Нанкин қасіретінен құтқарылған жандар: Джон Рабе өмірінен

Кіріспе

Неміс нацисі және бизнесмен (1882–1950) – тамыр тарихы

Джон Генрих Детлеф Рабе (23 қараша 1882 – 5 қаңтар 1950) – неміс бизнесмені және нацистік партия мүшесі. Ол жапондық Нанкин қырғыны (Нанкин деп те жазылады) кезінде соғыс қылмыстарын тоқтатуға жасаған күш-жігерімен және одан кейін қытай азаматтарын қорғап, оларға көмек көрсетуімен әйгілі. Ол құруға көмектескен Нанкин қауіпсіз аймағы шамамен 250 000 қытайлық адамды өлтіруден сақтап қалды. Қала жапон әскерлеріне түскен кезде ол Германияның ресми өкілі және сол кездегі Қытай астанасы Нанкинде қалған Еуропалық АҚШ мекемелерінің аға басшысы болды.

Ерте өмір және мансап

Рабе 1882 жылы 23 қарашада Гамбургте дүниеге келген. Ол бизнеспен айналысып, бірнеше жыл Африкада жұмыс істеді. 1908 жылы Қытайға кетіп, 1910-1938 жылдары Шэньян, Пекин, Тяньцзинь, Шанхай және кейіннен Нанкин қалаларында Siemens AG China Corporation компаниясында жұмыс істеді. Нанкинде жұмыс істеген кезде Рабе қант диабетімен ауырды, сондықтан инсулинді үнемі қабылдауға мәжбүр болды. Жапонияның Нанкинге шабуыл жасаған сәтінде Рабе белсенді нацист және партияның жергілікті басшысы, сонымен қатар нацистік партияның топ жетекшісінің орынбасары қызметін атқарды.

Нанкин қауіпсіз аймағын құру

1937 жылдың желтоқсанына дейін Нанкин қаласында, Қытайдың астанасында, көптеген батыс елдерінің азаматтары тұрды, олардың кейбіреулері саудамен айналысса, ал енді біреулері миссионерлік сапарларда болды. Жапон императорлық армиясы Нанкинге жақындағанда және қалаға бомбалау шабуылдарын бастағанда, 22 шетелдіктен басқа барлығы қашып кетті, ал қалғандардың арасында 15 американдық және еуропалық миссионерлер мен кәсіпкерлер болды. 1937 жылдың 22 қарашасында жапон армиясы Нанкинге шабуыл жасағанда, Рабе басқа шетелдік азаматтармен бірге Нанкин қауіпсіздік аймағы үшін Халықаралық комитет құрды және жапондықтардың болашақта жасауы мүмкін қырқынынан қытай босқындарына тамақ пен баспана беру үшін Нанкин қауіпсіздік аймағын жасады. Ол мұны былай түсіндірді: "Бұл жерде моральдық мәселе тұр, мен қазір осы адамдардың маған сенімін сатуға көнбеймін, және олардың маған деген сеніміне куә болудың өзі қозғалысқа келтіреді". Аймақтар барлық шетелдік елшіліктерде және Нанкин университетінде орналасқан еді. Комитет қараша айында Шанхайда құрылған ұқсас бейтарап аймақтан шабыт алды, ол шамамен 450 000 азаматты қорғады. Рабе наци партиясының мүшесі есебінен жапондықтарға үндеу жасады, бірақ бұл олардың жылдамдығын ғана баяулатты, бірақ бұл соғыс жүздеген мың босқындардың қашуына мүмкіндік берді. "Нанкин" атты деректі фильмде Рабе 250 000 қытай азаматының өмірін сақтап қалғаны айтылады; басқа дереккөздер ол 250 000-нан 300 000-ға дейін адамды сақтап қалғанын көрсетеді. Ол өзінің күнделігінде қалаға шабуыл жасап, оны басып алған кездегі жапондықтардың жасаған зұлымдықтарын жазды. Германияға оралғаннан кейін берген бірнеше лекцияларында Рабе: "Біз, еуропалықтар, [азаматтық құрбандар] санын шамамен 50 000-нан 60 000-ға дейін бағалаймыз", - деді. Жапондықтардың зұлымдықтарын жазған Рабе ғана емес. 1937 жылдың желтоқсанында қытай әскері жеңілгеннен кейін жапон сарбаздары Нанкиннің үйлерінен үйге кіріп, кездескен кез келген бейбіт тұрғындарды атып өлтірді. Бұл зорлық-зомбылықтың қосымша дәлелдері кейбір жапон сарбаздарының және оқиғаға қорқынышпен қараған жапон журналистерінің күнделіктерінен табылды.

Many Westerners were living in Nanjing, the Chinese capital city, until December 1937, with some conducting trade and others on missionary trips. As the Imperial Japanese Army approached Nanjing and initiated bombing raids on the city, all but 22 foreigners fled, with 15 American and European missionaries and businessmen forming part of the remaining group. As the Japanese Army advanced on Nanjing on 22 November 1937, Rabe, along with other foreign nationals, organized the International Committee for the Nanking Safety Zone and created the Nanking Safety Zone to provide Chinese refugees with food and shelter from the impending Japanese massacre. He explained his reasons as: "there is a question of morality here I cannot bring myself for now to betray the trust these people have put in me, and it is touching to see how they believe in me". The zones were located in all of the foreign embassies and at Nanjing University. The committee was inspired by the establishment in November of a similar neutral zone in Shanghai, which had protected approximately 450,000 civilians. Rabe's appeals to the Japanese using his Nazi Party credentials often only delayed them, but the delay allowed hundreds of thousands of refugees to escape. The documentary Nanking credited Rabe with saving the lives of 250,000 Chinese civilians; other sources suggest he saved 250,000 to 300,000. In his diary, Rabe documented Japanese atrocities committed during the assault on and occupation of the city. In a series of lectures that he gave in Germany after his return, Rabe would say that "We Europeans put the number [of civilian casualties] at about 50,000 to 60,000". Rabe was not the only person to record Japanese atrocities. By December 1937, after the defeat of the Chinese force, Japanese soldiers often went house to house in Nanjing, shooting any civilians that they encountered. Additional evidence of these violent acts came from the diaries kept by some Japanese soldiers and by Japanese journalists appalled at what occurred.

Германияға оралу

1938 жылы 28 ақпанда Рабе Нанкиннен кетіп қалды. Ол алдымен Шанхайға барып, 1938 жылы 15 сәуірде Берлинге оралды. Ол өзімен бірге жапондықтардың Нанкинде жасаған қырқындарын көрсететін көптеген бастапқы материалдарды алып келді. Рабе Берлинде лекция оқып, жапондықтардың жасаған қырқындарының фильмдері мен фотосуреттерін көрсетті, сондай-ақ Гитлерге хат жазып, жапондықтарды одан әрі зорлық-зомбылық жасаудан тоқтатуға ықпал етуді сұрады. Рабе Гестапоға ұсталды және тексерілді; оның хаты Гитлерге жеткізілмеді. Siemens AG компаниясының араласуымен Рабе босатылды. Оған қырғынның куәліктерін сақтауға рұқсат берілді (фильмдерді қоспағанда), бірақ бұл тақырыпта қайтадан лекция оқуға немесе жазуға тыйым салынды. Жұмыс істей алмай, бар ақшасын жұмсаған Рабе отбасымен бір бөлмелі пәтерде тұрып, қытай өнерінің жинағын сату арқылы күнкөріс жасады, бірақ бұл олардың дұрыс тамақтануын қамтамасыз етуге жеткіліксіз болды. 1946 жылы 3 маусымда британдықтар оны ресми түрде "нацистік идеологиядан тазаланған" деп жариялады, бірақ ол кедейлікте өмір сүруін жалғастырды. Оның отбасы жабайы тұқымдармен күшін жинады, балалары шұбат пен қара нан жеді, бірақ солар да бітіп қалды.