Екінші дүниежүзілік соғыста еврейлерді құтқарған Ле Шамбон-сюр-Линьон қаласы
Le Chambon-sur-Lignon
Французский городок Ле-Шамбон-сюр-Линьон: убежище для евреев во время Второй мировой войны. Героическое спасение, признание Яд Вашем. История мужества.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ле Шамбон-сюр-Линьон (lə ʃɑ̃bɔ̃ syʁ liɲɔ̃, сөзбе-сөз "Линьондағы Ле Шамбон";) – Францияның оңтүстік-орталық бөлігіндегі Овернь-Рон-Альп аймағындағы коммуна. 17 ғасырдан бері тұрғындары негізінен гугеноттар немесе протестанттар болып келген. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде осы гугеноттар коммунаны нацистерден қашқан еврейлерге пана берген жер етіп пайдаланды. Олар оларды қаланың ішінде де, ауылдық жерлерде де жасырып, бейтарап Швейцарияға қашуға көмектесті. 1990 жылы бұл қала Израильдегі Яд Вашем институтынан нацистік Еуропадағы еврейлерді құтқарғаны үшін "Ұлттардың Адалдары" атағын алған екі қаланың бірі ретінде танылды. Екінші марапат Ниуланд ауылына берілді.
Le Chambon sur Lignon (lə ʃɑ̃bɔ̃ syʁ liɲɔ̃, literally "Le Chambon on Lignon"; ) is a commune in the Haute Loire department in south central France. Residents have been primarily Huguenot or Protestant since the 17th century. During World War II these Huguenot residents made the commune a haven for Jews fleeing from the Nazis. They hid them both within the town and in the countryside, and helped them flee to neutral Switzerland. In 1990 the town was one of two collectively honoured as the Righteous Among the Nations by Yad Vashem in Israel for saving Jews in Nazi occupied Europe. The other awardee was the Dutch village of Nieuwlande.
География
Қала коммунаның ортасында, Линьон-ду-Велай өзенінің оң жағалауында орналасқан. Өзен коммуна арқылы солтүстік-батысқа қарай ағып, оның солтүстік-батыс шекарасының бір бөлігін құрайды.
The town lies in the middle of the commune, on the right bank of the Lignon du Velay, which flows north northwestward through the commune and forms part of its northwestern border.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистер мен Виши режимі Францияның барлық аймақтарында еврейлерді ұстап, оларды өлім лагерлеріне жіберді. Жергілікті протестант пасторы Андре Трокме және оның көмекшісі пастор Фр. басшылығымен, Ле-Шамбон-сюр-Линьон ауылының тұрғындары еврейлерді жеке үйлерде, аймақтың шаруашылықтарында және қоғамдық мекемелерде жасырып, өмірін қауіпке тігіп құтқарды. Нацистердің күзетшілері іздеуге келгенде, еврейлер таулы жерлерде жасырынып отырды. Соғыстан кейін ауылдың бір тұрғыны: «Әскерлер кеткен соң, біз орманға барып ән салдық. Олар осы әнді естігенде, еврейлер үйлеріне қауіпсіз орала алатынын білді» деп еске алды. 1942 жылы Германияның Оңтүстік аймағына басып кіруі жағдайды шиеленістірді. Жергілікті тұрғындар билікке ашық қарсы тұрып, еврейлерді қорғауды жалғастырды. Мысалы, 1942 жылы ауылға келген Вишидің жастар министріне еврейлерді депортациялауға қарсы петиция тапсырды. Баспанамен қатар, қала тұрғындары еврейлерге жалған құжаттар мен талон берді. Олар оларға бейтарап Швейцария шекарасын қауіпсіз өтуге көмектесті. Кейбір тұрғындар, мысалы, пастор Трокменің туысы Даниэль Трокме Гестапомен тұтқындалды және Майданек концлагеріне жіберілді, онда ол қаза болды. Ле-Шамбон-сюр-Линьон аймағының халқы 3000-нан 5000-ға дейін еврейді өлтіруден құтқарды деп есептеледі.
During World War II, throughout France, the Nazis and the collaborationist Vichy regime were rounding up Jews and sending them to the death camps. Under the leadership of local Protestant minister Pastor André Trocmé, and his deputy pastor fr, the citizens of the village of Le Chambon sur Lignon risked their lives to rescue and hide Jews in private homes, on farms in the area, as well as in public institutions. Whenever the Nazi patrols came searching, the Jews were hidden in the mountainous countryside. After the war, one of the villagers recalled: "As soon as the soldiers left, we would go into the forest and sing a song. When they heard that song, the Jews knew it was safe to come home." The situation took a more tense turn when the Germans invaded the South Zone in 1942. Local people continued to protect the Jews in open defiance of the authorities. For instance, they gave Vichy Youth Minister fr a petition against the deportation of the Jews when he visited the village in 1942. In addition to providing shelter, the citizens of the town obtained forged identification and ration cards for Jews to use. They helped them cross the border to the safety of neutral Switzerland. Some of the residents were arrested by the Gestapo such as Rev. Trocmé's cousin, Daniel Trocmé, who was sent to Maidanek concentration camp, where he was murdered. It was estimated that the people of the area of Le Chambon sur Lignon saved between 3,000 and 5,000 Jews from certain death.
Қазіргі күн
Босқындарды бағудың негізгі қағидалары мен тәжірибесі жалғасуда, мигранттар Конго, Ливия, Руанда, Оңтүстік Судан, Косово және Чечня сияқты көптеген соғыс аймақтарынан келіп отыр. 2021 жылы Эрик Швам коммунаға шамамен 2 миллион еуро мұра қалдырды, ол 1943 жылы мектепте жасырылған және 1950 жылға дейін сонда болған.
The ethos and practice of sheltering refugees continues, with migrants coming from many war zones, including Congo, Libya, Rwanda, South Sudan, Kosovo and Chechnya. In 2021 the commune was bequeathed around €2m by Eric Schwam who was hidden in a school in 1943 and remained until 1950.
Құрметтер
1981 жылы қаланың барлық тұрғындарына Пенсильвания штатындағы Хаверфорд колледжі гуманитарлық қызметтері үшін құрметті диплом табысталды. 1982 жылы Ле Шамбонда дүниеге келген және осында баспана тапқан деректі фильмдер режиссері Пьер Савж (1989) "Рухтың қаруы" фильмін түсіру үшін қайта оралды. 1990 жылы еврейлерді құтқару үшін өмірін қауіпке тіккендігі үшін қаланың барлық тұрғындары "Ұлттардың Адалдары" деп танылды. Израильдегі Холокост ескерткішінің аумағындағы шағын бақша мен тақта Шамбон-сюр-Линьон халқына арналды. 2004 жылы Франция президенті Жак Ширак қаланың батырлығын ресми түрде мойындады. 2007 жылдың қаңтар айында олар Париждегі Пантеонда өткен салтанатта басқа француз "Ұлттардың Адалдарымен" бірге құрметпен еске алынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде отбасымен бірге нацистерден қашып, осы ауылға паналаған австриялық Эрик Швам ауылға шамамен 2 миллион еуро мұра етіп қалдырды.
In 1981 the entire town was awarded an honorary degree by Haverford College in Pennsylvania in recognition of its humanitarian efforts. In 1982, documentary filmmaker Pierre Sauvage – who was born and sheltered in Le Chambon – returned there to film Weapons of the Spirit (1989). In 1990, for risking their lives to rescue Jews, the entire town was recognized as "Righteous Among the Nations". A small garden and plaque on the grounds of the Yad Vashem memorial to the Holocaust in Israel was dedicated to the people of Chambon sur Lignon. In 2004 French President Jacques Chirac officially recognized the heroism of the town. In January 2007 they were honoured along with the other French Righteous Among the Nations in a ceremony at the Panthéon in Paris. Eric Schwam, an Austrian man who fled the Nazis with his family during the Second World War and found refuge in the village, bequeathed approximately €2 million for the village.
Білім
Шамбон-сюр-Линьон қаласында 1938 жылы жергілікті протестант пасторлары Андре Трокме мен Эдуард Тейс құрған Le Collège Lycée Cévenol International жеке пансион-лицейі орналасқан. 2014 жылы қаржылық қиындықтар мен оқушылар санының азаюына байланысты, 14 жастағы оқушының зорлап өлтірілуінен кейін үш жыл өткен соң мектеп есігін жапты.
The town of Chambon sur Lignon was home to Le Collège Lycée Cévenol International, a private boarding school founded in 1938 by local Protestant ministers André Trocmé and Edouard Theis. The school closed its doors in 2014 due to financial troubles and declining enrollment, three years after the rape and murder of a 14 year old student.
Тұлғалар
XX ғасыр математикасының маңызды тұлғасы Александр Гротендик соғыс жылдарында бағланатын еврей балаларының қатарында болды. Актер Тимоти Шаламенің әкесінің әкесі осы қаланың тумасы.
Alexander Grothendieck, a central figure of 20th century mathematics, was among the Jewish children sheltered during the war. The paternal grandfather of actor Timothée Chalamet was from the town.
Танымал мәдениет
Малколм Гладуэлл өзінің "Дәуіт пен Голиат" кітабында Шамбон-сюр-Линьонды халқының көтерілісшіл тарихының Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде еврейлерді қорғауға қатысты іс-әрекеттеріне қалай әсер еткенін мысал ретінде келтіреді. Бұл қала француз жазушысы Ромен Гаридің өмірінің соңында жарық көрген "Кайттар" атты кітабында да еске алынады, онда қала тұрғындарының қауіпке қарсы көрсеткен батылдығы баяндалады.
Malcolm Gladwell uses Chambon sur Lignon in his book David and Goliath as an example of how the rebellious origin of its people influenced their actions when protecting Jewish people during the Second World War. The town also appears in the last book French author Romain Gary published before his death, The Kites, and recounts the bravery of its inhabitants in the face of danger.