Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс нацистік дәрігер (1909–1945)
German Nazi physician (1909–1945)
Эдуард Виртс (4 қыркүйек 1909 – 20 қыркүйек 1945) 1942 жылдың қыркүйегінен 1945 жылдың қаңтарына дейін Аушвиц концлагеріндегі СС бас дәрігері (СС Standortarzt) болды. Осылайша, Виртс 1942-1945 жылдар аралығында Аушвицтің медициналық бөлімдерінде жұмыс істеген шамамен жиырма СС дәрігерінің (оның ішінде Йозеф Менгеле, Хорст Шуман және Карл Клауберг) барлық іс-қимылдарына ресми жауапкершілікке ие болды.
Eduard Wirths (4 September 1909 – 20 September 1945) was the chief SS doctor (SS Standortarzt) at the Auschwitz concentration camp from September 1942 to January 1945. Thus, Wirths had formal responsibility for everything undertaken by the nearly twenty SS doctors (including Josef Mengele, Horst Schumann and Carl Clauberg) who worked in the medical sections of Auschwitz between 1942 and 1945.
Ерте өмір
Эдуард Виртс Вюрцбургке жақын Геролдшаузенде, Баварияда демократиялық социалистік көзқарастары бар католик отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Бірінші дүниежүзілік соғыста медициналық санитар болып қызмет етті және Роберт Джей Лифтонның сөзінше, соғыстан "депрессиялық жағдайда және пацифистік көзқарастарымен шықты, бұл оның (бір ұлы айтқандай) "барлығымызды дәрігер етуі" арқылы күдіссіз білінді". Вирттің кіші інісі Гельмут белгілі гинеколог болды (кейіннен ол Аушвицке барып, ағасының қатерлі ісіктер бойынша эксперименттеріне қатысу үшін келді, бірақ ағасы Эдуардтың кеңесімен, келіспеушілік пен орынға деген жиренуі себепті бірнеше күннен кейін кетіп қалғанын айтты). Лифтонның сөзінше, "Балалардың арасында әкесінің ықпалына ең көп көнген Эдуард болды. Ол ешқашан темекі тартпаған және ішімдік ішпеген, сондай-ақ басқаларға деген қарым-қатынасында мейірімді және "жұмсақ" адам ретінде сипатталған". Виртс отбасы антисемит немесе радикалды ұлтшыл саясатқа жақтас болған деп белгілі емес.
Eduard Wirths was born in Geroldshausen near Würzburg, Bavaria into a Catholic family with democratic Socialist leanings. His father served as a medical corpsman in the First World War and according to Robert Jay Lifton had emerged from the war " in a depressed state with pacifist leanings, which were undoubtedly expressed in his (as one son put it) 'making doctors of us all '" Wirth's younger brother, Helmut, became a notable gynecologist (who later went to Auschwitz to visit his brother to participate in cancer experiments but said that he left after only a few days on his brother Eduard's advice, due to a disagreement and because of his revulsion of the place). According to Lifton " Among the boys it was Eduard who came most under the father’s influence in becoming meticulous, obedient, and unusually conscientious and reliable — traits that continued into his adult life. He never smoked or drank and was described as compassionate and "soft" in his responses to others " The Wirths family was not known to be anti semitic or sympathetic to radical nationalist politics.
Нацистік партияға мүшелік
Алайда Эдуард Виртс Вюрцбург университетінде медицина оқып жүргенде (1930–1935 жж.) ынталы нацист болды. 1933 жылғы маусымда ол нацистік партияға және SA қатарына қосылды, ал 1934 жылы СС-ге қабылдануға өтініш берді. 1939 жылы Ваффен СС-ге кіріп, Норвегияда және Ресей майданында соғысқа қатысты. 1942 жылдың көктемінде жүрек талмасынан кейін әскери қызметке жарамсыз деп танылды. Содан кейін Виртс Дахау концлагерінде бөлім басшыларына арналған ерекше оқудан өтуді жөн көрді және 1942 жылдың шілдесінде Нойенгамме концлагерінде СС бас психиатры болып қызмет етті. Сәйкес келіп, 1942 жылы Жозеф Менгеле де Ресей майданында жарақаттанып, медициналық сараптамадан өтіп, жауынгерлікке жарамсыз деп танылды және Аушвицке жіберілмес бұрын СС гауптштурмфюрері шеніне көтерілді.
Eduard Wirths, however, became an ardent Nazi while studying medicine at the University of Würzburg (1930–35). He joined the Nazi Party and the SA in June 1933 and applied for admission into the SS in 1934. He entered the Waffen SS in 1939, saw action in Norway and the Russian Front and was classified as medically unfit for combat duty in the spring of 1942 after a heart attack. Wirths then chose to undertake special training for Department leaders in Dachau Concentration Camp and served as chief SS psychiatrist in Neuengamme concentration camp during July 1942. Coincidentally, in 1942, Josef Mengele was also wounded at the Russian Front, pronounced medically unfit for combat, and promoted to the rank of SS Hauptsturmführer before being assigned to Auschwitz.
Аушвиц (1942-1945 жж.)
Виртс СС гауптштурмфюреріне (капитан) көтеріліп, 1942 жылдың қыркүйегінде Аушвиц лагерінің бас дәрігері болып тағайындалды. Ол білікті дәрігер және берілген нацист ретінде танылғандықтан тағайындалды, ол Аушвицте СС қызметкерлерінің арасында кеңінен тараған тиф эпидемиясын тоқтатуға қабілетті еді. Аушвицте Виртс тұтқын дәрігерлерін және медициналық жұмыс істейтін басқа тұтқындарды қорғағандығы, медициналық бөлімдердегі жағдайды жақсартқандығы және онымен байланыста болған көптеген тұтқын дәрігерлері мен тұтқындардың жақсы есте сақтағандығы мәлім болды. Сонымен қатар, 1944 жылдың тамызында Йозеф Менгелені қызметтен жоғарылатуды ұсына келіп, Виртс Менгеленің "ашық, адал, қалыс [және] толық сенімді" мінезі мен "тамаша" зиялы және физикалық қабілеттері туралы айта алды; "тапсырмаларды орындаудағы ықыласы, табандылығы және күші, кез келген жағдайға лайықтылығы"; "қолжетімді ғылыми материалдарды пайдалану арқылы антропология ғылымына жасаған құнды үлесі"; "оның абсолютті идеологиялық беріктігі" және "СС офицері ретінде мінсіз мінез-құлқы"; сондай-ақ, оның жеке қасиеттері – "еркін, шексіз, көндіруге қабілетті және көтеріңкі" сөйлеу өнері, оны "өзінің әріптестеріне ерекше жақын" еткендігі айтылды. 1940 жылдан 1943 жылдың желтоқсанына дейін Аушвиц лагерінің коменданты болған Рудольф Хёсс Виртсты ерекше құрметтеген. Ол Виртс туралы: "Мен концлагерь ісінде 10 жыл қызмет еттім, бірақ одан жақсы адаммен кездеспедім", - деген екен. 1943 жылы Виртстің Аушвицтегі әрекеттерінің нәтижесінде, онымен бірге жұмыс істеген саяси тұтқын Лангбейн оған Рождестволық ашық хат жіберді, онда: "Өткен жылы сіз мұнда 93 000 адамның өмірін сақтадыңыз. Бізге тілек білдіруге құқығымыз жоқ. Бірақ біз сіздің келесі жылы да осы жерде қалуыңызды тілейміз", - делінген. Хатта: "Аушвиц тұтқындарының атынан сөйлейтін біреу" деп қол қойылған. 93 000 саны – Виртс келгенге дейінгі жылы тұтқындар арасындағы тифтен болатын өлім-жітім көрсеткішінің айырмасы еді.
Wirths was promoted to SS Hauptsturmführer (captain) and appointed as chief camp physician at Auschwitz in September, 1942. He was appointed on the basis of his reputation as a competent doctor and committed Nazi who would be capable of stopping the typhus epidemics that had increasingly affected SS personnel at Auschwitz. At Auschwitz, Wirths was known to be protective of prisoner doctors and other prisoners doing medical work, to have improved conditions on the medical blocks and was remembered favourably by most prisoner doctors and other inmates who had contact with him. At the same time, Wirths in recommending Josef Mengele for promotion in August 1944, was able to speak of Mengele's "open, honest, firm [and] absolutely dependable" character and "magnificent" intellectual and physical talents; of the "discretion, perseverance, and energy with which he has fulfilled every task and shown himself equal to every situation"; of his "valuable contribution to anthropological science by making use of the scientific materials available to him"; of his "absolute ideological firmness" and "faultless conduct [as] an SS officer"; and personal qualities as "free, unrestrained, persuasive, and lively" discourse that rendered him "especially dear to his comrades". Rudolf Höss, the commandant of Auschwitz between 1940 and December 1943, is said to have held Wirths in particularly high regard. He is said to have remarked of Wirths that "During my 10 years of service in concentration camp affairs, I have never encountered a better one." In 1943 the impact on inmates of Wirths' actions at Auschwitz resulted in his receiving a Christmas card from Langbein, a political prisoner who worked with him, which contained the message “In the past year you have saved here the lives of 93,000 people. We do not have the right to tell you our wishes. But we wish for ourselves that you stay here in the coming year.” It was signed: “One speaking for the prisoners of Auschwitz.” The figure of 93,000 was the difference in mortality rate among prisoners from typhus in the year prior to Wirths' arrival.
Тұтқындармен тәжірибе жүргізу
Виртс медициналық эксперименттерге тапсырыс беруге қатысты, әсіресе гинекологиялық және тифке қатысты эксперименталдық сынақтарға. Виртстің негізгі зерттеулері жатыр мойнының қатерлі ісікке дейінгі өзгерістерін зерттеуге арналған. Виртс әйелдерді стерилизациялауға да қызығушылық танытты, оларды операция немесе сәулелену арқылы жұмыртқалықтарынан айыру арқылы. Жалпы, ол мұндай эксперименттерге тікелей қатыспаған, бірақ оларды өркендетуді өзінің бағыныштыларына тапсырғандығы қабылданған. Бұл эксперименттердің құрбандары Аушвиц негізгі лагерінің 10-блогында түрмеге қамалған еврей әйелдері болды. Трумэн медициналық орталығының акушерлік және гинекология кафедрасының доценті Э.В.Дж. Пирс Виртстің медициналық эксперименттері туралы былай деп мәлімдеді: «Виртс әйелдер тұтқындарының жатыр мойнының суретін олардың келісімінсіз салды, содан кейін суреттегі жатыр мойнын кесіп алып, суреттер мен үлгілерді Берлиндегі доктор Хинсельманға зерттеу үшін жіберді». Хинсельман – колопоскопияны жасаған дәрігер.
Wirths was involved in ordering medical experimentation, particularly in gynecological and typhus related experimental tests. Wirths's primary research concerned pre cancerous growths of the cervix. Wirths was also interested in the sterilization of women, by removing their ovaries through surgery or radiation. It is generally acknowledged that he himself never directly participated in such experiments but delegated their conduct to subordinates. The victims of these experiments were Jewish women who had been imprisoned in Block 10 of the main camp in Auschwitz. E. W. J. Pearce, an Associate Professor of Obstetrics and Gynecology at the Truman Medical Center has made the following observation regarding Wirths' medical experiments: ". . Wirths, without consent, photographed the cervices of women prisoners, then amputated the pictured cervices, and sent both photographs and specimens for study to Dr. Hinselmann of Berlin". Hinselmann was the physician who developed colposcopy.
Тұтқындарды таңдау
Маңыздысы, Виртс Аушвиц-Биркенау лагеріндегі тұтқындарды іріктеудің медициналық бақылауын да жүзеге асырды, бұл 1943 жылдың көктеміне дейін лагерь командирі мен оның бағыныштылары жүргізген. Виртс іріктеуді жүргізуде өзінің жеке кезегін міндетті етті, оны бағынышты дәрігерлерге беруге болатын еді. Адольф Эйхманның ісінде берілген куәліктер СС-тің Аушвиц тұтқындарының өлімін қалай тіркеу мәселесіне қалай қарағанын көрсетеді (бұл газ камерасына бірден жіберілгендерді қамтымады – олардың кіруі өлім тізіміне жазылмады). Аушвицте тұтқында болған кезде қайтыс болғандардың барлығы табиғи себептерден өлген деп тіркелді, ешқандай жазалау немесе өлтіру фактісі көрсетілмеді. 1944 жылдың қыркүйегінде Виртс СС штурмбаннфюрері (майор) шеніне көтерілді. 1945 жылдың қаңтарында Аушвицтің эвакуациясынан кейін, ол көптеген бұрынғы Аушвиц қызметкерлерімен бірге Тюрингиядағы Миттельбау-Дора концлагеріне ауыстырылды. Виртс Миттельбау-Дора эвакуацияланғанға дейін, 1945 жылдың сәуір айына дейін лагерьдің бас дәрігері қызметін атқарды.
Importantly, Wirths also asserted medical control of prisoner selections at the Auschwitz Birkenau camp, which, prior to spring 1943, had been conducted by the camp commander and his subordinates. Wirths insisted upon taking his own personal turn in performing selections, which he could have deferred to physician subordinates. Witness testimony given at the Trial of Adolf Eichmann provided a useful insight into how the SS approached the issue of how to record the deaths of Auschwitz prisoners (this did not include those who had been immediately selected for gassing – their admission was simply not recorded in the death registers). Those who died while imprisoned at Auschwitz were always recorded as having died from natural causes and never from being executed or murdered. Wirths was promoted to SS Sturmbannführer (major) in September 1944. Following the evacuation of Auschwitz in January 1945 he was transferred, along with many other former Auschwitz personnel, to the Mittelbau Dora concentration camp in Thuringia. Wirths again held the post of chief camp physician until Mittelbau Dora's evacuation in April 1945.
Тұтқынға алу және өзін-өзі өлтіру
Виртс соғыс аяғында одақтастар тарапынан тұтқынға алынып, британдық әскерлерге қамауға берілді. Кейін, 1945 жылдың 20 қыркүйегінде, соғыс қылмыстары бойынша сотталуы мүмкін екенін білген Виртс, дарға асылып өзіне-өзі қол жұмсады. 2014 жылы Виртстің ұлы Питер әкесінің фотоальбомдарын USHMM-ға табыс етті. Онда Виртс отбасының Солахюттедегі суреттері, Виртс пен Рудольф Хесс бірге түскен фотолар, Биркенаудың бұрынғы ауылының, қиратылмас бұрынғы түрі және Аушвицтегі СС ауруханасының салынуының суреттері сақталған.
Wirths was captured by the Allies at the end of the war and held in custody by British forces. Later, on 20 September 1945, knowing that he would face trial for war crimes, Wirths committed suicide by hanging. In 2014 Wirths' son Peter donated his father's photo albums to the USHMM these contain photos of the Wirths family at the Solahütte, Wirths with Rudolf Höss, pictures of the old village of Birkenau before it was destroyed and pictures of the building of the SS hospital at Auschwitz.