Кіріспе

Америкалық жазушы (1857–1923)

Эмерсон Хау (28 маусым, 1857 – 30 сәуір, 1923) – американдық жазушы, батыстық әңгімелер мен тарихи романдар жазуымен ең танымал. Оның алғашқы туындыларының ішінде «Әнші тышқанның оқиғалары» және «Каубой туралы әңгіме» бар. Ол 1902 жылы жазған «Миссисипи көпіршігі» тарихи романымен кеңінен танылды. Оның көптеген шығармалары фильмдер мен сериалдарға бейімделді.

Мансап

Хоу 1857 жылдың 28 маусымында Айова штатының Ньютон қаласында дүниеге келген. Ол 1875 жылы Ньютон орта мектебінің үш түлектен тұратын алғашқы сыныбында оқыды. 1880 жылы Айова университетінің философия факультетін бітіріп, кейін заң оқыды және 1882 жылы адвокаттыққа қабылданды. Оның "Ашулы толқындардан алыс" атты алғашқы мақаласы 1882 жылы "Forest and Stream" журналында жарық көрді. Кейін ол "Заңсыздың тарихы", "Батыс қарақшыларын зерттеу" атты кітаптарды жазды, оларға Билли Кид пен Пэт Гарреттің өмірбаяндары енді. Гарет Билли Кидті өлтіргеннен кейін Хоу Нью-Мексикоға көшіп, Гаретпен дос болады. Ол Айова штатының Де-Мойн, Огайо штатының Сандуски, Иллинойс штатының Чикаго, Миссури штатының Сент-Луис және Канзас штатының Уичита қалаларындағы түрлі газеттерге мақалалар жазды. 1889 жылы ол "Forest and Stream" журналының батыс редакторы болып тағайындалып, "Чикаго және Батыс" рубрикасын басқарды. Ол 1886 жылы Теодор Рузвельттің Бун және Крокетт клубымен бірге табиғатты қорғау қозғалысының жетекшісі болған Одубон қоғамын құрған Филд және Стримнің иесі Джордж Бёрд Гриннеллдің шақыруымен жұмысқа орналасты. Хоу да табиғатты қорғаушы болды. Оның "Forest and Stream" үшін жасаған жобаларының бірі – 1893 жылдың қысында Йеллоустоун ұлттық паркін зерттеу болды, онда жақын маңдағы сол аттас форттан 2 сарбаз бен нұсқаушы қатысты. Паркте 500-ден астам бизон болуы керек еді, бірақ олардың саны шамалы 100-ге жетті. Хоудың баяндамасынан кейін шығыс газеттері браконьерлікке қарсы күреске белсенді түрде араласты, ал 1894 жылдың мамырында АҚШ Конгресі ұлттық паркте аң аулауды қылмыс деп санайтын заң қабылдады. Кейін ол және басқа да "Saturday Evening Post" жазушылары Стивен Мэзер мен Джордж Хорас Латимерге қол қою үшін ұлттық парктік жүйені құруды қолдаған хат жазды. Ұлттық парктік қызмет 1916 жылы құрылды. Сонымен қатар, ол 1922 жылы аутдор еншілдерінің ұйымы – Izaak Walton League-нің негізін қалаушылардың бірі болды. Ол "Saturday Evening Post" газеті үшін "Табиғаттан тыс" рубрикасын жазды, ал осы рубрикалар кейіннен кітап түрінде жарық көрді. 1902 жылы Хоу өзінің алғашқы бестселлері "Миссисипи көпіршігі" кітабын шығарған Боббс-Меррилл компаниясымен (содан кейін Боуэн-Меррилл) байланысын бастады. Хоу 1909 жылы Теодор Рузвельтке арналған "54°40' немесе Fight" жариялаған кезде Америка туралы трилогияны бастады. Ол екінші томды, "Сатып алу бағасы", 1910 жылы Индиана штатының АҚШ сенаторы Альберт Бевериджге, ал үшінші томды, "Джон Раунды", 1912 жылы Вудро Вильсонға арнады. Дегенмен ол 1912 жылғы президенттік сайлауда "Бұл Моос" партиясының үміткері Теодор Рузвельт үшін науқан жүргізді. Рецензенттер Хоудың батыс көркем әдебиетінің саяси сипатын атап өтті. Бір сыншы Джон Раунды "мүлдем роман емес, ол айыптау, прогрессивті республикашылар немесе демократтар үшін үгіт-насихат" деп жазды. Ол қорғаныш тарифін айыптады және ақшаға құмар кейіпкерлердің тұрақты түрде жағымсыз бейнесін көрсетті. Рецензия оң болды, роман жазушының басты кейіпкердің бейнесі мақталды, бірақ басқа ештеңе жоқ. Хоу "өз ойын ашық айтады және қатты соққы береді. Ол оқырманға ештеңе қалдырмай, бәрін соққымен және балтамен жасайды. Оның кітабын оқыған жөн. Бірақ бұл өнер емес". Хоу романға қатысты әртүрлі пікірлерді келтіре отырып, ұзақ және жақсы көңіл-күймен жауап берді. Ол "қара күзетшілер мен сатқындар" туралы әңгіме ешкімді мұндай кейіпкерлер американдық қоғамды бейнелейді деп ойлауға итермелемеу керектігін түсіндірді, керісінше "қара күзетшілер мен сатқындарды еліктеу американдықтарға лайық емес" деген қорытындыға келді. Ол 1916 жылғы сайлау кезінде өзінің атын Теодор Рузвельтке қолдау білдіретін Рузвельт авторлар лигасының атынан жіберілген хатқа қосты, өйткені "халықаралық дағдарыс сіздің президенттікке қайта сайлануыңызды біздің еліміздің ең соңғы игілігі үшін маңызды етеді". Ол "американизм үшін жасаған керемет күресіңізді" мақтап, Вудро Вильсонның әкімшілігіне қатаң сөздер айтты. Оның басқа да елеулі еңбектері – "Ковбойдың тарихы" ("Story of the Cowboy"), "Президент Теодор Рузвельт жоғары бағалаған", "Батыстың жолы", "Мысықтардың ән айтуы" және "Шекараның өтуі". Оның тарихи романдары арасында "The Magnificent Adventure" (1916) Луизиананы сатып алу және Льюис пен Кларк экспедициясы кезінде жазылған және бір сыншы "жақсы толқынысты әңгіме" деді. 1889 жылы Хоуг төрт актілі тамаша драма "Мадре д'Оро" жазды. Ол "Оздың ғажайып сиқыршысы" кітабының авторы Л. Фрэнк Бауммен бірге екі пьесалық шығарма жасады: "Афиналық қыз: колледж фантазиясы" және "Ги Виздің патшасы". Ешқайсысы да аяқталған жоқ немесе сахнаға қойылған жоқ. Ол сондай-ақ өмірбаяндық еңбектерді жазды, мысалы, 1913 жылы "Saturday Evening Post" журналында анонимді түрде жарияланған "Бұрыс бастау". Ол екі жылдан кейін кітап түрінде жарық көрді. Содан кейін ол 1917 жылы "Post" үшін "Эмерсон Хоу өзі туралы өзі" жазды. Хоу Американдық қорғау лигасының (APL) қызметі туралы ресми есепті жазды, бұл патриотизмді күшейтуге және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде наразылықты басуға тырысқан ерікті ұйым. "Тор: Патриотизмнің ашылуы" деп аталған кітабында осы даулы ұйымның тарихын жарқын түстермен баяндады және "таңдаулы иммиграция, американдық емес адамдарды депортациялау және 'наразы' азаматтар мен анархистерді натурализациядан айыру" бағдарламасын қабылдауға шақырды. Онда: "Біз Америка халқының көзін тазалауымыз керек және оны таза ұстауымыз керек" делінген. АПЛ әскери шақыруды күштеп орындау үшін жасаған күзетшілер тобын ұйымдастырғанда, Хоу ұйымға ең қажетті жерлерді сипаттады: "Біз әр жағалаудың үлкен штаттарында, әсіресе Нью-Йоркте, шетелдіктер басым екенін анықтадық". Соғыс кезінде ол ұқсас ұйым, Американдық қорғаныс қоғамы үшін "Соғысқа қатысты бейтарап американдық көзқарас және қашан аяқталады" атты памфлет жазды.

Жеке өмір

1897 жылы Чикагодағы Шарлотта Чесброға үйленіп, сол қаланы мекен етті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол барлау қызметінде капитан болып қызмет етті. 1923 жылдың 30 сәуірінде Иллинойс штатының Эванстон қаласында, 1922 жылғы кітабы негізінде түсірілген "Жабық вагон" фильмінің Чикагодағы тұңғыш көрсетілімін көргеннен кейін бір апта өткен соң қайтыс болды. "Жабық вагон" 1902 жылғы "Миссисипи көпіршігінен" бері ең көп сатылған романы болды. "36 градустың солтүстігінде" атты тағы бір Хоу романы да кейіннен танымал нұсқаусыз фильмге айналды, "оны киноиндустрияға енген алғашқы батыс авторларының бірі етті". Ол Иллинойс штатының Гейлсбург қаласына жерленген. 1918 жылы өмірбаяны туралы сұрағанда, ол Бірінші дүниежүзілік соғыс аясында былай деп жауап берді: "Бұл әдебиетшілердің өмірбаянын жазуға тиімді уақыт емес. Бүгінгі күннің маңызды оқиғаларында өнер көрсеткен адамдардың өмірбаянына тоқталу керек. Бұл 23 жастағы жастардың кезі. Біз оларды құттап, бар күшімізбен қолдауымыз керек. Мен өзім туралы айтпаймын, ол маңызды емес". Хоу 1923 жылдың 30 сәуірінде Эванстон қаласында қайтыс болды.

Кейінгі танылу

Хоуфтың туған қаласы Ньютон, Айова, оны бірнеше жолмен құрметтеді. 1926 жылы оның атымен мектеп ашылды. Эмерсон Хоуг бастауыш мектебі 2002 жылы тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілді. Оның балалық шағындағы үйінде Америка революциясының қыздары орнатқан тақта бар. Мектеп аумағында «Форт Эмерсон Хоуг» деп аталған батыс үлгісіндегі ойын алаңы бар. Исаак Уолтон лигасының жергілікті бөлімі де оның есімімен аталады, сондай-ақ Ньютон қаласының маңындағы Лэмбс Гроув аймағында Эмерсон Хоуг даңғылы бар. 2010 жылдың наурыз айында мектеп тақтасы Эмерсон Хоуг бастауыш мектебін жабу туралы шешім қабылдады. Оны жабуға қарсы тұру үшін қаражат жинау және Facebook парақшасы ашылды. Ғимарат оқушылар үшін жабық болғанымен, ол мектеп әкімшілігінің кеңсесі, «Негіздер және одан тыс» баламалы жоғары мектебі, АЭА және Ньютон мектепке дейінгі білім беру бағдарламасы ретінде пайдаланыла берді. 2016-2017 оқу жылының басталмас бұрын, тақта мүшелері ауданның ғимараттарын қайта жабдықтау арқылы төрт бастауыш мектеп (1-4 сыныптар) және 5-8 сыныптарға арналған орта мектеп ашуға мүмкіндік жасады. Бұл шешімге Эмерсон Хоуг бастауыш мектебін қайта ашу да кірді.