Кіріспе

1979 жылғы папа Иоанн Павел II-нің энцикликасы. Redemptor hominis (лат. Адамның құтқарушысы) – папа Иоанн Павел II жазған алғашқы энциклика. Ол, қазіргі заманғы адамзатқа қатысты мәселелерді зерттеп, оларға адамның өзін терең түсіну арқылы ұсынылатын шешімдерді қарастыра отырып, оның паптық қызметінің бағытын белгілейді. Энциклика 1979 жылдың 4 наурызында, оның папа ретінде қызметке кіріскеннен кейін бес ай ішінде жарияланды.

Энциклопедияның тұжырымы

Папа Иоанн Павел ІІ-нің бұл алғашқы энцикликасы сол кездегі әлемге қатысты маңызды мәселелерді зерттейді. Иоанн Павел II папалық қызметін католик шіркеуінде өзіне сенімсіздік пен ішкі сын-пікірлердің дағдарысы кезінде бастады. Ол энцикликаның кіріспесінде осы жайтқа сілтеме жасап, шіркеудегі жаңа өмір күші "күмән, құлдырау және дағдарыс көріністерінен гөрі әлдеқайда зор" екеніне сенім білдіреді. Ол Исаның шын және тірі екенін айтады. Redemptor hominis адамды толық түсіну арқылы осы мәселелердің шешімін табуға болатынын ұсынады: бұл адамның да, Мәсіхтің де тұлғасы. Осы себепті, оның алғашқы энцикликасында папаның ұнататын философиялық тәсілі – жеке тұлғалық көзқарас, ол папалық қызметінің қалған бөлігінде көп рет қолданған тәсіл, қайта-қайта баса айтылады. Энциклопедия сонымен қатар шіркеуді алдағы үшінші мыңжылдыққа дайындауға бағытталған, 20-шы ғасырдың қалған жылдарын жаңа мыңжылдыққа дайындық ретінде "жаңа Адвент маусымы, күту маусымы" деп сипаттайды.

Адамзат құтқарылудың құпиясы

Иоанн Павел II Инкарнация мен Құтқарылудың орталық доктриналарын, ең алдымен, Құдайдың адамзатқа деген махаббатының дәлелі ретінде көрсетеді: "Адам махаббатсыз өмір сүре алмайды. Осы себепті, Құдайдың құтқарушысы Иса Масих, адамды толыққанды түрде өзіне ашады." Жауап ретінде, өзін толыққанды түсінуге ниеттенген кез келген адам, қаншалықты әлсіз болса да, "өзін табу үшін Инкарнация мен Құтқарылудың барлық шындығын бойға сіңіруі керек".

Атеистік үкіметтерді сынға алу

Redemptor hominis оны тікелей атамай, өзінің туған Польшасындағыдай атеистік негіздес коммунизм жүйесімен күреседі, бұл – «саяси жүйе ретінде бағдарламаланған, ұйымдастырылған және құрылған атеизм». Иоанн Павел бұл мәселені философиялық деңгейде адамгершілікке қайшы деп қарастырады. Августиннің «Бізді Өзің үшін жараттың, Раббым, және жүрегіміз Сенде тыныс алғанша тыныштық таппайды» деген мәшһүр сөзін келтіре отырып, Иоанн Павел адам баласының, қандай дін арқылы болса да, Құдайға табиғи түрде ұмтылатынын, осы арқылы адамзаттың толыққанды өлшемін сезінетінін айтады. Сондықтан, ол коммунизм сияқты жүйелер, адам табиғатының осы маңызды жағын жоққа шығаратындықтан, негізінен кемшіліктері бар және адам өмірінің толыққанды көрінісіне деген терең құштарлықты қанағаттандыра алмайды деп мәлімдейді. Бұл, Папаның саяси аренада коммунизмге қарсы күрестегі керемет табыстарына философиялық негіз болып табылады. Ол, діни бостандыққа қарсы шығатын үкіметтерді адамның табиғи қадір-қасиетіне жасалған шабуыл деп айыптайды: «Жеке тұлғалар мен қоғамдардың діни бостандығын шектеу – тек ауыр жағдай ғана емес, ең бастысы – адамның қадір-қасиетіне жасалған шабуыл».

Миссионерлік хабар және діни еркіндік

Дүние жүзіндегі көптеген сәтті саяхаттарын болжап айтқандай, Иоанн Павел Құдайдың хабарын "барлық мәдениеттерге, барлық идеологиялық ұғымдарға, жақсы ниетті барлық адамдарға" дұрыс "миссионерлік көзқараспен" жеткізу қажеттігін баса көрсетеді. Ол бұл көзқарас, қайта-қайта жеке тұлға тақырыбын атап, ең алдымен "адамның ішкі дүниесін" дұрыс бағалаудан басталуы керек деп талап етеді. Миссионерлік көзқарасты дұрыс танытутың құлқылық емес, керісінше, қалыптасқан нәрселерге ден қоюдан басталатынын айтады. Иоанн Павел осыны өзінің папалық қызметінің орталық тақырыптарының біріне – діни бостандыққа негіз ретінде пайдаланады. Екінші Ватикан кеңесінің "Dignitatis humanae" (Діни бостандық туралы жарғысы) деп белгіленген декларациясына сүйене отырып, папа Иоанн Павел шіркеудің кез келген миссионерлік жұмысы "адамды, оның интеллектын, еркін, санасын және бостандығын терең құрметтеумен" басталуы керек екенін үйретеді. Ол Католик шіркеуін адам бостандығының нағыз сақтаушысы деп атап, шіркеудің басқа діндерге құрмет көрсетуін де атап өтеді; бұл – дін бостандығын басып тастайтын коммунистік үкіметтерге тағы бір айқын қарсылық.

Мәсіхтің әр адаммен байланысы

Персоналистік тақырыптың тағы бір қырынан қарағанда, Иоанн Павел Мәсіхтің адаммен байланысының жеке емес, Мәсіхтің адамзатты бір тұтас, ешқандай айырмашылығы жоқ жиын ретінде біріктіру туралы сөз етудің жеткіліксіз екенін жазады: "Біз 'абстрактілі адам' емес, нақты, 'конкретті', 'тарихи' адам туралы айтамыз. Біз 'әрбір адам' туралы айтамыз".

Керісінше, ол Мәсіхтің әрбір адамға жеке тұлға ретінде қол созатынын қатыстырады. Осылайша, әр адам өзінің өмір жолымен жеке жүріп, Мәсіхтің оған деген жеке сүйіспеншілігін сезіну арқылы толыққанды дамуға қол жеткізе алады. Сол сияқты, Шіркеудің миссиясы да әрбір адамға жеке қол жеткізу болуы керек: "Осы адам Шіркеу үшін жол болғандықтан, оның күнделікті өмірі мен тәжірибесі, миссиясы мен еңбегі үшін бүгінгі Шіркеу адамның 'жағдайын' жаңаша түсінуі керек".

Адамның қорқынышы

Джон Пауль адам баласының ең үлкен қорқыныштарының өз туындыларынан туындайтынын жазады: жерді шексіз пайдаланудың нәтижесінде туған экологиялық зиян және орасан зор құрылыс күшінің үнемі өсуімен қатар келген, кең ауқымды жойылу қаупі, "бізге белгілі барлық тарихи апаттар мен құбылыстармен салыстырғанда көзге көрінбейтін өзін-өзі жою". Адамның технологиялық және материалдық жетістіктері оның ұлылығының нақты белгілері болғанымен, олар алаңдататын сұрақ тудырады: "Адамның авторы және итермелеушісі болып табылатын бұл прогресс жер бетіндегі адам өмірін оның барлық қырларында 'адамгершілікке' жеткізе ме? Оны 'адамдыққа лайық' ете ме?" Қайтадан, жақсылықтың нағыз өлшемі – адамға тигізетін әсері, жай ғана жетістіктер мен жинақтау емес. Энциклопедия адамды мүлдем ескермейтін, тіпті ниетіне қайшы болса да, кез келген таза материалистік жүйенің соңында адамды өзінің өндірісінің құлына айналдыратынын үйретеді. Иоанн Павел өзінің папалық қызметінің тағы бір жиі қайталанатын тақырыбы – экономикалық ресурстардың теңгерімсіздігін айыптап, кедейлердің проблемаларына көбірек мән беруге шақырады. Ол тағы да, бұған кілт – адамның қадір-қасиетін терең түсінуге негізделген, Мәсіхтің өзі Матай Ілтебірінде соңғы сот туралы айтқан нұсқауларында үйреткендей, артқан моральдық жауапкершілік екенін атап өтеді.

Чиркөттің тәлім беру қызметі

1993 жылғы «Veritatis Splendor» энциклопедиясында одан әрі кеңінен дамытатын тақырыпты болжай отырып, Иоанн Павел әлемге шындықты үйретудегі Пайғамбарлық миссиясындағы Шіркеудің жауапкершілігін баса көрсетеді. Ол сондай-ақ, сенімнің негіздерін үйрету – катехизистің маңыздылығын атап өтеді, ол оның паптығы кезінде, ең әсіресе Католик шіркеуінің катехизисін жариялау арқылы жемісін берді.

Евхаристия және Күнәларды мойындау

Энциклопедияның соңғы бөлімдері Евхаристия туралы бөліммен аяқталады, бұл Иоанн Павелдің папалық қызметін ерекшелендіретін тағы бір тақырып. "Евхаристия – барлық құрметті өмірдің ортасы және шыңы" деп баса назар аудара отырып, Иоанн Павел Евхаристия арқылы әрбір адамға Мәсіхтің өзінің тұлғасы арқылы ұсынылатын Мәсіхпен жеке байланысқа түсу туралы католиктердің танымал ойын жетілдіреді. Иоанн Павел Ватикан II соборынан кейінгі шіркеуде туған дауға жауап беру арқылы жеке тұлғаға баса назар аударады: қауымдық тәубе мәселесі. Кейбір жағдайларда, сол кездегі тәубе ғибадаты жеке мойындаусыз, адамдар тобына бірге өткізіліп тұрды. Иоанн Павел мұндай әрекетке қарсы шығып, жеке мойындаудың "әрбір адамның айқышқа ілінген, кешірім беретін Мәсіхпен жеке кездесуге құқығы" екенін айтады.

Мәриям

Жохан Павел өзінің келесі энцикликаларындағы үрдісті бастайды, соңғы бөлімінде Мәриямға ерекше назар аударады. Ол, әсіресе, шіркеуді (яғни, шіркеудің барлық мүшелерін, тек жоғары лауазымды қызметкерлерін емес) Мәриямды ана ретінде қабылдап, әлемді рухани нәрлендірудегі үлгі етіп алуға шақырады.

Редемптор Хоминис шіркеуі, Иоанн Павел II ұлттық ғибадатханасы

Redemptor Hominis Church – Вашингтондағы Иоанн Павел II Ұлттық қасиетханасында орналасқан шіркеу.