Кіріспе

Американдық феминист философ және профессор (1941 жылы туған)

Мэрилин Фрай (1941 жылы туған) – американдық философ және радикалды феминист теоретик. Ол сексизм, расизм, қанаушылық және сексуалдық туралы теорияларымен белгілі. Оның еңбектерінде ақ үстемдік, ерлердің артықшылығы және геилер мен лесбияндардың шеттетуге ұшырауы сияқты феминистік тақырыптар талқыланады. Ол мәселелерге әділеттілік тұрғысынан келсе де, әлеуметтік категориялардың метафизикасы, эпистемологиясы және моральдық психологиясымен де айналысады.

Білім және мансап

Фрай 1963 жылы Стэнфорд университетінен философия бойынша бакалавр дәрежесін, ал 1969 жылы Корнелл университетінен философиядан докторлық дәреже алды. Ол Макс Блэктің жетекшілігімен "Мағына және тілдік күш" тақырыбында диссертация қорғады. 1974 жылы Мичиган мемлекеттік университетіне келгенге дейін Питтсбург университетінің философия кафедрасында оқытты. 2003 жылдан зейнеткерлікке шыққанға дейін Фрай Мичиган мемлекеттік университетінің ерекше профессор қызметін атқарды; сонымен қатар, ол Өнер және әдебиет колледжінің аспирантура жөніндегі орынбасар декан болып жұмыс істеді. 2008 жылы ол Phi Beta Kappa Romanell лекциясын оқыды.

Зерттеу және жарияланымдар

Фрай – 1983 жылы жарық көрген «Реальность саясаты» атты тоғыз эсседен тұратын жинақтың авторы, ол феминистік философияның «классикалық» туындысына айналды. «Феминистік шекаралар» кітабындағы «Қысым» деген тарауында Фрай гендерлік қатынастағы қос байланыс туралы идеяны талқылайды. Бұл қос байланыс – «барлық мүмкіндіктердің өте шектеулі және олардың барлығы адамды жазалауға, айыптауға немесе құқықтарынан айыруға әкелетін жағдайларға» қатысты. Фрай бұл қағиданы гендерлік теңсіздікке және әйелдердің қысым туралы талқылау кезінде жиі кездесетін дилеммаға қолданады. Мысалы, әйелдің жыныстық белсенді болуы немесе жыныстық белсенді болмауы, сондай-ақ «еркектерді жек көретін» немесе «қатты» деп таңбалануы әлеуметтік жағынан қабылданбайды. Мұндай таңдаудың болмауы әйелдердің күнделікті өміріне соншалықты сіңген, тіпті олардың киім таңдауы немесе сөйлеу әдебі сынға ұшырайды. Фрай ерлердің де қиындықтарға тап болатынын мойындайды, бірақ ерлер мен әйелдердің мәселелерін құс клеткасы метафорасы арқылы ажыратады. Фрайдың айтуынша, әрбір жеке қысым әйелдерге тиетін клеткадағы бір таяқша сияқты: өздігінен құсты ұстауға жеткіліксіз. Бірақ, жеткілікті таяқшалар болса, құс клеткаға қамалып, шығу жолын таба алмайды. Фрай осыны таңдаудың толыққанды жоқтығы деп сипаттайды: әйелдердің кездесетін мәселелердің жиынтығы қалайша «қозғалмайтын» жағдайға алып келеді және неге Фрай үшін олардың күресі – ерлердің емес, қанау болып саналады. Фрай ашық лесбиянка, оның көптеген еңбектері әлеуметтік категорияларды, әсіресе нәсіл мен гендерге негізделгендерді зерттейді.

Сыйлықтар мен марапаттар

Фрай 2001 жылы Философиядағы әйелдер қоғамы тарапынан «Жылдың ең көрнекті әйел философы» деп танылды. Фрай 2007-2008 жылдар аралығында Фи Бета Каппаның философия бойынша Романелл профессоры болып тағайындалды. Жыл сайын табысталатын Романелл профессоры атағы «иегерінің ерекше жетістіктерін және философияны қоғамдық санаға сіңірудегі маңызды үлесін» мойындайды. Осы сыйлықтың иегерлері сондай-ақ көпшілікке ашық лекциялар сериясын ұсынады; Фрайдың лекциялар сериясы «Адам түрлері: онтология және саясат» деп аталды.

Кітаптардағы тараулар

"Категориялар және дихотомиялар", Феминистік теориялар энциклопедиясы, ред., Лорейн Код, Нью-Йорк: Routledge, (2000)
"Эссенциализм/Этноцентризм: онтологиялық емнің нәтижесіздігі", Академиялық феминизмнің өлімі? Теорияны тәжірибеде қолдану, ред., Миннесота университетінің Әйелдер зерттеулер орталығы, Нью-Йорк университетінің баспасы, (2000)

Журнал мақалалары

Бір-бірінен өзгешеліктің қажеттілігі: Әйелдердің позитивті санатын жасау, SIGNS: Мәдениет және қоғамдағы әйелдер журналы, 21-том, № 4, Жаз (1996)