Кіріспе

Ле Шамбон-сюр-Линьон (lə ʃɑ̃bɔ̃ syʁ liɲɔ̃, сөзбе-сөз "Линьондағы Ле Шамбон";) – Францияның оңтүстік-орталық бөлігіндегі Овернь-Рон-Альп аймағындағы коммуна. 17 ғасырдан бері тұрғындары негізінен гугеноттар немесе протестанттар болып келген. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде осы гугеноттар коммунаны нацистерден қашқан еврейлерге пана берген жер етіп пайдаланды. Олар оларды қаланың ішінде де, ауылдық жерлерде де жасырып, бейтарап Швейцарияға қашуға көмектесті. 1990 жылы бұл қала Израильдегі Яд Вашем институтынан нацистік Еуропадағы еврейлерді құтқарғаны үшін "Ұлттардың Адалдары" атағын алған екі қаланың бірі ретінде танылды. Екінші марапат Ниуланд ауылына берілді.

География

Қала коммунаның ортасында, Линьон-ду-Велай өзенінің оң жағалауында орналасқан. Өзен коммуна арқылы солтүстік-батысқа қарай ағып, оның солтүстік-батыс шекарасының бір бөлігін құрайды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистер мен Виши режимі Францияның барлық аймақтарында еврейлерді ұстап, оларды өлім лагерлеріне жіберді. Жергілікті протестант пасторы Андре Трокме және оның көмекшісі пастор Фр. басшылығымен, Ле-Шамбон-сюр-Линьон ауылының тұрғындары еврейлерді жеке үйлерде, аймақтың шаруашылықтарында және қоғамдық мекемелерде жасырып, өмірін қауіпке тігіп құтқарды. Нацистердің күзетшілері іздеуге келгенде, еврейлер таулы жерлерде жасырынып отырды. Соғыстан кейін ауылдың бір тұрғыны: «Әскерлер кеткен соң, біз орманға барып ән салдық. Олар осы әнді естігенде, еврейлер үйлеріне қауіпсіз орала алатынын білді» деп еске алды. 1942 жылы Германияның Оңтүстік аймағына басып кіруі жағдайды шиеленістірді. Жергілікті тұрғындар билікке ашық қарсы тұрып, еврейлерді қорғауды жалғастырды. Мысалы, 1942 жылы ауылға келген Вишидің жастар министріне еврейлерді депортациялауға қарсы петиция тапсырды. Баспанамен қатар, қала тұрғындары еврейлерге жалған құжаттар мен талон берді. Олар оларға бейтарап Швейцария шекарасын қауіпсіз өтуге көмектесті. Кейбір тұрғындар, мысалы, пастор Трокменің туысы Даниэль Трокме Гестапомен тұтқындалды және Майданек концлагеріне жіберілді, онда ол қаза болды. Ле-Шамбон-сюр-Линьон аймағының халқы 3000-нан 5000-ға дейін еврейді өлтіруден құтқарды деп есептеледі.

Қазіргі күн

Босқындарды бағудың негізгі қағидалары мен тәжірибесі жалғасуда, мигранттар Конго, Ливия, Руанда, Оңтүстік Судан, Косово және Чечня сияқты көптеген соғыс аймақтарынан келіп отыр. 2021 жылы Эрик Швам коммунаға шамамен 2 миллион еуро мұра қалдырды, ол 1943 жылы мектепте жасырылған және 1950 жылға дейін сонда болған.

Құрметтер

1981 жылы қаланың барлық тұрғындарына Пенсильвания штатындағы Хаверфорд колледжі гуманитарлық қызметтері үшін құрметті диплом табысталды. 1982 жылы Ле Шамбонда дүниеге келген және осында баспана тапқан деректі фильмдер режиссері Пьер Савж (1989) "Рухтың қаруы" фильмін түсіру үшін қайта оралды. 1990 жылы еврейлерді құтқару үшін өмірін қауіпке тіккендігі үшін қаланың барлық тұрғындары "Ұлттардың Адалдары" деп танылды. Израильдегі Холокост ескерткішінің аумағындағы шағын бақша мен тақта Шамбон-сюр-Линьон халқына арналды. 2004 жылы Франция президенті Жак Ширак қаланың батырлығын ресми түрде мойындады. 2007 жылдың қаңтар айында олар Париждегі Пантеонда өткен салтанатта басқа француз "Ұлттардың Адалдарымен" бірге құрметпен еске алынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде отбасымен бірге нацистерден қашып, осы ауылға паналаған австриялық Эрик Швам ауылға шамамен 2 миллион еуро мұра етіп қалдырды.

Білім

Шамбон-сюр-Линьон қаласында 1938 жылы жергілікті протестант пасторлары Андре Трокме мен Эдуард Тейс құрған Le Collège Lycée Cévenol International жеке пансион-лицейі орналасқан. 2014 жылы қаржылық қиындықтар мен оқушылар санының азаюына байланысты, 14 жастағы оқушының зорлап өлтірілуінен кейін үш жыл өткен соң мектеп есігін жапты.

Тұлғалар

XX ғасыр математикасының маңызды тұлғасы Александр Гротендик соғыс жылдарында бағланатын еврей балаларының қатарында болды. Актер Тимоти Шаламенің әкесінің әкесі осы қаланың тумасы.

Танымал мәдениет

Малколм Гладуэлл өзінің "Дәуіт пен Голиат" кітабында Шамбон-сюр-Линьонды халқының көтерілісшіл тарихының Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде еврейлерді қорғауға қатысты іс-әрекеттеріне қалай әсер еткенін мысал ретінде келтіреді. Бұл қала француз жазушысы Ромен Гаридің өмірінің соңында жарық көрген "Кайттар" атты кітабында да еске алынады, онда қала тұрғындарының қауіпке қарсы көрсеткен батылдығы баяндалады.