Кіріспе

NZR RM класының Model T Ford рельсті вагоны – Жаңа Зеландияның ұлттық теміржол желісінде пайдаланылған рельсті моторлардың бір түрі. Олардың тек екі данасы – RM 4 және RM 5 номерлерімен жасалды. Бұл вагондар, халық тығыздығы төмен аймақтардағы тыныш салалардағы жолаушылар тасымалын жақсарту мақсатымен жобаланған тәжірибелік үлгілер болды.

Техникалық мәліметтер

Бұл теміржол вагондарының негізі Ford Model T автомобильдерінде қолданылатын қозғалтқыш пен беріліс болды, олар дөңгелектердегі қызыл қорапқа ұқсады. Жолаушылар салоны ұзындығы 3 метр, ені 2 метр болатын, онда 11 жолаушы мен жүргізуші отыратын. Вагон алдындағы бөлігінде қозғалтқыш орналасқан шағын капот болды, ал капоттан жүк салуға арналған үлкен сөмкелер ілінген. Вагонның салмағы [салмағын қосу керек], төрт дөңгелекті, және оның жылдамдығы сағатына [жылдамдығын қосу керек] дейін жете алатын, бұл сол кездегі ауылдық тармақтар үшін салыстырмалы түрде жоғары жылдамдық еді. Ол бір адам басқару үшін жасалған, ал дәстүрлі вагондарды басқару үшін үш адам қажет болды.

Грейтаундағы филиал

1925–1926 жылдары Петондағы Хатт шеберханаларында салынған вагондар сынақтар үшін Вайрарападағы Грейтаун тармағына жіберілді. Грейтаун тармағы – Грейтаун қаласы мен Уайрарапа бағытын байланыстыратын қысқа желі болды, ол қаладан шамамен төрт километр қашықтықта өтетін. Пойыздар Грейтауннан Вудсайдтағы түйіскен жерде Уайрарапа бағытындағы пойыздармен байланысу үшін іске қосылды, бірақ оларға жолаушылар өте аз болды; көбінесе, бағытты қамтамасыз ететін бу локомотивтері күзетші вагоны мен бірнеше жолаушыны тасымалдайтын бір жолаушы вагонын ғана тартты. Мұндай бағытты ұстауға кеткен шығындар желіге елеулі қаржылық зиян келтірді, бірақ шағын Model T Ford вагондары пайдалану шығындарын азайтып, желіні пайдаланатын жолаушыларға қанағаттанарлық қызмет көрсетеді деп үміттенілді. Айынышты, олар күтілгендей сәтті немесе танымал болмады, сондықтан сынақ мерзімінен кейін барлық бағыттар үшін бумен жүретін вагондар қайта іске қосылды және вагондар Оңтүстікке жіберілді.

Оңтүстік салалар

Саутленд аймағында "Т" үлгісіндегі "Форд" рельс автобустары Уайкая және Уиндхэм (Гленхэм) тармақтарына бекітіліп, 1926 жылдың мамыр айының соңында қызмет етуді бастады. Бұл екі желі кейбір жағынан Грейтаун тармағына ұқсас болды; олар магистральдық пойыздармен байланысу үшін бірнеше шаттл қызметтерін ұсынбаса да, локомотивпен жүретін жолаушылар пойыздарына сұраныс жеткіліксіз болған шағын қалаларға қызмет көрсетті. Бұрынғыда бұл екі бағытта жолаушылар мен жүк тасымалдаған аралас пойыздар жүрген, жүкті жол бойы тиеп-түсіру қажет болғандықтан, сапар уақыты ұзаққа созылып, бұл да танымал болмады. "Т" үлгісіндегі "Форд" рельс автобустары қозғалысты жаңартып, әсіресе Уиндхэм тармағының Уиндхэмнен Гленхэмге дейінгі бөлігінде, пайдалану деңгейі өте төмен болғандықтан жабылу қаупі төнген, белгілі бір деңгейде кірістілік әкеледі деп үміттенілді. "Т" үлгісіндегі "Форд" рельс автобустары 1920 жылдардың екінші жартысында екі тармақ желісінде жұмыс істеді, бірақ айтарлықтай табысқа жете алмады. Бұл, ішінара, олардың доңғалақ конфигурациясымен байланысты болды; осы рельс автобустарында қолданылған екі жеке осьтерге қарағанда, богилер көңілдірек сапарды қамтамасыз етеді. Сондай-ақ, рельс автобустарының қозғалтқышының желдетуін жауып тастаған багаж сөмкелері капотқа ілінгендіктен, олар қызып кетуге бейім болды, бұл кейбір жұртшылықтың рельс автобустарын "шайдан ішетін құмыралар" немесе "кофе құмыралары" деп атауына себеп болды. Басқа лақап есімдері "әйнек үйлер" және "пирог сатушылар арбалары" болды. Уайкая тармағында "Т" үлгісіндегі "Форд" рельс автобустары жергілікті тұрғындар арасында танымал болмады және олар өзі де табысты болмады, сонымен қатар, танымал жолаушылар тасымалымен алмастыруға жеткілікті жолаушылар ағынын қамтамасыз ете алмады. Уиндхэм тармағында да күтілген нәтижеге қол жеткізе алмады және Уиндхэмнен Гленхэмге дейінгі бөлікті ашық ұстай алмады. Гленхэмге дейінгі желі 1930 жылдың 14 шілдесінде жабылды, ал келесі жылы рельс автобустары қызметтен алынды. Олардың қызметтен шығуы RM 4 және RM 5 нөмірлерін кейіннен қайта пайдалануға мүмкіндік берді – 1936 жылы олар Жаңа Зеландиядағы екінші, шынымен табысты рельс автобусы түріне (Мидленд класынан кейін) – алғашқы екі Уайрарапа рельс автобусына бөлінді.

Сақтау

Плезант Пойнт мұражайы мен темір жолы оның көшірмесін жасады және ол танымал орынға айналды. Оның танымалдылығын арттыратыны – әлемде Model T Ford теміржол вагондары мен әртүрлі типтегі теміржол автобустары көптеп салынғанмен, әлемде осындай көшірмелердің тек екі ғана бар екендігі. Жаз және басқа демалыс күндері ол Плезант Пойнт станциясынан күніне бірнеше рет рейстер жасайды. Теміржол вагоны RM 4 нөмірін алды және 1981-1999 жылдар аралығында еріктілердің күшімен салынды. Жақында, "Model R Ford" RM 5 вагонының корпусы (Wairarapa вагонымен шатастырмау керек, RM 5) Саутленд айманындағы бір жерден табылған еді. 2018 жылы ол Плезант Пойнт мұражайы мен темір жолына сыйға беріліп, жақын арада сол жерге жеткізілді. Қазіргі таңда RM 5 вагонына қатысты ешқандай жоспар жоқ. RM 4 вагонының соңғы тоқтаған жері әлі белгісіз.