Кіріспе

Ескі Швейцария Конфедерациясының одақтастарының одағы

Үш лига, кейде Раетия деп те аталады, 1471 жылы Құдай үйі лигасы, Он юрисдикция лигасы және Сұр лига арасында құрылған одақ болды. Оның мүшелерінің барлығы Ескі Швейцария Конфедерациясының одақтастары болып есептелді және осыған байланысты Конфедерациямен жақсы қарым-қатынаста болды, бұл ақырында Швейцарияның Гризон кантонының құрылуына әкелді. Аймағы Raetia Curiensis (Чур епископтары басқарған Чур князь-епископтығы) негізгі аумағымен сәйкес келеді, ол Рим провинциясы Raetia prima-ның ерте ортағасырлық қалдығы еді.

Лигалар одағы

Үш лига бастапқыда бейресми түрде жұмыс істеді, мысалы, 1450 жылы Шамсерфехтеде, Верденберг-Зарган үйімен болған қақтығыста, онда Он юрисдикция лигасы Құдай үйі лигасымен одақтасты. Үш лиганың бірлескен отырыстары 1461 жылдан бастап куәландырылған; байланыс 1471 жылы екі лиганың Сұр лигамен одақтасқан кездерінен күшейді, бірақ бұл күнді растайтын құжаттама жоқ. 1497 және 1498 жылдары лигалар Габсбургтар 1496 жылы Тоггенбург әулетінің иеліктерін алғаннан кейін Ескі Швейцария Конфедерациясымен одақтасты, үш жылдан кейін Швабия соғысында Конфедерация тарапына қосылды. Габсбургтар Кальвен шатқалы мен Дорнахта жеңіліске ұшырады, бұл Швейцария Конфедерациясы мен одақтас лигалардың мойындалуына көмектесті. 1499 жылдан кейін еркін мемлекет де-факто Киелі Рим империясынан бөлініп, 16 ғасырда ерте заманауи Еуропа үшін ерекше саяси бірлікке айналды. 17 ғасырдың басында, бұл Еуропадағы барлық шешімдер қауымдық принцип бойынша қабылдалатын жалғыз аумақ болды, лигалар бірлескен шешімдермен құрылып, басқарылып, қорғалды. 1520 жылғы Муссо соғысы Үш лиганы Швейцария Конфедерациясына жақындатты. 23 қыркүйектегі Бундесбриф 1524 жылы Наполеон еркін мемлекетті таратуға дейін сақталған конституцияны құрды. Еркін мемлекеттегі жоғарғы билік – сайлау округтеріне жауапты 63 депутаттан тұратын Бундестаг болды; бұл Бундестаг Иланц, Чур және Давос қалаларында кезекпен өткізілді. Бүгінгі стандарттар бойынша Үш лига бір біріккен мемлекет емес, үш мемлекеттің федерациясы болар еді; одақтың өкілеттіктері шектеулі болды және еркін мемлекеттің барлық мәселелері референдум арқылы шешілді. 1524 және 1526 жылдарғы Иланц ережелері Чур епископының билігін азайтып, Үш лига арасындағы одақты нығайтты. 4 сәуірде 1524 жылы қабылданған алғашқы ережелер діни қызметкерлердің өз қауымдастықтарының рухани қажеттіліктеріне адал қызмет етуін және ізгі өмір сүруін талап етті. Олар діни қызметкерлерді бекіту құқығына ие болды және епископтың әлеуметтік мәселелерді шешуіне тыйым салды. Екінші ережелер 25 маусымда 1526 жылы қабылданды. Олар епископтың әлеуметтік билігін толығымен жойды. Енді епархиялар өз діни қызметкерлерін таңдай алады және епископтыққа тағайындау бүкіл Бундестагтың мақұлдауынан өтуі керек болды. Сонымен қатар, шіркеу басшылары енді әлеуметтік шенеуніктерді тағайындамайтын болды, монастырлар үкімет бақылауына алынды және түрлі ондықтар жойылды немесе азайтылды. Бұл ережелер 1798 жылғы француз басқындығына дейін Лиганың заңы болып қала берді. Осы ережелермен Лиганың әлеуметтік билігі аймақтағы ең жоғары билікке айналды. Француз революциялық армиясының Швейцарияға басып кіруімен Үш лига Раетия кантоны ретінде Гелветика Республикасына қосылды. Наполеонның араласу актісімен лигалар 1803 жылы Граубюнден кантоны ретінде қайта құрылған Швейцария Конфедерациясына қосылды; кантонның қазіргі конституциясы 1892 жылдан бастап күшіне енді. Бұрын Лиганың тәуелділігінде болған Чиавенна, Вальтеллина және Бормио округтері ешқашан Раетия кантонының құрамына кірген емес, бірақ Революциялық Франция көтеріліс тудырғаннан кейін Лигадан тұрақты түрде бөлініп, 10 қазанда Цизальпин Республикасына қосылды. Кейіннен бұл округтер Вена конгресінен кейін Австрияның Ломбардия-Венеция клиенттік патшалығына қосылды және ақырында Италияның Сондрио провинциясына айналды. Кампионе қаласы да сол уақытта Луганоның Ландугтейінен бөлініп, қазіргі Тичинодағы итальяндық анклав ретінде қалыптасты.