Кіріспе
Гюстав Харальд Эдельштам (17 наурыз 1913 жыл - 16 сәуір 1989 жыл) - швед дипломаты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол жүздеген норвегиялық еврейлерге, SOE агенттеріне және диверсанттарға немістерден қашып кетуіне көмектескені үшін "Қара Pimpernel" (Scarlet Pimpernel-ге сілтеме) деген лақап ат алды. 1970 жылдардың басында Чилидің Сантьяго қаласында қызмет еткен ол, диктатор Аугусто Пиночеттің қуғын-сүргінінен 1200-ден астам чилилік, жүздеген кубалық дипломаттар мен азаматтар, сондай-ақ 67 уругвайлық және боливиялық босқынға қашып кетуге көмектескені үшін "1970 жылдардың Рауль Валенберг" деп танылды.
Gustav Harald Edelstam (March 17, 1913 – April 16, 1989) was a Swedish diplomat. During World War II he earned the nickname Svarta nejlikan ("the Black Pimpernel," a reference to the Scarlet Pimpernel) for helping hundreds of Norwegian Jews, SOE agents, and saboteurs escape from the Germans. During the early 1970s he was stationed in Santiago, Chile, and became known as the "Raoul Wallenberg of the 1970s" when he helped over 1,200 Chileans, hundreds of Cuban diplomats and civilians, and 67 Uruguayan and Bolivian refugees escape persecution by dictator Augusto Pinochet.
Ерте өмір
Харальд Эдельштам Стокгольмде, Швецияда, камерагер Фабиан Эдельштам мен Хилма Дикинсонның ұлы болып дүниеге келді. Ол елші Аксель Эдельштамның ағасы және парламент депутаты Эрнст Эдельштамның немересі болды. Эдельштам 1933 жылы студенттік экзаменді тапсырып, 1939 жылы Стокгольмде заң ғылымдарының кандидаты дәрежесін алды. Осы жылы ол Стокгольмдегі Сыртқы істер министрлігінде атташе болып жұмысқа орналасты.
Мансап
1939 жылы Харальд Эдельштам Римде, 1940 жылы Стокгольмде, 1941 жылы Берлинде және 1942 жылы Ослода қызмет етті. 1944 жылы Эдельштам екінші вице-консул міндетін атқарды. Оқиғадан кейін Сантьяго-де-Чилидегі Куба елшілігі 1991 жылға дейін 18 жыл бойы шведтік қорғау поденде болды. Премьер-министр Олоф Палме оған толық қолдау көрсетті. Эдельштам сонымен қатар көптеген кубалықтарға Чилиден қашуға көмектесті және Фидель Кастро оны батыр деп құрметтеді. Өзінің тамаша батылдығы мен моральдық тұрақтылығы үшін Эдельштам бүгінде Латын Америкасының миллиондаған адамы арасында, әсіресе диктаторлық режимнің салдарынан сүргінге кеткен жүздеген мыңдаған чилиліктердің арасында нағыз заманауи батыр саналады. Чилидің әскери режимі Эдельштамның белсенділігін бағаламады және 1973 жылдың желтоқсанында оны «персона нон грата» деп жариялады. Эдельштам 1981 жылы Кристин Колменмен үшінші рет үйленді. Фон Розенмен некесінен үш ұлы болды: Карл (1941 жылы туған), Ханс (1943 жылы туған) және Эрик (1946 жылы туған). Эдельштам 1989 жылы рактан қайтыс болды.
Танымал мәдениет
2007 жылдың қыркүйегінде Эдельштамның Чилидегі қызметі туралы "Қара Жалбыр" (The Black Pimpernel) фильмі жарық көрді. Оны Майкл Найквист сомдады. 2019 жылы оны Микаэль Персбрандт финляндиялық-чилилік "Көрінбейтін Батырлар" телесериалында бейнеледі, онда Эдельштам мен Финляндияның уақытша сенімді өкілі Тапани Бротерус Чилидегі әскери төңкеріс кезінде босқындарды құтқаруға жасаған күш-жігері көрсетілген.