Кіріспе

Муронг Вэй (350–385), әдепті аты Цзинмао (景茂), сондай-ақ Оңтүстік Ян атымен және қайтыс болғаннан кейін бұрынғы Янның Ю императоры (前燕幽帝) ретінде танымал, Сианьбей тайпасы басқарған бұрынғы Ян әулетінің соңғы императоры болды. Ол 10 жасында император атанды, билік етуінің соңында анасы, Императрица Кезухун мен қабілетсіз және жемқор әкесінің ағасы Муронг Пингтің қолында билік жүрді. 370 жылы бұрынғы Циньдің премьер-министрі Ван Мэн оны тұтқынға алып, бұрынғы Ян мемлекетін жойды. Кейін, 383 жылы Фэй өзені шайқасында жеңілгеннен кейін бұрынғы Цинь құлдыраған кезде, ол бауыры Муронг Чонмен бірге көтеріліс жасауға тырысты, бірақ 385 жылдың басында бұрынғы Цинь императоры Сюаньчжао оны өлімге кесті.

Ерте өмір

Муронг Вэй 350 жылы, әкесі Муронг Цзюнь билік құрған кезде, император атағын алғанға дейін бір жыл бұрын дүниеге келді. Оның анасы Муронг Цзюньнің әйелі, император Кезухун болды. Сол кезде оның ағасы Муронг Йе (慕容曄) мұрагер болып тағайындалған еді. 354 жылы ол Чжуншань ханзадасы атанды. 356 жылы қабілетті мұрагер саналған Муронг Йе қайтыс болды. 357 жылы Муронг Цзюнь Муронг Йе орнына жеті жасар Муронг Вэйді мұрагерлік ханзада етіп тағайындады, себебі Муронг Вэй император Кезухуннан туған еді, өйткені оның басқа, үлкен ұлдары да болған. 359 жылы императорлық той кезінде Муронг Цзюнь Е ханзадасын еске алып жылады. Муронг Йенің бұрынғы қол астындағыларының бірі Ли Цзи (李績) Муронг Йенің сегіз ізгілігін мақтады. Муронг Цзюнь одан Муронг Вэй туралы пікірін сұрады, Ли оған былай деп жауап берді:

Мұрагер ханзаданың аспаннан сыйланған қабілеті бар, және оның сегіз ізгілігі толық. Дегенмен, оның өзін-өзі тексеруі керек екі кемшілігі бар: аң аулау мен музыкаға шамадан тыс берілуі. Бұл екеуі де мемлекетке зиян келтіреді. Муронг Вэй де сол жерде болды, және Муронг Цзюнь оған өзін қайта қарастыруды бұйырды, осы сәттен бастап ол Лиге реніш ұстады. 360 жылдың басында Муронг Цзюнь ауырып қалды, ал Муронг Вэй әлі бала болғандықтан, ол тақты қабілетті ағасы Муронг Кэ, Тайюань ханзадасына ұсынды. Бірақ Муронг Кэ бұдан бас тартты және Муронг Цзюньді жас императорға да көмектесе алатынына көндірді. Сондықтан Муронг Цзюнь Муронг Вэйді Муронг Кэге, ағасы Муронг Пингке, Ян Вуга және Мую Генге сеніп тапсырды, бірақ Муронг Кэ регенттік қызметін атқарды. Ол көп ұзамай қайтыс болды, және Муронг Вэй оның орнына отырды.

Муронг Ке регентшілігі

Мұруң Кеге бағынышты болудан жоғары лауазымды Мюю Ген наразы болды, ол көп ұзамай Мұроң Вэй мен оның анасы Императрица Кезухунды Мұроң Ке мен Мұроң Пингтің көтеріліс жоспарлап отырғанын және оларға шабуыл жасауға рұқсат беруді сұрады деп жалған хабарлады. Императрица Кезухун оған сенді, бірақ Мұроң Вэй сенбеді және оның әрекеттеріне рұқсат беруден бас тартты. Мұроң Ке бұл туралы біліп, Мюю мен оның руын жазалады. Мұроң Ке басқаруда да, әскери істерде де қабілетті регент болды, ал Бұрынғы Янның аумақтық кеңеюі оның регенттігі кезінде біртіндеп жалғасты, көбінесе Цзинь есебінен. Мұроң Ке барлық маңызды шешімдерді қабылдады, бірақ Ли Цзиді жоғарылатуға тырысқанда, Мұроң Вэй «Аға, сіз мемлекеттің барлық маңызды мәселелерін шеше аласыз, бірақ Ли туралы шешімді мен қабылдаймын» деді және Лиді бас қаладан округ әкімі қызметіне жіберді, ол шын мәнінде жер аудару болды. Ли қайғыдан көз жұмды. 361 жылы Мұроң Вэйдің жақсы көрген баяндамашысы Динг Цзинь (丁進) Мұроң Кені Мұроң Пингті өлтіруге көндіру арқылы оған жағымпаздануға тырысты. Мұроң Ке ашуланып, Мұроң Вэйдің оған деген құрметіне қарамастан, оны жазалады. 365 жылы Мұроң Ке Цзиньнен маңызды Луоян қаласын басып алды. 366 жылы Мұроң Ке мен Мұроң Пинг өздерінің лауазымдарынан кетуді және барлық билікті Мұроң Вэйге қайтаруды ұсынды. Мұроң Вэй бұдан бас тартты. 367 жылы Мұроң Ке ауырып, өлім төсегінде Мұроң Вэйге үлкен жауапкершілікті Мұроң Вэйдің тағы бір інісі, Ву патшасы Мұроң Чуйге беруді ұсынды. Алайда, Мұроң Чуйдің қабілетіне қызғанған Мұроң Пинг және Мұроң Чуйге жеке наразылығы бар Императрица Кезухун келіспеді, соның салдарынан Мұроң Пинг регент болды, ал әскери жауапкершіліктің бір бөлігі Мұроң Вэйдің кіші інісі, Чжуншань патшасы Мұроң Чонгқа берілді.

Муронг Пинг регентлігі

Мюронг Пинг Мюронг Кеден әлдеқайда кем еді, сондай-ақ ол жемқор болды. Мюронг Ке өлгені туралы естігеннен кейін, бұрынғы Цинь императоры Фу Цзянь бұрынғы Янны жаулап алу жоспарларын қарастыра бастады. Бірақ, көп ұзамай бұрынғы Янның бұрынғы Циньді жаулап алуға мүмкіндігі туды. 367 жылдың қысында Фу Цзяньның інісі Фу Шуан (苻雙), Чжао герцогы, және туыстары Фу Су (苻廋), Вэй герцогы, Фу Лю (苻柳), Джин герцогы, және Фу У (苻武), Ян ханзадасы, Фу Цзяньге қарсы көтеріліп, бұрынғы Янға бағынуды ұсынды. Фу Су Шанченгтің (陝城, қазіргі Санменсия, Хэнань) маңызды қақпа қаласын басып алғандықтан, бұл бұрынғы Циньнің орталығын бұрынғы Ян үшін ашты. Алайда Мюронг Пинг әрекеттен бас тартты, ал 368 жылдың соңында Фу Цзянь төрт бүлікші герцогты жеңді. 368 жылы маңызды лауазымдағы Юэ Ван, ақсүйектердің қарапайым халықты өздерінің иеліктеріне орналастыру арқылы жемқорлыққа бойдауын, осылайша олар тек оларға ғана жауапты болып, империяға салық төлеуге жауапты болмайтынын, нәтижесінде империяның қазынасы лауазымды адамдарға жалақы төлеуге жетпейтінін көріп, Мюронг Вэйге осы практиканы тоқтату үшін реформа жасауды өтінді. Мюронг Вэй реформаны мақұлдап, Юэге оны жүзеге асыруды тапсырды, және Юэ 200 000-нан астам адамды салық төлеушілер қатарына қайтарды. Ақсүйектер Юэге ренжіп, ол 368 жылы қайтыс болды. Көптеген тарихшылар оның табиғи себептерден қайтыс болғанына сенсе де, «Цзинь Шу» (晉書) оны Мюронг Пинг өлтіргенін мәлімдеді, себебі Юэ реформасынан Мюронг Пинг көптеген пайдасын жоғалтты. 369 жылы, әсіресе анасының ықпалымен, Мюронг Вэй өзінің туысы Кезухун Идің (可足渾翼) қызын императрица етіп алды. Содан кейін сол жылы Цзинь генералы Хуан Вэнь бұрынғы Янға қарсы ірі шабуыл жасап, бұрынғы Янның астанасы Еченгтің (鄴城) маңындағы Фантоуға (枋頭, қазіргі Хэби, Хэнань) жетіп, Мюронг Вэйдің ағасы Мюронг Цзанның (慕容臧), Леань ханзадасының басшылығымен бұрынғы Ян жіберген барлық әскерді жеңді. Мюронг Вэй мен Мюронг Пинг қорқып, Еченгті тастап, ескі астана Хелонгқа (和龍, қазіргі Цзиньчжоу, Ляонин) қашуға тырысты. Алайда Мюронг Чуй соңғы рет қарсылық көрсетуге еріктіріп, әскерге басшылық етті. Осы уақытта Мюронг Вэй бұрынғы Циньге көмек сұрап хабаршы жіберіп, көмекке алмасу үшін Луоян аймағын бұрынғы Циньге беруге уәде берді. Мюронг Чуй және Мюронг Вэйдің тағы бір туысы, Фаньян ханзадасы Мюронг Де, Хуан Вэньге үлкен жеңіліс сыйлады, сондай-ақ бұрынғы Цинь күштері де келді және Хуан Вэньге тағы бір жеңіліс сыйлады. Алайда Мюронг Пинг пен императрица Кезухун екі зиянды шешім қабылдады. Әйелі оның қарындасы болғанымен, оны жақтырмаған Мюронг Чуйге әлі де ренжіген императрица Кезухун оған және оның сарбаздарына сыйақы бермеді, тіпті оны өлтіруді де ойлады, және Мюронг Пинг те осы шешімге келісті, себебі ол да Мюронг Чуйден қорқып жүрді. Мюронг Чуй бұл жаңалықты естіп, бұрынғы Циньге қашып, Фу Цзяньнің генералы болды. Олар сондай-ақ бұрынғы уәде бергендей, Луоян аймағын бұрынғы Циньге беруден бас тартты. Ашуға мініп, 369 жылдың соңында Фу Цзянь өзінің премьер-министрі Ван Мэннің басшылығымен бұрынғы Янға қарсы 60 000 сарбаздық әскер жіберді. 370 жылдың көктемінде Ван алғаш рет Луоянға шабуыл жасап, оны берілуге мәжбүр етті. Содан кейін ол Ху асуына (壺關, қазіргі Чанчжи, Шанси) өрлеп, жолдағы барлық бұрынғы Ян қарсылығын жеңді. Содан кейін ол Цзиньянды (晉陽, қазіргі Тайюань, Шанси) басып алды. Мюронг Пинг Ванға қарсы 300 000 сарбаздық әскерге басшылық етті, бірақ Ваннан қорқып, Лу өзенінде (潞川, қазіргі Чанчжиде) тоқтады. Ван оған қарсы күресуге дайындалуға жақын келді. Алайда Мюронг Вэй Ванның көп санды әскерінен жеңіліске ұшырайтынына сенімді болды және алаңдамады. Осы уақытта Мюронг Пинг өзінің жемқорлығын көрсетті: орман мен өзендерді күзетіп, қарапайым халыққа және тіпті өз сарбаздарына да, егер олар ақша немесе жібек түрінде төлемесе, отын кесуге немесе балық аулауға рұқсат бермеді. Көп ұзамай ол байлық жинады, бірақ сарбаздарының рухын жоғалтты. Мюронг Вэй бұл туралы естіп, оны сөгіп, байлықты сарбаздарға бөлуді бұйырды, бірақ зиян келтірілді. 370 жылдың қысында армиялар шайқасты, бірақ Мюронг Пингтің сандық артықшылығына қарамастан, Ван оны талқандап, Мюронг Пинг жалғыз өзі Еченгке қашып кетті. Мюронг Вэй ағаларымен бірге Еченгті тастап, Хелонгқа қашуға тырысты. Алайда ол астанадан шыққан соң, күзетшілерінің көп бөлігі оны тастап кетті, ал қалған адал күзетшілер қарақшылардың қолынан қаза тапты. Бұрынғы Цинь күштері келді, оны тұтқынға алып, Фу Цзяньге жеткізді. Фу Цзянь оны босатты, бірақ одан ресми түрде бағынуын талап етті, осылайша бұрынғы Ян құлады.

Бұрынғы Ян құлағаннан кейін

Муронг Вэй өзінің тайпасының көпшілігімен бірге бұрынғы Цинь астанасы Чанъанға көшірілді. Фу Цзянь оны Синьсиннің маркизі етіп, генерал қылып тағайындады. 378 жылы ол Фу Цзяньның ұлы Фу Пидің Цзиньнің маңызды шекаралық қаласы Сянянды қоршауға алу жорығына қатысты. 383 жылы ол Фу Цзяньның Цзиньге қарсы үлкен науқанына қатысты, арқылы Фу Цзянь Цзиньді ақыры жойып, Қытайды біріктіруді үміттенеді. Фэй өзені шайқасында жеңілгеннен кейін Фу Цзяньнің күштері құлдырады, және Мюронг Чуй Янды қайта құру үшін көтеріліс бастаудан бас тартқаннан кейін, Мюронг Де Мюронг Вэйді оған көндіруге тырысты, бірақ Мюронг Вэй де бас тартты және Фу Цзяньды Чанъаньға ертіп барды. 384 жылдың көктемінде Мюронг Чуй шығыс империяда (бұрынғы Янның аумағы) көтеріліс бастады, және көп ұзамай көптеген бұрынғы Ян ақсүйектері мен лауазымды адамдар қосылды. Мұны естіген Мюронг Вэйдің бауырлары Мюронг Хонг пен Мюронг Чонг та Чанъанға жақын жерде көтеріліс көтерді. Мюронг Хонг Фу Цзяньнан Мюронг Вэйді өзіне жіберуін талап етіп, егер Мюронг Вэй босатылса, Гуанчжун аймағынан кетуге уәде берді. Фу Цзянь ашуланып, Мюронг Вэйді сөкпек болды, бірақ Мюронг Вэй жалбарынып, адал қызметкер болып қалатынына уәде берді. Фу Цзянь оған лауазымында қалуға рұқсат берді, бірақ Мюронг Вэйге, Фу Цзянь Мюронг Чуйге, Мюронг Хонгқа және Мюронг Чонгқа хат жазып, олардың бағынуын талап етті, ал оның орнына Мюронг Хонгқа құпия хабар жіберді, онда былай деді:

«Мен темір қоршаудағы адаммын, мен өлмеуімнің себебі жоқ. Сонымен қатар, мен Янға да күнәлімін, сондықтан сен маған ренжуге болмайды. Сен өзіңді нығайтуға бар күшіңді сал.» Алайда, Мюронг Хонг көп ұзамай өлтірілді, ал Мюронг Чонг Батыс Ян деп аталған Сяньбей көтерілісшілерінің басшысы болды. Ол Чанъаньды қоршауға алып, Фу Цзяньнан Мюронг Вэйді өзіне тапсыруды талап етті. Осы уақытта Мюронг Вэй мен оның туысы Мюронг Су (慕容肅) Чанъаньдағы Сяньбейлерді ұйымдастырып, Мюронг Чонға қосылу үшін көтеріліске дайындалды. 385 жылдың басында Мюронг Вэй Фу Цзяньды үйіне шақырды, ұлының үйлену тойы сылтаумен, Фу Цзяньды той кезінде өлтіруге дайын болды. Фу Цзянь келуге келісті, бірақ жаңбырдың салдарынан бара алмады, және қастандық туралы ақпарат тарады. Фу Цзянь Мюронг Вэй мен Мюронг Суды сарайға шақырды. Мюронг Су олардың бас тартуын және дереу көтеріліс бастауын ұсынды. Мюронг Вэй бұдан бас тартты, және екеуі де сарайға барды. Фу Цзянь олардан қастандығы туралы сұрады, Мюронг Вэй әлі де жоққа шығаруға тырысты, бірақ Мюронг Су мақтанышпен мойындады, және Фу Цзянь оларды, сондай-ақ қаладағы барлық Сяньбейлерді өлімге кесті.