Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швейцария тарихы 1814–1847 жылдар аралығында
Swiss history from 1814 to 1847
Қалпына келтіру
Наполеонның құлдырауы алда тұрғанын сезгенде, 1813 жылдың желтоқсан айының соңында Медиация актісі күшін жойып, Швейцарияның барлық кантондарында болашақ конституциялар тақырыбында кең ауқымды пікірталас басталып кетті. 1814 жылдың 6 сәуірінен 1815 жылдың 31 тамызына дейін өткен, «Ұзақ диета» деп аталған Tagsatzung (барлық он тоғыз кантонның делегаттарының жиыны) конституцияны жаңару мақсатымен Цюрихте бас қосты. 12 қыркүйекке дейін диета тоқтап тұрды, сосын Вале, Нейшатель және Женева Конфедерацияның толық құқықты мүшелері болып жарияланды. Осылайша кантондардың саны 22-ге өсті. Дегенмен, Вена конгресіне дейін диетада елеулі прогресс болған жоқ. Вена конгресінде (1814 жылдың 18 қыркүйегінен 1815 жылдың 9 маусымына дейін) Швейцария Конфедерациясын үш консервативті саясаткер – Ханс фон Рейнхард, Иоганн Генрих Виланд және Иоганн фон Монтенахтан тұратын делегация, сондай-ақ елдің қайта ұйымдастырылуына әсер етуге тырысқан бірқатар ресми емес лоббистер, мысалы, Фредерик Сезар де Ла Харп, өкілдік етті. Ла Харп, бұрынғы шәкірті Ресей императоры Александр I-нің қолдауымен, Ваудтың Берннен тәуелсіздігі үшін күресті. Сонымен қатар, Ла Харп пен оның досы Анри Монод император Александрға лобби жасады, ол өз кезегінде Наполеонға қарсы күрескен одақтас державаларды Берннің оларды өз иелігіндегі жерлер ретінде қайтару әрекеттеріне қарамастан, Водос және Арговияның тәуелсіздігін мойындауға көндірді. Ресми делегацияның мақсаты Швейцарияның бейтараптығын тануды қамтамасыз ету болды, бірақ кантондар арасындағы бәсекелестік пен әртүрлі мақсаттардың күрделі желісі олардың күш-жігеріне кедергі келтірді, бұл Еуропаның ірі державаларының Швейцария мәселесіне деген қызығушылығын азайтты. 20 наурызда Конгресс Швейцарияның болашақ мәртебесі туралы декларацияны бекітті, оған Медиация актісінің 19 кантонының аумағын мойындау (жаңадан құрылған кантондарға аумақтарын жоғалтқан кантондарға қаржылық өтемақы төлеуді қоса алғанда) және Вале, Нейшатель және Женеваның Швейцария құрамына кіруі кірді. Ал Вальтеллина, Чиавенна және Бормио Гризоннан бөлініп, Ломбардия-Венеция Корольдігінің құрамына қосылды. Швейцарияның бейтараптығын мойындау мәселесі шешілмей қалды, және 20 мамырда Наполеон Эльбадан оралғаннан кейін Швейцарияның Tagsatzung одақтас державалардың қысымына көніп, Францияға соғыс жариялады, одақтас әскерлердің Швейцария аумағы арқылы өтуіне рұқсат берді (1815 жылғы шағын науқандарға қараңыз). Генерал Никлаус Франц фон Бахман басқаратын швейцариялық әскерлер диетадан нұсқаусыз Франш-Контеге жорық жасады, бірақ кері қайтаруға бұйрық алды. Базель қаласының жанындағы француздық Хюнинген бекінісі австриялық және швейцариялық әскерлермен қоршауға алынып, 28 тамызда тапсырылды. Швейцариялықтар бұл бекіністі қоршауға әсіресе құштар болды, себебі оның командирі генерал Жозеф Барбанегре Базель қаласына оқ атып, шабуыл жасаған еді. 20 қарашадағы Париж шартына Швейцарияға қаржылық өтемақы, сондай-ақ бұрынғы эксклав болған Женева кантонын Водпен байланыстыратын шағын аумақтық иемділік кірді. Ең маңыздысы, шар барлық еуропалық державалардың Швейцарияның тұрақты бейтараптығын мойындауын қамтамасыз етті. Кантондардың конституциялары 1814 жылдан бастап тәуелсіз түрде әзірленді, көбінесе 17-18 ғасырлардағы феодалдық жағдайларды қалпына келтірді. Tagsatzung 7 тамыздағы Федеративтік келісім (Bundesvertrag) бойынша қайта ұйымдастырылды. Tagsatzung қызыл өрістегі ақ кресттен тұратын ескі туды қайта енгізіп, оны Конфедерацияның мөрі мен гербі ретінде пайдаланды.
When Napoleon's fall appeared imminent, the Act of Mediation was suspended in late December 1813, and lengthy discussions about future constitutions were initiated in all cantons of Switzerland. The Tagsatzung (the gathering of delegates from all the nineteen cantons) which took place between 6 April 1814 and 31 August 1815, the so called "Long Diet", met at Zurich to replace the constitution. The Diet remained dead locked until 12 September when Valais, Neuchatel and Geneva were raised to full members of the Confederation. This increased the number of cantons to 22. The Diet, however, made little progress until the Congress of Vienna. At the Congress of Vienna (18 September 1814 to 9 June 1815), the Swiss Confederation was represented by a delegation of three conservative politicians, Hans von Reinhard, Johann Heinrich Wieland and Johann von Montenach, besides a number of unofficial lobbyists attempting to influence the country's re organisation, such as Frédéric César de La Harpe who, with the support of his former pupil Emperor Alexander I of Russia, campaigned for Vaud's independence from Bern — though, on the other hand, de La Harpe opposed the creation of a federal state as opposed to a united Swiss republic. In addition, de La Harpe and his friend Henri Monod lobbied Emperor Alexander, who in turn persuaded the other Allied powers opposing Napoleon to recognise Vaudois and Argovian independence, in spite of Bern's attempts to reclaim them as subject lands. The official delegation had the mission of ensuring the recognition of Swiss neutrality, but their efforts were hampered by a complicated web of cantonal rivalries and diverging agendas, which went to discourage the interest of the great European powers in Swiss affairs. On 20 March, the Congress finalized a declaration on the future status of Switzerland, including the recognition of the territory of the 19 cantons of the Act of Mediation (including financial compensation for those cantons which had lost territory to newly formed ones) and the recognition of Valais, Neuchâtel and Geneva as part of Switzerland, while the Valtellina, Chiavenna and Bormio were detached from the Grisons and made part of the Kingdom of Lombardy–Venetia. Recognition of Swiss neutrality was left undecided, and on 20 May, after Napoleon's return from Elba the Swiss Tagsatzung gave in to allied pressure and declared war on France, allowing the passage of allied troops across Swiss territory (see the minor campaigns of 1815). Swiss troops under General Niklaus Franz von Bachmann advanced to the Franche Comté without orders from the diet, but were ordered back. The French fort at Hüningen near Basel was placed under siege by Austrian and Swiss troops and surrendered on 28 August. The Swiss were particularly eager to lay siege to this fortress after its commander General Joseph Barbanègre opened fire on the city of Basel. The Treaty of Paris of 20 November included a financial compensation for Switzerland besides the acquisition of a small territorial gain, connecting the canton of Geneva (formerly an exclave) to Vaud. Most significantly, the Treaty included the recognition of permanent Swiss neutrality by all European powers. Cantonal constitutions were worked out independently from 1814, in general restoring the late feudal conditions of the 17th and 18th centuries. The Tagsatzung was re organized by the Federal Treaty (Bundesvertrag) of 7 August 1815. The Tagsatzung reintroduced the old flag consisting of a white cross on a red field, using it for the seal and coat of arms of the confederation.
Қайта қалпына келтірудің соңы
1830 жылы француз шілде революциясынан кейін жаңа кантондық конституцияларды талап ететін бірқатар ірі жиналыстар өтті. Әр кантонның өз конституциясы болғандықтан, әр кантонның жиналыстары әртүрлі мәселелерді қарастырды, бірақ олардың барлығы екі негізгі мәселеге тоқталып өтті. Біріншіден, олар жергілікті заң шығарушы органдар мен Тагсацзунгтағы орын бөлу жолдарын өзгерту арқылы конституцияларды бейбіт түрде түзетуді талап етті. Олар әсіресе кантондық астананың үкіметте тым көп өкілдік етуіне қарсы болды. Екіншіден, олар конституцияны өзгертудің жолын іздеді. Аз ғана кантон конституцияны өзгертуге мүмкіндік берді, және ешқайсысы да азаматтардың бастамаларын қосуға рұқсат етпеді. Алғашқы жиналыс 1830 жылдың қазан және қараша айларында Тургау кантонындағы Вайнфелден қаласының жанында өтті. Оған қарашада Воленшвилде (Аргау кантоны), Сурзе (Люцерн кантоны), содан кейін Цюрих кантонындағы Устер қаласының жанындағы Устертагта кездесулер жалғасты. Желтоқсан айында Санкт-Галлен кантонында Уаттвил, Альтштаттен және Санкт-Галленкапель қалаларында, сондай-ақ Солотурн кантонындағы Балсталь қаласында үш жиналыс өтті. Соңғы жиналыс 1831 жылдың қаңтар айында Берн кантонындағы Мюнсинген қаласында өтті. Жиналыстар туралы хабарлар мен мақалалар кеңінен таралып, үлкен танымаллыққа ие болды. Көпшілік көбінесе жақсы мінез-құлық танытып, тәртіпті болды. Мысалы, Воленшвилде олар "күтпегендей тыныш, әдептілік пен толық тәртіппен" кездескендері туралы хабарланды. Швейцарияның Радикалды Демократиялық партиясы осы демократиялық күштерді бейнеледі. Жаңа федералды конституцияны, әртүрлі кантондар арасындағы тығыз байланыс пен жеке азаматтардың құқықтарын талап ету туралы ұсыныстар Швейцарияның Радикалды партиясынан және өзін "Жас Швейцария" деп атаған либералдық топтардан туындады. Бұл реформалар, әсіресе экономикалық реформалар Швейцариядағы сауда, өнеркәсіп және банк ісін нығайтуға септіктері тиер еді. Алайда, ақша реформаларына ең көп қарсылық болды. Осы экономикалық талаптарға қарсылық діни сөздермен жамылды. Радикалды партия мен "Жас Швейцария" мүшелері иезуиттер тарапынан сенімсіздер деп айыпталды. Бұл саяси қақтығыста Патрициатты білдіретін оңшыл Консервативтік партия, қазіргі Швейцарияның еркін демократиялық партиясының алдағысы "еркін ойлы" солшыл "Радикалды партияға" қарсы тұрды. 1830 жылдары Радикалдар билікке келген кезде, олар 1841 жылы Аргау кантонындағы католик шіркеуіне шектеулер енгізді. Люцерн кантоны жауап ретінде иезуиттерді кантондық мектептерде мұғалімдер ретінде қайта қабылдады. Осыдан туындаған (иезуиттік мәселе) қарулы радикалдар кантонға басып кірді, 1844 және 1845 жылдардағы Фрайшарен жүрістері, Вильгельм Снелл басшылығымен, кейінгі Федералды кеңесшілер Ульрих Оксенбейн мен Якоб Стемпфли басқарды. Готфрид Келлер де қатысты, бірақ ол ешқашан шайқасқа қатыспады. 1845 жылғы шабуыл Фрайшарлер үшін апатқа ұшырады, олардың 35 адамы қаза тапты. Радикалдар саяси жолға қайта оралды, ал иезуиттер федералды Тагсацзунгтың 1847 жылғы 3 қыркүйектегі жарлығымен қайтадан қуылды (бұл жарлық тек 1973 жылы жойылды). 1845 жылғы католиктердің Зондербунды Фрайшарен жүрістеріне жауап ретінде құрылды. Кантондық келісімдерді бұзғаны үшін конфедерациялық армия құрылды. Конфедерация күштері 1847 жылдың қарашасында Зондербунд аумағына басып кірді, бұл Зондербунд соғысын бастады, генерал Гийом Анри Дюфурдың салмақты науқанының арқасында екі тараптан да жүзден аз адам қаза тапты. Қақтығыстар тоқтағаннан кейін, католик жағы нашар қалғаннан кейін, алғашқы Федералды Конституция арқылы қазіргі Швейцария құрылды.
Following the French July Revolution in 1830, a number of large assemblies were held calling for new cantonal constitutions. As each canton had its own constitution, the assemblies in each canton addressed different specifics, but they all had two main issues. First, they called for peacefully adjusting the constitutions by adjusting the way seats in local legislatures and the Tagsatzung were allocated. In particular, they objected to what they saw as the over representation of the cantonal capital in the government. Secondly, they sought a way to amend the constitution. Very few cantons even had a way to amend or modify the constitutions, and none of them allowed citizen's initiatives to be added. The first assembly was held near Weinfelden in Thurgau in October and November 1830. Followed in November by meetings in Wohlenschwil, Aargau then Sursee, Lucerne and finally the Ustertag near Uster in Zurich. In December there were three assemblies in the Canton of St. Gallen in Wattwil, Altstätten and St. Gallenkappel as well as in Balsthal in Solothurn. The final assembly was held in Münsingen in Bern in January 1831. The speeches and articles reporting on the assemblies were widely distributed and became very popular. The crowds were generally well behaved and orderly. For example, in Wohlenschwil it was reported that they met "in unexpectedly quiet attitude with decency and perfect order". The Radical Democratic Party of Switzerland embodied these democratic forces. Demands for a new federal constitution with a tighter relationship between the various cantons and rights for the individual citizens arose from the Radical Party of Switzerland and from liberal groups like the group that called itself La Jeune Suisse (Young Switzerland). These reforms, especially the economic reforms would strengthen trade, industry and banking within Switzerland. However, the monetary reforms were the reforms that were opposed the strongest. The opposition to these economic demands became cloaked in religious rhetoric. Members of the Radical Party and of Young Switzerland were attacked by the Jesuits as being infidels. In this political conflict, the right wing Conservative Party representing the Patriciate was pitted against the "free thinking" left wing "Radical Party", the predecessor of the contemporary Free Democratic Party of Switzerland. When the Radicals rose to power during the 1830s, they imposed restrictions against the Catholic Church in the Aargau in 1841. Lucerne in retaliation re admitted the Jesuits as teachers at cantonal schools. Provoked by this (the "Jesuit question") armed radicals invaded the canton, the Freischarenzüge of 1844 and 1845, led by Wilhelm Snell, the later Federal Councillors Ulrich Ochsenbein and Jakob Stämpfli. Also participating was Gottfried Keller, but he never participated in combat. The invasion of 1845 ended in a disaster for the Freischärler, 35 of their number being killed. The Radical side again reverted to political means, and the Jesuits were again expelled by decree of the federal Tagsatzung on 3 September 1847 (a decree only repealed in 1973). The Catholic Sonderbund of 1845 was a reaction to the Freischarenzüge. Due to its violation of inter cantonal treaties, the confederate army was raised. The confederate forces invaded Sonderbund territory in November 1847, initiating the Sonderbund War, which thanks to the thoughtful campaign by General Guillaume Henri Dufour resulted in fewer than a hundred casualties on both sides. After the hostilities ceased, the Catholic side having the disadvantage, Modern Switzerland was formed by the first Federal Constitution.