Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Психологиялық құбылыс, онда адам оқиғаны немесе оның жағдайларын қайта басып өту арқылы қайта тірілтеді.
Psychological phenomenon in which a person reenacts to relive an event or its circumstances
Қайталануға деген құмарлық – адамның қасіретті оқиғаны немесе оның жағдайларын қайталауға бейсаналық бейімділігі. Бұл оқиғаны символдық немесе нақты түрде қайта жасау немесе оқиға қайта орын алуы мүмкін жағдайларға өздігінен түсу түрінде көрінеді. Қайталануға деген құмарлық сондай-ақ түстер түрінде де кездеседі, онда болған оқиғаның естеліктері мен сезімдері қайталанады, ал психоз жағдайында тіпті галлюцинациялар да пайда болуы мүмкін. "Фрейдтің психикалық өмірді түсінудегі маңызды құралы ретінде, "қайталануға деген құмарлық" адамдардың өмірдің ертерек кезеңдерінде қиын немесе мазасыз болған мінез-құлқының үлгілерін үздіріссіз қайталайтын әдетін сипаттайды".
Repetition compulsion is the unconscious tendency of a person to repeat a traumatic event or its circumstances. This may take the form of symbolically or literally re enacting the event, or putting oneself in situations where the event is likely to occur again. Repetition compulsion can also take the form of dreams in which memories and feelings of what happened are repeated, and in cases of psychosis, may even be hallucinated. As a "key component in Freud's understanding of mental life, 'repetition compulsion' describes the pattern whereby people endlessly repeat patterns of behaviour which were difficult or distressing in earlier life".
Бастапқы сипаттама
Зигмунд Фрейдтің "қайталауға ұмтылыс" (Wiederholungszwang) тұжырымын қолдануы алғаш рет 1914 жылғы "Еске алу, қайталау және зерделеу" ("Erinnern, Wiederholen und Durcharbeiten") мақаласында сипатталды. Онда ол "науқас ұмытып, жасырған нәрсесін есіне алмайды, оның орнына оны қайталап жасайды, әрине, оның қайталап жатқанын білмей. Мысалы, науқас бұрын ата-анасының билігіне қарсы болғанын және оларды сынағанын есіне алмайды; керісінше, дәрігермен осылай қарым-қатынас жасайды".
Sigmund Freud's use of the concept of "repetition compulsion" (Wiederholungszwang) was first defined in the article of 1914, Erinnern, Wiederholen und Durcharbeiten ("Remembering, Repeating and Working Through"). Here he noted how "the patient does not remember anything of what he has forgotten and repressed, he acts it out, without, of course, knowing that he is repeating it For instance, the patient does not say that he remembers that he used to be defiant and critical toward his parents' authority; instead, he behaves in that way to the doctor".
Көңіл көтеруден тыс
Ол қайталауды одан әрі зерттеді 1920 жылғы «Қызығушылық принципінен тыс» эссесінде, қайталанатын мінез-құлықтың төрт аспектісін сипаттап берді, олардың барлығы оған ақыл-ойдың қызығушылықты іздеуі/қызығушылықсыздықтан қашу тұрғысынан ерекше көрінді. Біріншісі – «травмалық невроздардағы армандар науқасты қайта-қайта оның апатқа тап болған жағдайына қайтарады», мысалы, «науқасқа оның сау жағдайдағы өмірінен суреттер көрсету» емес. Екіншісі – балалар ойыны. Фрейд баланың сүйікті ойыншығын кереуеттен лақтырып тастағанын, оның жоғалғанына ренжіді, сосын ойыншықты қайта тартып алып, осы әрекетті қайталағанын баяндады. Фрейд баланың «анасы қарсылықсыз кетіп қалуына рұқсат беру арқылы» жоғалту сезімін жеңуге тырысқанын болжады, бірақ «осы ауыртпалы тәжірибені ойын ретінде қайталау қызығушылық принципімен қалай үйлеседі?» деп таңырқады. Үшіншісі (1914 жылы атап өткендей) – емделуші, терапияда басылған өткенді зерттегенде, «оны өткенге жататын нәрсе ретінде еске сақтаудың орнына, басылған материалды қазіргі тәжірибе ретінде қайталауға міндетті. Балалық шағындағы оқиғаларды қайталауға мәжбүр болу, әрине, барлық жағынан қызығушылық принципін елемейді». Төртіншісі – «тағдыр неврозы», ол «ерлер мен әйелдердің өмірлік тарихында әрқашан бірдей болып қала беретін және бір тәжірибенің қайталануымен көрініс табуға мәжбүр болатын маңызды мінез-құлық белгісі» ретінде көрінеді. Фрейдке мұндай әрекеттердің барлығы организмнің қызығушылық іздеуіне қайшы келеді, сондықтан «қызығушылық принципінен гөрі бастапқы, қарапайым, инстинктивті болып көрінетін нәрсені қайталауға деген итермелеуді негіздеу» гипотезасын ақтауға мүмкіндік береді: «шайтандық ағым/қасиет», «шайтандық мінез», «шайтандық итермелеу», содан кейін ол ақырында өлімге ұмтылу туралы түсінігіне келді. Алайда, Фрейд өзінің байқаған қайталау итермелеу құбылысы үшін әртүрлі, таза психологиялық түсіндірмелерді қарастырды. Травматикалық қайталанулар бастапқы травманы ретроспективті түрде «жеңуге» тырысудың нәтижесі ретінде қарастырылуы мүмкін, баланың ойыны пассивтілікті белсенділікке айналдыру әрекеті ретінде қарастырылуы мүмкін: «Бастапқыда ол пассивті жағдайда болды, бірақ оны қайталау арқылы, қаншалықты жағымсыз болса да, ойын ретінде ол белсенді рөлге ие болды». Сонымен қатар, талдаудағы жағымсыз тәжірибелерді қайталау «бір жүйе үшін жағымсыз, ал екіншісі үшін бір мезгілде қанағаттандырарлық» деп саналуы мүмкін. 1921 жылғы екінші басылымда ол бұл мәселені кеңейтіп, трансферттік қайталаулар «әрине, қанағаттандыруға әкелетін инстинкттердің қызметі, бірақ бұл қызметтің тек қана жағымсыздыққа әкелгені туралы ескі тәжірибеден сабақ алынбады» деп нақты айтты.
He explored the repetition compulsion further in his 1920 essay Beyond the Pleasure Principle, describing four aspects of repetitive behavior, all of which seemed odd to him from the point of view of the mind's quest for pleasure/avoidance of unpleasure. The first was the way "dreams occurring in traumatic neuroses have the characteristic of repeatedly bringing the patient back into the situation of his accident" rather than, for example, "show[ing] the patient pictures from his healthy past". The second came from children's play. Freud reported observing a child throw his favorite toy from his crib, become upset at the loss, then reel the toy back in, only to repeat this action. Freud theorized that the child was attempting to master the sensation of loss "in allowing his mother to go away without protesting", but asked in puzzlement "How then does his repetition of this distressing experience as a game fit in with the pleasure principle?". The third was the way (noted in 1914) that the patient, exploring in therapy a repressed past, "is obliged to repeat the repressed material as a contemporary experience instead of remembering it as something belonging to the past the compulsion to repeat the events of his childhood in the transference evidently disregards the pleasure principle in every way". The fourth was the so called "destiny neurosis", manifested in "the life histories of men and women [as] an essential character trait which remains always the same and which is compelled to find expression in a repetition of the same experience". All such activities appeared to Freud to contradict the organism's search for pleasure, and therefore "to justify the hypothesis of a compulsion to repeat—something that seems more primitive, more elementary, more instinctual than the pleasure principle which it over rides": "a daemonic current/trait", "a daemonic character", a "daemonic compulsion", so to arrive eventually at his concept of the death drive. Along the way, however, Freud had in addition considered a variety of more purely psychological explanations for the phenomena of the repetition compulsion which he had observed. Traumatic repetitions could be seen as the result of an attempt to retrospectively "master" the original trauma, a child's play as an attempt to turn passivity into activity: "At the outset he was in a passive situation but by repeating it, unpleasurable though it was, as a game, he took on an active part". At the same time, the repetition of unpleasant experiences in analysis could be considered "unpleasure for one system and simultaneously satisfaction for the other In the second edition of 1921, he extended the point, stating explicitly that transference repetitions "are of course the activities of instincts intended to lead to satisfaction; but no lesson has been learnt from the old experience of these activities having led only to unpleasure".
Кейінгі атаулары
Бес жыл өткен соң, "Тежелу, симптом және үрей" еңбегінде ол бұрынғы анықтамасын тыныш түрде қайта қарады: "Егер бұл түзетулер біздің бұрынғы көзқарастарымызды күштен шығармай, керісінше байытса, көңіл көнбіс қажеті жоқ" - "қайталауға мәжбүрлеудің күші – жасырын прототиптердің ығыстырылған инстинкттік процеске тартатын күші" туралы жаңа формуласында.
Five years later, in Inhibition, Symptom and Anxiety, he would quietly revise his earlier definition—"There is no need to be discouraged by these emendations so long as they enrich rather than invalidate our earlier views"—in his new formula on "the power of the compulsion to repeat—the attraction exerted by the unconscious prototypes upon the repressed instinctual process".
Психоанализдің кейінгі дамуы
Психологиялық нысанда қайталау концепциясы психоанализдің бағытында қалыптасты. Отто Фенихель өзінің "екінші буын" жинағындағы "Невроздың психоаналитикалық теориясы" еңбегінде невроздық қайталаудың екі негізгі түрін атап көрсетті. Бір жағынан, "травмалық оқиғаларды кешіктіріп меңгеру мақсатындағы қайталау, бұл ең алдымен балалар ойындарында көрінеді", бірақ "осы үрдіс травмалық невроздағы қайталанатын түстер мен симптомдарда, сондай-ақ тәжірибелерді меңгергенге дейін бірнеше рет қайталайтын қалыпты адамдардың ұсақ-түйек әрекеттерінде де кездеседі". Мұндай травмалық қайталау белсенді немесе пассивті нысанда көріне алады. Пассивті нысанда адам өзінің ең таныс тәжірибелерін өткендегі проблемаларды шешу құралы ретінде тұрақты түрде таңдайды, себебі жаңа тәжірибелер қазіргі жағдайынан гөрі ауыр болуы мүмкін немесе оларды елестету үшін тым жаңа және сынақтан өтпеген болады. Белсенді, қатысушылық нысанда адам ертедегі стрессорды еліктейтін мінез-құлыққа белсенді түрде қатысады, әдейі немесе бейсаналы түрде, сондықтан балалық шақта қорқынышты оқиғалар ересекте тартымдылық көзіне айналады. Мысалы, бала кезінде жазаланған адам осыны ересектегі сексуалдық тәжірибесіне енгізе алады; немесе сексуалдық зорлық-зомбылық құрбаны өміріндегі билікті тұлғаны (мысалы, басшысы немесе терапевті) азғыруға тырысуы мүмкін: бұл олардың сезімдерін және тәжірибесін меңгеру әрекеті, олар бейсаналы түрде сол жағдайды қайтадан бастан кешіргісі келеді, бірақ ол бұрынғыдай жағымсыз нәтижеге әкелмесін. Екінші жағынан, "құпияланғанның шығу жолын табуға бейімділігіне байланысты қайталаулар" болды. Бұл жерде құпияланған импульстің қанағаттануға ұмтылысы бастапқы қорғанысты жаңартуға әкелді: "бастапқыда құпиялауды тудырған алаңдаушылық қайтадан жұмылдырылады және импульстің қайталануымен бірге инстинктке қарсы шаралардың қайталануын тудырады" – құпияланған және бейсаналы идтің азғындығы. Эрик Эриксон тағдыр неврозын – "кейбір адамдардың бір қателіктерді қайта-қайта жасауы" – бірдей тұрғыдан қарастырды: "жеке адам бейсаналы түрде өзі жеңе алмаған немесе онымен бірге өмір сүре алмаған бастапқы тақырыптың вариацияларын ұйымдастырады". Эго психологиясы кейіннен "өміріміз қаншалықты қатаң түрде анықталғанын – қаншалықты болжамды және қайта-қайта қайталанатын қателіктерді" қабылдады. Объект қатынастары теориясы "көшіру – талдаудың мұнда және қазірдегі тірі қатынасы, науқас өзінің объектілерін өмірдің ерте кезінен пайдаланған тәсілін қайталайды" деп есептейді. "Бұл жаңа тұжырымдама қайталау мәжбүрлілігінде мақсатты көрсетеді": сондықтан "шешілмеген қақтығыстар шынайы шешім табылғанға дейін жұмыс істемейтін шешімдер туралы әрекеттерді жалғастырған кезде қайталау мәжбүрлілігінде санасыз үміт болуы мүмкін".
It was in the later, psychological form that the concept of the repetition compulsion passed into the psychoanalytic mainstream. Otto Fenichel in his "second generation" compendium The Psychoanalytic Theory of Neurosis stressed two main kinds of neurotic repetition. On the one hand, there were "Repetitions of traumatic events for the purpose of achieving a belated mastery seen first and most clearly in children's games", although the "same pattern occurs in the repetitive dreams and symptoms of traumatic neurotics and in many similar little actions of normal persons who repeat upsetting experiences a number of times before these experiences are mastered". Such traumatic repetitions could themselves appear in active or passive forms. In a passive form, one chooses his or her most familiar experiences consistently as a means to deal with problems of the past, believing that new experiences will be more painful than their present situation or too new and untested to imagine. In the active, participatory form, a person actively engages in behavior that mimics an earlier stressor, either deliberately or unconsciously, so that in particular events that are terrifying in childhood become sources of attraction in adulthood. For instance, a person who was spanked as a child may incorporate this into their adult sexual practices; or a victim of sexual abuse may attempt to seduce another person of authority in his or her life (such as their boss or therapist): an attempt at mastery of their feelings and experience, in the sense that they unconsciously want to go through the same situation but that it not result negatively as it did in the past. On the other hand, there were "Repetitions due to the tendency of the repressed to find an outlet". Here the drive of the repressed impulse to find gratification brought with it a renewal of the original defence: "the anxiety that first brought about the repression is mobilized again and creates, together with the repetition of the impulse, a repetition of the anti instinctual measures".—the seduction of the repressed and unconscious id. Erik Erikson saw the destiny neurosis—the way "that some people make the same mistakes over and over"—in the same light: "the individual unconsciously arranges for variations of an original theme which he has not learned either to overcome or to live with". Ego psychology would subsequently take for granted "how rigidly determined our lives are—how predictable and repetitive the same mistake over and over again". Object relations theory, stressing the way "the transference is a live relationship in the here and now of the analysis, repeating the way that the patient has used his objects from early in life" considered that "this newer conception reveals a purpose [in] the repetition compulsion": thus "unconscious hope may be found in repetition compulsion, when unresolved conflicts continue to generate attempts at solutions which do not really work [until] a genuine solution is found".
Кейінгі нұсқалары
ХХ ғасырдың соңына қарай, қайталау мәжбүрлеуіне психоаналитикалық көзқарас, жалғау теориясынан бастап, қысқаша психодинамикалық терапияға және когнитивті-мінездік терапияға дейінгі әртүрлі теориялармен тығыз байланысқа түсті. Жалғау теориясы ерте даму кезеңіндегі тәжірибелердің «қарым-қатынастың ұйымдастырылған, кодталған тәжірибелік және танымдық деректеріне» айналатын «схемаларға немесе қарым-қатынастың ақыл-ой бейнелеріне» әкелетінін көрсетті, бұл өзіндік растауға себеп болады. Қысқаша психодинамикалық терапияда конфликтті қарым-қатынастың негізгі тақырыбы – «адамның басқалармен қарым-қатынастағы негізгі тілектері» – «қайталау мәжбүрлеуі кезінде клиент бұрынғы қарым-қатынастағы тәжірибелеріне сәйкес жауаптар алуға бағытталған әрекеттер жасайды» деп түсіндірілді. Когнитивтік психологияда, әлеуметтік психологияда және схемалық терапияда сипатталған психологиялық схемалар – «өзі және басқалар туралы ойдың, сезімнің, есте сақтаудың және күтудің жиынтығын ұйымдастыратын тұрақты символдық құрылым» болып табылады. Кейбір жағдайларда психологиялық схемалар қайталау мәжбүрлеуін күшейтудегі психоаналитикалық теориядағы ерте санасыз фиксациялардың атқаратын рөліне ұқсас болуы мүмкін.
By the close of the twentieth century, the psychoanalytic view of repetition compulsion had come into increasing dialogue with a variety of other discourses, ranging from attachment theory through brief psychodynamic therapy to cognitive behavioural therapy. Attachment theory saw early developmental experiences leading to "schemas or mental representations of relationship [which] become organized, encoded experiential and cognitive data that led to self confirmation". The core conflictual relationship theme—"core wishes that the individual has in relation to others"—was seen in brief psychodynamic therapy as linked to the way in "a repetition compulsion, the client will behave in ways that engender particular responses from others that conform with previous experiences in interpersonal relationships". Psychological schemas—described in cognitive psychology, social psychology, and schema therapy—are "an enduring symbolic framework that organizes constellations of thought, feeling, memory, and expectation about self and others". In some cases psychological schemas may be seen as analogous to the role in psychoanalytic theory of early unconscious fixations in fueling the repetition compulsion.