Катарине Маккиннон: Феминистік ғалым және құқық белсендісі

Кіріспе

Американдық феминист ғалым және құқықтық белсенді Кэтрин Элис Маккиннон (Catharine Alice MacKinnon; 7 қазан 1946 жылы туған) – американдық феминист заң ғалымы, белсенді және автор. Ол Мичиган университетінің құқық мектебіндегі Элизабет А. Лонг атындағы заң профессоры, 1990 жылдан бері осы қызметте еңбек етеді, сондай-ақ Гарвард құқық мектебіндегі Джеймс Барр Эймс қонақ профессоры. 2008-2012 жылдары Халықаралық қылмыстық сот прокурорының гендерлік мәселелер жөніндегі арнайы кеңесшісі болды. Халықаралық құқық, конституциялық құқық, саяси және құқықтық теория, юриспруденция салаларындағы сарапшы ретінде Маккиннон әйелдердің құқықтары, жыныстық зорлық-зомбылық пен қанау, оның ішінде жыныстық қысым көрсету, зорлау, проституция, адам сату және порнография мәселелеріне ден қояды. Порнография – азаматтық құқықтарды бұзушылық болып табылады және білім беру мен жұмыс орындарындағы жыныстық қысым – жыныстық дискриминацияның бір түрі деген тұжырымды алғашқылардың бірі болып айтты. Оның еңбектері: «Өзгертілмеген феминизм» (1987), «Мемлекетке қарайтын феминистік теория» (1989); «Тек сөздер» (1993); оқулық, «Жыныстық теңдік» (2001 және 2007); «Әйелдердің өмірі, ерлердің заңдары» (2005); «Көбелек саясаты» (2017).

Ерте өмір және білім

Маккиннон Миннеаполис қаласында, Миннесота штатында Элизабет Валентин Дэвис пен Джордж Э. Маккиннонның үш баласының үлкені (бір қыз және екі ұл) болып дүниеге келді; оның әкесі заңгер, конгрессмен (1947–1949) және АҚШ Апелляциялық сотының судьясы (1969–1995) болған. Ол анасы бітірген Смит колледжінде оқыған отбасының үшінші буыны. 1977 жылы Йель заң мектебінен құқық магистрін, содан кейін заңгерлік дипломды, ал 1987 жылы Йель университетінен саяси ғылымдар докторын қорғады. Йельде оқып жүргенде ол Ұлттық ғылым қорының стипендиясын және Гарвард заң мектебінің Джеймс Барр Эймс атындағы қонақ профессоры қызметін атқарды. 2007 жылы Гарвард заң мектебінде Роскоу Паунд атындағы қонақ профессоры болып жұмыс істеді және тұрақты түрде қоғамдық лекциялар оқыды. Оның идеяларын үш өзара байланысты салаға бөлуге болады: сексуалдық қанау, порнография және проституция, сондай-ақ халықаралық қызмет. Ол сонымен қатар әлеуметтік және саяси теория, сондай-ақ методология туралы көп жазды.

Жыныстық қатынас

1977 жылы Маккиннон Йель заң мектебін бітірді, профессор Томас И. Эмерсонға жыныстық қанауға негізделген кемсітутің бір түрі екенін дәлелдеп, жыныстық қанау туралы мақала жазды. Екі жылдан кейін Йель университетінің баспасында Маккиннонның «Жұмыс істейтін әйелдерді жыныстық қанау: жыныстық кемсітудің бір жағдайы» (1979) атты кітабы жарық көрді. Бұл 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңтың VII тарауы бойынша жыныстық қанауды жыныстық кемсітудің бір түрі ретінде қарастыратын заңдық талапты және кез келген жыныстық кемсітуді тыйымдайтын норманы құрды. Ол сондай-ақ білім беру саласындағы жыныстық қанауды жыныстық кемсіту ретінде қарастыратын құқықтық талапты IX тарау бойынша ұсынды, ол Йель студенттерінің Йельге қарсы сот процесі арқылы құрылды. Сотқа барған талапкер Памела Прайс істі ұтырса да, бұл жағдай заңды құрды: АҚШ-тың екінші апелляциялық соты 1972 жылғы Білім беру бойынша түзетулердің IX бөліміне сәйкес, азаматтық құқықтар туралы заңға сәйкес мектептер жыныстық қанауды жыныстық кемсітудің бір түрі ретінде қарастыру үшін процедураларға ие болуы керек деп мойындады. Өзінің кітабында Маккиннон жыныстық қанаудың жыныстық кемсіту екенін, себебі бұл әрекет әйелдердің ерлерге қатысты әлеуметтік теңсіздігінің нәтижесі және оны күшейтеді (мысалы, қараңыз, 116–18, 174 беттер). Ол жыныстық қанаудың екі түрін ажыратады (32–42 беттерді қараңыз): «quid pro quo», яғни «жұмыс мүмкіндігі үшін жыныстық ұсыныс немесе жыныстық қатынас алмасу» (32 бет) және «жыныстық қанау жұмыс ортасындағы тұрақты жағдай болған кезде туындайтын» қанау түрі (32 бет). 1980 жылы Тең жұмыс мүмкіндігі комиссиясы Маккиннонның ұстанымдарын қабылдап, жыныстық қанауға тыйым салатын ережелерді бекітті, оның ішінде «quid pro quo» қанау және жағымсыз жұмыс ортасы қанау. Соттар да осы ұғымдарды пайдаланды. 1986 жылы АҚШ Жоғарғы Соты «Meritor Savings Bank v. Vinson» ісінде жыныстық қанау жыныстық кемсітуге қарсы заңдарды бұзуы мүмкін деген шешім шығарды. Маккиннон талапкер Мешелль Винсонның адвокаты болды және Жоғарғы Соттағы қысқаша жазбаны жазды. «Meritor» ісінде Сот «quid pro quo» жыныстық қанау мен жағымсыз жұмыс ортасындағы қанау арасындағы айырмашылықты мойындады. 2002 жылғы мақаласында Маккиннон Соттың сөзін келтірді: «Сөзсіз, – деді бірауыздан қабылданған шешімде судья Рехнквист, – егер басшы өзінің қарамағындағы адамды оның жынысына байланысты жыныстық қанауға ұшыратса, онда ол басшы жынысына байланысты «кемсітуге» қатысады». Колумбия округі және әйелдер жеңіске жетті. Жаңа жалпы құқықтық ереже құрылды. «Жұмыс істейтін әйелдерді жыныстық қанау: жыныстық кемсітудің бір жағдайы» кітабы Фред Р. Шапироның 2000 жылғы қаңтарда жариялаған зерттеуіне сәйкес, 1978 жылдан бері жарық көрген ең көп сілтеме жасалған американдық заң кітабының сегізіншісі болып табылады.

In 1977, MacKinnon graduated from Yale Law School having written a paper on sexual harassment for Professor Thomas I. Emerson arguing that it was a form of sex based discrimination. Two years later, Yale University Press published MacKinnon's book, Sexual Harassment of Working Women: A Case of Sex Discrimination (1979), creating the legal claim for sexual harassment as a form of sex discrimination under Title VII of the Civil Rights Act of 1964 and any other sex discrimination prohibition. She also conceived the legal claim for sexual harassment as sex discrimination in education under Title IX, which was established through litigation brought by Yale undergraduates in Alexander v. Yale. While the plaintiff who went to trial on the facts, Pamela Price, lost, the case established the law: the U. S. Court of Appeals for the Second Circuit recognized that, under the civil rights statute Title IX of the Education Amendments of 1972, schools must have procedures to address sexual harassment as a form of sex discrimination. In her book, MacKinnon argued that sexual harassment is sex discrimination because the act is a product of, and produces, the social inequality of women to men (see, for example, pp. 116–18, 174). She distinguishes between two types of sexual harassment (see pp. 32–42):
"quid pro quo", meaning sexual harassment "in which sexual compliance is exchanged, or proposed to be exchanged, for an employment opportunity (p. 32)" and
the type of harassment that "arises when sexual harassment is a persistent condition of work (p. 32)". In 1980, the Equal Employment Opportunity Commission followed MacKinnon's framework in adopting guidelines prohibiting sexual harassment by prohibiting both quid pro quo harassment and hostile work environment harassment (see 29 C. F. R. § 1604.11 (a)). Courts also used the concepts. In 1986, the U. S. Supreme Court held in Meritor Savings Bank v. Vinson that sexual harassment may violate laws against sex discrimination. MacKinnon was co counsel for Mechelle Vinson, the plaintiff, and wrote the brief in the Supreme Court. In Meritor, the Court recognized the distinction between quid pro quo sexual harassment and hostile workplace harassment. In a 2002 article, MacKinnon wrote, quoting the Court:
"Without question," then Justice Rehnquist wrote for a unanimous Court, "when a supervisor sexually harasses a subordinate because of the subordinate's sex, that supervisor 'discriminate[s]' on the basis of sex." The D. C. Circuit, and women, had won. A new common law rule was established. Sexual Harassment of Working Women: A Case of Sex Discrimination, is the eighth most cited American legal book published since 1978, according to a study published by Fred R. Shapiro in January 2000.

Орны

Маккиннон, радикалды феминист жазушы және белсенді Андреа Дворкинмен бірге порнографияға қатысты заңдық көзқарасты өзгертуге тырысты, оны жыныстық дискриминация түріндегі азаматтық құқықтардың бұзылуы және адам саудасы ретінде қарастыра отырып. Олар порнографияны былай анықтады:

"Феминистік мемлекет теориясына қарай" еңбегінде Маккиннон: "Феминистік көзқарас бойынша порнография – мәжбүрлеген жыныстық қатынастың бір түрі, жыныстық саясаттың тәжірибесі және гендерлік теңсіздік институты" деп жазады. Ол, көптеген эмпирикалық зерттеулерде көрсетілгендей, "Порнография халықтың жартысының қарым-қатынасы мен мәртебесін анықтайтын зорлық-зомбылық және дискриминациялық көзқарастарға себепші болады" дейді. (Дегенмен, бұл талапты растайтын нақты дәлелдер жоқ екенін атап өту керек; кейбір зерттеулер порнография мен дискриминациялық көзқарастар немесе әйелдерге қарсы зорлық-зомбылық арасында ешқандай байланыс жоқ екенін көрсетті, ал кейбіреулері тіпті порнография қолдану теңдікке бейімді көзқарастармен байланысты болуы мүмкін деп санайды.)

Трансгендерлік жыныстық теңдік

2015 жылғы сұхбатында Маккиннон Симон де Бовуардың "әйел болу" туралы әйгілі цитатасын келтіріп, "[әйел екенін мойындаған, әйел болғысы келетін, әйел ретінде өмір сүретін кез келген адам, мен үшін – әйел" деді. Сонымен қатар, 2022 жылы Оксфорд университетінде өткен лекциясында Маккиннон трансфеминизмді және трансгендерлердің жыныстық теңдігін қолдауын жалғастырды, сондай-ақ постмодернизмді, либералдық антистереотиптік көзқарасты және трансфеминизмге қарсылықты сынға алды. Оның "Трансгендерлік жыныстық теңдік құқықтарының феминистік қорғанысы" атты лекциясы кейіннен өңделіп, 2023 жылы Йель құқық және феминизм журналында жарияланды. Бұл лекцияда ол трансгендерлік танылғандығы әйелдерге қарсы сексизмге алып келеді деген пікірдегі трансфеминистерге қарсылардың алаңдаушылығын талқылайды.

Халықаралық жұмыс

1992 жылдың ақпан айында Канаданың Жоғарғы соты Маккиннонның теңдік, жеккөрушілік пропагандасы және порнография туралы теорияларын көбінесе қабылдады, Манитобада порнография таратушы Дональд Батлерге қарсы сот шешімінде оның бірлесіп жазған қысқаша мақаласына көп сілтеме жасады. Батлер ісі кейбір тараптар үшін даулы болды; кейде Дворкиннің «Порнография: Әйелдерді иеленетін ерлер» кітабының партиялары осы шешім бойынша Канада кедені қызметкерлері, сондай-ақ Маргарита Дюрас пен Дэвид Ливитттің кітаптары тәркіленгені айтылады. Бірақ шындығында, Маккиннонның қысқаша баяндамасында ешқандай зиян келтірмеген материалдарды тәркілеу конституцияға қайшы екені көрсетілген. Сәтті Батлер істері лесбияндық садомазохистік журнал «Жаман көзқарасқа» және оны сатқаны үшін гейлер мен лесбияндық кітап дүкенінің иелеріне қарсы қозғалды. Канада билігі бір өнер галереясына рейд жасап, бала зорлауын бейнелейтін суреттерді тәркіледі. Көптеген сөз бостандығы және ЛГБТ құқықтарын қорғаушылар заңның ЛГБТ қауымдастығын таңдап ұстайтынын айтты. 1992 жылдан бері Маккиннон босниялық және хорват әйелдерін геноцидке айыпталған сербтерге қарсы қорғады, бұл қақтығыста зорлауды геноцид актісі ретінде тануға құқықтық негіз жасады. Ол Kadic v. Karadzic ісінде талапкер С. Кадичтің бірлескен адвокаты болды және 2000 жылдың 10 тамызында Нью-Йоркте 745 миллион долларлық сот шешімі шығарды. Сот процесі (АҚШ-тың «Шет мемлекеттік құқық бұзу туралы заңы» бойынша) этникалық немесе діни себептерге байланысты мәжбүрлеп жезөкшелікке салу және жүктілікке салуды геноцид контекстінде геноцид актісі ретінде заңды түрде тануға мүмкіндік берді. 2001 жылы Маккиннон халықаралық үкіметтік емес ұйым «Equality Now» бастамасымен құрылған «Әйелдер үшін заңгерлер альянсы» (LAW) жобасының тең-директоры болып тағайындалды. 1990 жылы Маккиннон мен Дворкин Швецияда жезөкшелікке қарсы заңды ұсынды, ол 1998 жылы Швецияда қабылданды. «Швед моделі» деп аталған, сондай-ақ «Скандинавия моделі», «Теңдік моделі» немесе «Шектеулі модель» ретінде танылатын бұл модель, жыныстық қызметтерді сатып алушыларды да, сатушыларды да жазалайды, сатушылар адам сатушы немесе жыныстық саудагер ретінде сипатталады, ал «проституцияда сатып алынған және сатылған» барлық адамдардың қылмыстық жазадан босатылуы көзделеді. Негізгі идея – өмір сүру үшін жыныстық қызметтерді алмасу қажеттілігі жыныстық теңсіздіктің салдары және әйелдерге қарсы зорлық-зомбылықтың бір түрі. Бұл модель Норвегияда, Исландияда, Канадада, Ирландияда, Солтүстік Ирландияда, Израильде және Францияда қабылданды, бірақ Жаңа Зеландияда қабылданбады. Секс-жұмысы жобаларының жаһандық желісі, Халықаралық және Әйелдерді саудаға қарсы жаһандық одақ сияқты кейбір ұйымдар мен жеке тұлғалар бұл құқықтық модель секс-жұмыскерлерге тұрғын үй табуды, өмір сүру үшін ақша табуды, зорлық-зомбылықтан сақтану үшін клиенттерді тексеруді, жігіттерін «адам сатушылар» ретінде қамаудан сақтауды және полициямен байланыстың көп бөлігін құрайтын секс-жұмыскерлеріне қарсы зорлық-зомбылықтан сақтануды қиындатады деп мәлімдейді. Маккиннон Үндістандағы Әйелдерді сатуға қарсы коалиция (CATW) және Apne Aap ұйымдарымен белсенді жұмыс істейді.

In February 1992, the Supreme Court of Canada largely accepted MacKinnon's theories of equality, hate propaganda, and pornography, citing extensively from a brief she co authored in a ruling against Manitoba pornography distributor Donald Butler. The Butler decision was controversial to some; it is sometimes implied that shipments of Dworkin's book Pornography: Men Possessing Women were seized by Canadian customs agents under this ruling, as well as books by Marguerite Duras and David Leavitt. In fact, MacKinnon's brief argued that seizure of materials for which no harm was shown was unconstitutional. Successful Butler prosecutions have been undertaken against the lesbian sadomasochistic magazine Bad Attitude, as well as the owners of a gay and lesbian bookstore for selling it. Canadian authorities raided an art gallery and confiscated controversial paintings depicting child abuse. Many free speech and gay rights activists have alleged that the law is selectively enforced, targeting the LGBT community. MacKinnon represented Bosnian and Croatian women against Serbs accused of genocide since 1992, creating the legal claim for rape as an act of genocide in that conflict. She was co counsel, representing named plaintiff S. Kadic, in Kadic v. Karadzic and won a jury verdict of $745 million in New York City on August 10, 2000. The lawsuit (under the United States' Alien Tort Statute) established forced prostitution and forced impregnation when based on ethnicity or religion in a genocidal context as legally actionable acts of genocide. In 2001, MacKinnon was named co director of the Lawyers Alliance for Women (LAW) Project, an initiative of Equality Now, an international non governmental organization. MacKinnon and Dworkin proposed the law against prostitution in Sweden in 1990, which Sweden passed in 1998. What became termed the Swedish Model, also known as the Nordic Model, the "Equality Model," or the "Restrictive Model", penalises buyers of sexual services as well as sellers, where sellers are characterised as pimps or sex traffickers, while putatively decriminalizing all those who are "bought and sold in prostitution." The fundamental concept is that the requirement to exchange sexual services for survival is a product of sex inequality and a form of violence against women. This model has been accepted in Norway, Iceland, Canada, Ireland, Northern Ireland, Israel and France, but was rejected in New Zealand. Some organisations and individuals, such as the Global Network of Sex Work Projects, International, and the Global Alliance Against Traffic in Women say that this legal model makes it harder for sex workers to find housing, make money to survive, screen clients to avoid violence, prevent their boyfriends from being arrested as "pimps", and avoid the interactions with police which account for the plurality of sexual violence against sex workers. MacKinnon works actively with the Coalition Against Trafficking in Women (CATW) and Apne Aap in India.

Саяси теория

Маккиннон көптеген қоғамдардағы әйелдер мен ерлер арасындағы теңсіздік ерлердің үстемдігін институционалды ететін иерархия құрайтынын, әйелдерді бағындыратынын, бұл рет тәртіптің рационалды және көбінесе табиғи деп есептелетінін айтады. Ол теория мен практика арасындағы байланыс туралы жазады, әйелдердің тәжірибесі екі саланың екеуінде де көбінесе назардан тыс қалғанын мойындайды. Бұдан әрі, ол марксизмді феминистік теориядағы либералды феминизмнің кейбір тұстарын сынау үшін, ал радикалды феминизмді марксистік теорияны сынау үшін пайдаланады. Маккиннон Маркстың сыныптық бөлінуді табиғи түрде пайда болған спонтанды оқиға ретінде қарастырған теорияны сынағанын атап көрсетеді. Ол эпистемологияны білу теориясы, ал саясатты билік теориясы ретінде түсіндіреді: "Билікке ие болу, басқа нәрселермен қатар, біреу "осылай" десе, оның солай екені қабылданады дегенді білдіреді. Ал биліктен айырылу дегеніміз, сіз "осылай" десеңіз, оның солай екені қабылдамайды. Бұл үнсіздікті айқын жеткізуді, жоқтықты сезінуді, әлеуметтік жағынан сенімсіздікке ұшырағандарға сенуді, қарапайым факт ретінде ұсынылатын нәрсені сыни тұрғыдан қарастыруды, биліктен айырылғандардың саясатының эпистемологиясы үшін қажет етеді". 1996 жылы Фред Р. Шапиро "Феминизм, марксизм, әдіс және мемлекет: феминистік юриспруденцияға қарай", 8 Белгілер 635 (1983) мақаласы заң туралы шолуларда ең көп сілтеме жасалған 96-шы мақала екенін есептеді, тіпті ол заңдық емес журналда жарияланған болатын.

Жеке өмір

1990 жылдардың басында Маккиннон автор және жануарлар құқықтарын қорғайтын белсенді Джеффри Массонмен қарым-қатынаста болды, тіпті үйленуге келісті. Одан бұрын ол тұрмысқа шығып, ажырасқан. Маккиннон өзінің жеке өміріне қатысты мәліметтерді ұзақ жылдар бойы қатты қорғайды.