Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Болгария саясаткері Андрей Тасев Ляпчев (Тарпов) (30 қараша 1866 – 6 қараша 1933) үш рет қатарынан Болгария премьер-министрі қызметін атқарды.
Bulgarian politician
Andrey Tasev Lyapchev (Tarpov) (30 November 1866 – 6 November 1933) was a Bulgarian Prime Minister in three consecutive governments.
Алғашқы жылдар
Ляпчев Осман империясының құрамында болған Македонияның Ресен қаласында дүниеге келді және болгар саясатында жетекші рөл атқарды. Ляпчевтің отбасының 18 ғасырда туған Нотиядан исламданудан қашқан Доре есімді меглено румынының керамикашысынан тарағандығы айтылады, ол Ресенге қоныс аударған. Андрей Ляпчев білімін Ресенде бастады, бірақ 1876 жылғы сәуір көтерілісінен кейін жергілікті мектеп Осман билігі тарапынан жабылды, бұл тағдыр Македониядағы көптеген болгар мектептерін де қамтыды. Ол келесі үш жылда ағасы Георгидің Битоладағы дүкеніне көмектесті. Георги әкесі қайтыс болғаннан кейін отбасын асырау міндетін өз мойнына алды. 1879 жылы Ляпчев Битола гимназиясына түсті, екі жылдан кейін жаңа құрылған Салоникидегі Болгар ерлер гимназиясына ауысты. Оның сондағы ұстаздарының бірі, жас студентке зор ықпал еткен қаласынан таныс Трайко Китанчев болды. 1884 жылы Китанчев жұмыстан босатылғаннан кейін Ляпчев мектепті тастап, ұстазымен бірге Пловдивке көшті. Сол кезде Пловдив Шығыс Румелияның автономиялық провинциясының астанасы болды. Пловдив гимназиясының басқа македондық студенттері, Пере Тошев және Никола Генядиев сияқты, Ляпчев Захари Стоянов пен Болгарияның құпия орталық революциялық комитетімен жақын қарым-қатынасқа түсті, ол Шығыс Румелия мен Болгария княздығының болашақ бірігуін дайындады. 1885 жылдың 2 қыркүйегінде ол Панагюриште комитетіне жіберілді, бірақ жолда ұсталды. 6 қыркүйекте бірігу жарияланғаннан кейін ғана босатылды. 1885 жылдың 2 қыркүйегінде Серб-Болгар соғысы басталғанда, бүкіл топ Бірінші еріктілер корпусына тіркелді. Алайда, Князь Александр I-нің бұйрығымен студенттер алға жылжыған армияның тылында қалды. Дегенмен, Ляпчев пен қалғандары басып алынған Пирот қаласына жетті. Олар желтоқсан айында демобилизацияланып, кейін Пловдивке оралды. 1886 жылдың жазында Ресей Князь Александр I-ді биліктен құлатып, Болгарияның ішкі істеріне Ресей генералдарының күшті араласуына әкеп соққан төңкеріс ұйымдастырды. Бұл оқиғалар Ляпчевті Захари Стоянов, Димитар Петков және Димитар Ризов басқаратын радикалды ұлтшылдардың ісіне одан да жақын қылды. Соңғысы сол кездегі македондық эмигранттардың арасында көрнекті тұлға болды. Ляпчев тіпті консервативті саясаткер Тодор Бурмовты ұрып-соққан ұлтшылдар тобын басқарды, бірақ кейін бұл әрекетін мойндамады. Келесі айларда Ляпчев пен, бір жағынан, Стамболов үкіметі мен Захари Стояновтың, екінші жағынан, қарым-қатынасы суытылып, Ляпчев Димитар Ризовқа жақындады. Коста Паницаның ұсталғаннан кейін төңкеріс ұйымдастырды деген айыппен өлім жазасына кесілуінен кейін билік пен македондық эмиграция арасындағы шиеленіс одан әрі күшейді. 1888 жылдың жазында Ризов премьер-министр Стефан Стамболовқа қарсы сын мақалалар жариялады және екі жылға бас бостандығынан айырылды. Ляпчевтің аты жазылған қамау ордері шығарылды, бірақ ол елден қашып кетті.
Lyapchev was born in the Macedonian city of Resen, which was at the time a part of the Ottoman Empire, and played a leading role in Bulgarian politics. Lyapchev's family is thought to have originated from a certain Dore, a Megleno Romanian potter who fled the Islamization of his native Notia and settled in Resen in the 18th century. Andrey Lyapchev started his education in Resen but after the April Uprising of 1876 the local school was shut down by Ottoman authorities, following the fate of many other Bulgarian schools in Macedonia. He spent the next three years helping his brother Georgi run his shop in Bitola. Georgi was left to take care of the family after the death of their father. In 1879 Lyapchev signed in the Bitola gymnasium and two years later he moved to the newly established Bulgarian Men's High School of Thessaloniki. One of his teacher's there was his fellow townsman Trayko Kitanchev, who had a significant influence on the young student. After Kitanchev's dismissal in 1884 Lyapchev left the school and moved to Plovdiv together with his teacher. At the time Plovdiv was the main city of the Autonomous Province of Eastern Rumelia. Together with other Macedonian students of the Plovdiv gymnasium, like Pere Toshev and Nikola Genadiev, Lyapchev got closer with Zahari Stoyanov and the Bulgarian Secret Central Revolutionary Committee which was preparing the future unification between Eastern Rumelia and the Principality of Bulgaria. He was sent to the Panagyurishte committee on 2 September 1885, but authorities arrested him on the way. He was let free only after the Unification had been proclaimed on 6 September. With the beginning of the Serbo Bulgarian War on 2 September 1885, the whole group signed in the First Volunteers Corps. However, by order of Knyaz Aleksander I students were left at the rear of the advancing army. Nevertheless, Lyapchev and the rest managed to reach the captured town of Pirot. There they were eventually de mobilised in December, returning to Plovdiv afterwards. In the summer of 1886 Russia organised a coup d’état which resulted in the disposal of Knyaz Aleksandar I and in a drastic interference of Russian generals in the internal affairs of Bulgaria. These events made Lyapchev even more sympathetic to the cause of the extreme nationalists led by Zahari Stoyanov, Dimitar Petkov and Dimitar Rizov. The latter was a prominent figure among Macedonian emigrants at the time. Lyapchev even went on to lead a group of nationalists that beat up conservative politician Todor Burmov, a deed that Lyapchev himself later dismissed. In the following months relations between Lyapchev, on one side, and the Stambolovist government and Zahari Stoyanov on the other, grew colder, and Lyapchev got closer with Dimitar Rizov. Tensions between authorities and the Macedonian emigration intensified even further after Kosta Panitsa was jailed and sentenced to death over allegations of organising a coup d’état. In the summer of 1888 Rizov published articles critical to the Prime Minister Stefan Stambolov and was also sentenced to two years in jail. A warrant was issued with Lyapchev's name on it, but he managed to leave the country.
Саяси мансап
1908 жылы ол Болгария парламентіне енді және көп ұзамай министрлік дәрежеге көтерілді. Осы қызметінде ол 1908 жылғы Болгарияның тәуелсіздігін жариялаған келісімге, сондай-ақ 1918 жылғы Салоника қару аялдау шартына қол қойды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол соғыс министрі лауазымын атқарган алғашқы азамат болды. Александр Стамболийский кезінде ол жағдайдан түсіп, 1922 жылдан 1923 жылғы әскери төңкеріске дейін түрмеде отырды. Ляпчев 1926 жылдың 4 қаңтарында Демократиялық одақ пен Ұлттық либералдық партиясы арасындағы коалиция басшысы ретінде премьер-министр болды. Ляпчев әдетте өзінің ізашары Александр Цанковтан гөрі умерендеу саясат ұстанды, коммунистік тұтқындарға кешірім берді (Коммунистік партия ресми түрде тыйым салынған болатын). Ол сонымен қатар экономиканы нығайтуға көмектесу үшін Ұлттар Лигасынан екі несие алды, бірақ Пловдивтегі жер сілкінісі экономикалық қиындықтарды одан әрі ушықтырды. Дегенмен, ол Югославия және Грекиямен қарым-қатынасты нашарлатқан Ішкі Македония революциялық ұйымының әрекеттеріне көрсеткен төзімділігі үшін сынға ілікті. Оның умерендеу ұстанымына қарамастан, Болгария Ұлы депрессиямен күресіп, 1931 жылғы сайлауда жеңіліске ұшырады. Ол екі жылдан кейін Софияда қайтыс болды.
He entered the Bulgarian parliament in 1908 and before long rose to ministerial rank. In this role he signed the 1908 treaty that established Bulgarian independence as well as the 1918 Armistice of Salonica. After the First World War he became the first civilian to hold the post of Minister of War. He fell out of favour under Aleksandar Stamboliyski and was imprisoned between 1922 and the military coup of 1923. Lyapchev became prime minister on 4 January 1926 at the head of a coalition between the Democratic Alliance and the National Liberal Party. Lyapchev generally pursued a more moderate line than his predecessor Aleksandar Tsankov, declaring an amnesty for Communist prisoners (although the Communist Party officially remained banned). He also secured two loans from the League of Nations to help bolster the economy, although economic problems were exacerbated by an earthquake in Plovdiv. He was, however, criticized for his toleration of the activities of the Internal Macedonian Revolutionary Organization which strained relations with Yugoslavia and Greece. Despite his more moderate stance Bulgaria struggled to cope with the Great Depression and so he lost the 1931 election. He died in Sofia two years later.