Кіріспе
Тамақ сату дүкені – мектеп, аурухана, тұрғын үй кешені немесе басқа ұқсас мекеменің ішінде немесе жанында орналасқан шағын дүкен. Дәстүрлі британдық қолданыста, мұндай дүкендер көбінесе кондитерлік өнімдер, тәттілер немесе жеңіл тағамдар сатумен байланысты және жеке (ақылы) мектептерде кең таралған. Кампустағы дүкендер студенттер үшін ақшалай төлемдер жасауға мүмкіндік беретін жалғыз орын болуы мүмкін. Сондықтан, олар кеңсе тауарлары және басқа да мектепке қатысты заттарды да сатуы мүмкін. Кейбір аймақтарда "tuck shop" сөзі "кафе" сөзімен мағынасы бірдей қолданылуы мүмкін. Бұл термин Ұлыбритания, Ирландия, Австралия, Жаңа Зеландия, Оңтүстік Африка, Канада, Нигерия, Пәкістан, Үндістан, Ямайка, Гонконг, Ботсвана, Багам аралдары және бұрынғы Британ империясының басқа да аймақтарында қолданылады. Австралияда, жастар клубтарында, кемпингтерде және мектептерде мұндай дүкендерге көбінесе студенттер, ата-аналар және клуб мүшелері сияқты қоғамдық еріктілер қызмет етеді. Бұл термин Үндістанның интернаттарында да қолданылады. Канададағы жазғы лагерьлерде де осындай дүкендер жиі кездеседі, олар лагерьке келген балаларға үйден алыс болғанда шағын заттар сатып алуға мүмкіндік береді. Канададағы кейбір ауруханаларда да мұндай дүкендер бар, бірақ қазір оларды көбінесе сыйлық дүкендері деп атайды. Ұзақ мерзімді күтім көрсететін мекемелердегі дүкендер әдетте қырағыш, сабын және шампунь сияқты жеке гигиена заттарын сатады.
A tuck shop is a small retailer located either within or close to the grounds of a school, hospital, apartment complex, or other similar facility. In traditional British usage, tuck shops are associated chiefly with the sale of confectionery, sweets, or snacks and are common at private ('fee paying') schools. Tuck shops located within a campus are often the only place where monetary transactions may be made by students. As such, they may also sell items of stationery or other related school items. In some regions, the words 'tuck shop' may be interchangeable with a 'canteen'. The term is used in the UK, Ireland, Australia, New Zealand, South Africa, Canada, Nigeria, Pakistan, India, Jamaica, Hong Kong, Botswana, The Bahamas and in other parts of the former British Empire. In Australia, at youth clubs, campsites, and schools, the tuck shop is mainly staffed by volunteers from the community, which may include students, parents and, in the case of clubs, its members. The term is also used in Indian boarding schools. In Canada, summer camps often have tuck shops for the same reason, to allow campers to buy small items while away from home. Some hospitals in Canada have tuck shops too, though now it's more common for them to be called gift shops. Tuck shops in a long term care facility typically sell personal hygiene items such as razors, soap, and shampoo.
Этимология
"Тұқым" деген сөз тамақ мағынасында сленг болып саналады және бұл фразаларға байланысты болуы мүмкін, мысалы, "тамаққа тойып жеу". Бұл сөз австралиялық ағылшын тіліндегі "такер" сөзімен тығыз байланысты, ол да тамақ дегенді білдіреді. "Тұқым" дүкендерінде әдетте кондитерлік өнімдер, бутербродтар және тәттілер, чипстер, сусындар сияқты жеңіл тағамдар сатылады. Соңғы кезде денсаулыққа пайдалы тағамдардың ассортиментін кеңейту туралы ұсыныстар айтылуда. Австралияда, әдетте мектепте немесе клубта тамақ сатып алуға болатын жалғыз орын – осы дүкен болғандықтан, ондағы мәзір көбірек және британ үкіметі ұсынатын мектеп тамақтарына ұқсас. "Такер" сөзінің шығу тегі 19 ғасырдағы әйелдер киімдерінің жоғары бөлігіндегі безендіру элементтерімен байланысты болуы мүмкін, бірақ тамаққа қатысты қолданылуы 1780-1850 жылдар аралығында Англияда Так отбасының мүшелері ашқан дүкендерден бастау алған болуы мүмкін. Ең ерте кездескен дерек – Томас Так, оның Ұлыбританиядағы Норвич қаласындағы "Тактың кофеханасы" 18 ғасырдың соңында қаланың әдеби ортасында танымал болды. Кофехана қаланың орталығында, джентльмендер көшесінде орналасқан және онда кітапхана да болған. 1782 жылдың 9 ақпаны мен 1783 жылдың 12 және 19 сәуірінде Норфолк хроникасында жарияланған хабарламаларда бұл орын заңдық келіссөздер жүргізілетін жер ретінде көрсетілген. 1820 жылы Уильям Джозеф Так Лондонның сыртындағы Хакнидегі Дункан Плейс көшесінде кондитерлік дүкен ашты. Сол кезде Хакни және жақын орналасқан Лондон далалары пикниктер мен демалысқа танымал орындар еді. 1846 жылғы Лондондық анықтамалықта оның ұлы Томас Джеймс Так Дункан Плейс көшесіндегі "Бун Хаус" нан пісірушісі ретінде тіркелген. Эдвард Уолфорд өзінің "Ескі және жаңа Лондон" атты еңбегінде (1879 жылғы 5-том) былай жазады: "Лондон далалары мен Goldsmiths Row-ды байланыстыратын қысқа көшеде бұрын "Хакни Бунз" өнімдерімен танымал болған дүкен орналасқан, ал Челсидегі Bun үйі дәл осы нан өнімдерімен әйгілі болған". 1842 жылға дейін Черч-стритте, қазіргі Маре-стритте тағы бір дүкен ашылды, суретте есіктің үстінде "TUCK" деп жазылған. Томас және оның інісі Уильям Фредерик Так 1852 жылдың 24 сәуірінде "Айршир" кемесімен Австралияның Виктория штатына келді, екеуі де ұқсас дүкендер ашты: Уильям Мельбурнда кондитерлік дүкен, ал Томас алтын кендерінің маңында дүкен ашты. Август Бейкер Пирстің салған суретінде ("Сандхерст (Бендиго) Виктория маңындағы Майерс Крик Рэш", Австралия Ұлттық кітапханасында сақталуда) оның дүкенінің үстінде "T J Tuck & Sons" деп жазылған.
Терминнің қолданылуы
Жарнамашылар мен саудагерлер тауарларын жарнамалау үшін немесе өткенге сағыныш сезімін тудыру мақсатында көптеген рет "кәдімгі дүкен" атауын және имиджін пайдаланған. Кейбір дүкендер өздерін жай ғана "The Tuck Shop" деп атаса, ал кейбіреулері "The Tucky" деп қысқартқан. Мысалы, Оксфорд қаласындағы Холивелл көшесінде "The Tuck Shop" дүкені бар, ал көшенің төменгі жағында "Альтернативті Tuck Shop" орналасқан (суретке қараңыз).
Денсаулыққа арналған маскалар
Ұлыбритания үкіметі салауатты өмір салтының бір бөлігі ретінде салауатты тамақтануды қолдау аясында мектептердегі тамақ және сусын сату мәселесіне көбірек назар аударылып келеді. Осыған байланысты, ұлттық, аймақтық және жергілікті билік "салауатты" буфеттер идеясын белсенді түрде насихаттап отыр. Сондай-ақ, қайырымдылық және ерікті сектор да қатысуда. Бірқатар адамдар үшін бұл сол тауарлардың денсаулыққа пайдалы нұсқаларын ұсынуды білдіреді (мысалы, ақ нанның орнына қоңыр нан, газдалған сусындардың орнына сүт және жеміс шырыны, ал чипстердің орнына күріш кеспесі мен крекерлер). Бұл модель Ұлыбританиядағы көптеген мектептерде кең таралды. Кейбір топтар одан да әрі барып, "жеміс буфетін" құруды ұсынды. Алайда, бұл жобалар көп сәттілікке жетпеді, себебі кіріс төмендеді деп есептелді. Мұндай жобалар клиенттеріне (оқушылардың өзіне) ұнамауы мүмкін, себебі олар ұсынылған тағамды қабылдамайды және мұғалімдердің бұған тырысуына қарамастан, жергілікті дүкендерден басқа тағам сатып алуды артық көреді, нәтижесінде мектептің тамақпен қамтамасыз ету жүйесі тиімсіз болуы мүмкін. 2007 жылы Австралияның Квинсленд штаты барлық мектептік асханаларда, мемлекеттік және жекеменшіктерде, қарапайым "светофор жүйесін" енгізді. Жасыл категориядағы тағамдар (жемістер, көкөністер, су, дәнділер және жаңғақтар сияқты) шектеусіз. Сары тағамдар (кейбір тәттілер, жеміс шырындары) айына шамамен 3-4 рет қана тұтынуға рұқсат етіледі. Ал қызыл тағамдар (конфеттер, дайын тағамдар, газдалған сусындар) семестр бойына (20 апта) екі реттен аспауы тиіс.