық принципі деп аталады. Дегенмен, сыншылар МКК-ның басты кемшілігі – «тыйым салынған» және «рұқсат етілген» екі шектік жағдайдың арасында ешқандай құқықтық жүйе болмайды деген тұжырымдама екенін айтады. Мысалы, британдық заңда әділ төрелер алқасы британдық заңнама және қоғамдық үміттер контекстінде, сондай-ақ оларға қарастырылып отырған нақты айыпталуларға байланысты «ақылға қонымды» деп санайтынын анықтай алады. Осылайша, МКК-ға айыптама беру үшін заңнамалық өзгерістер қажет болатын жағдайларда, мінез-құлық әділ төрелер алқасы тарапынан заңсыз деп танылуы мүмкін.