Кіріспе
Католиктер мен бұрынғы католиктердегі артық кінә сезімі. Католик кінә сезімі – католиктер мен бұрынғы католиктерде кездесетін, шамадан тыс кінә сезімі. Кінә – нақты немесе ойдағы қылмыс немесе қателік жасағаны үшін өкіну. Бұл "ұят" сезімінен ерекшеленеді, бірақ олармен байланысты, себебі біріншісі басқа біреуге зиян келтіргенін білуді қамтиды, ал екіншісі өз ісінің арсыздығы, дұрыс еместігі немесе күлкілілігі туралы санадан туындайды. Адам біреуді ренжіткені үшін кінәлі сезінеді, сонымен қатар, осы істі жасағаны үшін өзін ұялады. Рухани жазушы, христиан діні туралы жиі жазатын Филип Янси кінә сезімі туралы былай деді: "Бұл тек бір белгі ғана; біз оған құлақ естейміз, өйткені ол бізді жазылуға жетелейді". Әйіндегі әрекеттердің бастапқы бөлігіндегі тәуба ету актісі – бұл бұрынғы құдайлық мойындаудың литургиялық бастауы. Дін қызметкеріне жеке тәуба ету осы құдайлық қызметтің қалыпты түріне айналды, дін қызметкері тарапынан қатаң құпиялылық сақталды. Кейде, құдайлық рәсімдер тәубаның немесе өкініштің шынайы болуына, немесе жасалған күнәні мойындауға баса назар аударды. Кейде ол дін қызметкерінің In persona Christi рөліндегі күшімен күнәһарды кешіруіне баса назар аударды. Қазіргі уақытта дін қызметкеріне жеке тәуба етуді немесе жеке тәуба етуге дайындық үшін бірлескен жиналатын формалар бар. 1970 жылдары тәуба ету практикасы төмендегеннен кейін, католик теологтары мен дін қызметкерлері мұны "салауатты кінә" сезімінің жоғалғанымен байланыстырады.
Catholic guilt is the reported excess guilt felt by Catholics and lapsed Catholics. Guilt is remorse for having committed some offense or wrong, real or imagined. It is related to, although distinguishable from, "shame", in that the former involves an awareness of causing injury to another, while the latter arises from the consciousness of something dishonorable, improper, or ridiculous, done by oneself. One might feel guilty for having hurt someone, and also ashamed of oneself for having done so. Philip Yancey, a spiritual author who often writes about the Christian faith, has said of guilt that it "is only a symptom; we listen to it because it drives us toward the cure". The Penitential Act at the beginning of Mass is a liturgical rudiment of this previously sacramental Confession. Private confession to an ordained priest became the normal form of this sacrament, with a strict seal of secrecy on the part of the priest. Sometimes, the practice of the sacrament emphasized doing acts of penance, or making one's sorrow or contrition authentic. Sometimes, it emphasized confessing all of one's serious or “mortal” sins, sometimes it emphasized the power of the priest, acting In persona Christi, to absolve the penitent of sins. Currently, there are forms that include one on one Confession to a priest, or communal preparation preceding a one on one Confession. After the practice of confession declined in the 1970s, it became common for Catholic theologians and clergy to attribute this to a loss of "healthy guilt".
Мысалдар
Эвелин Уоның "Брайдсхед қайтадан келген" романы католик дініндегі кінә сезімін қамтиды. Чарльз Райдермен болған романдық қарым-қатынасынан мазасыз болған Джулия Флайт: "Бүгін мен бір нәрсенің кешірілмейтінін түсіндім [ ]; Құдайға тәңдес жақсылықты құру. [ ] Бұл менің Құдаймен жеке келісімге келуім мүмкін, егер мен қатты қалаған нәрсеме бас тартып, қаншалықты жаман болсам да, Ол мені соңында толыққанды үмітсіз қалдырмаса" дейді. Бұл тақырып 30 Rock-тың "The Fighting Irish" эпизодында ойнақы түрде көрсетіледі. Католик кінәсін Джек Донаги (Алек Болдуин) былай сипаттайды: "Трейси, іс осылай емес. Әрине, күнә тарту деген бар, бірақ ол тегін кешірім емес, себебі католик болудың өзінде зор кінә сезімі болады. Жағдай жақсы немесе жаман болсын, тіпті саябақта тако жеп отырсаң да, әрқашан ауыр кінә сезімімен жүредісің".
Зерттеу
Кінәлілік сезімді құрылымдық және бұзушылық тұрғысынан қарастыруға болады: «құрылымдық кінә» адамның этикалық жаңылыстарын кешіруге және мінез-құлқын өзгертуге бағытталған, ал «бұзушылық кінә» өзін-өзі жек көруге толы болып қалады және адамның қателіктерінен сабақ алып, өмірмен авансқа жылжуға жеткіліксіз мән береді. Психология саласындағы зерттеу көрсеткендей, католиктер басқа топтарға қарағанда құрылымдық кінәлілік сезімін жоғары деңгейде білдіреді. Католицизм мен кінәлілік арасындағы байланыс туралы зерттеулердің нәтижелері нақты емес. Кінәлілік сезімі обсессивті-компульсивті тәртіпсіздіктің (ОКЗ) белгілерін күшейтуде маңызды рөл атқарады. Католицизм мен ОКЗ белгілері арасындағы ықтимал байланыс туралы зерттеулер әртүрлі нәтижелер көрсетіп тұр. Парма университетінің 165 адамды қамтыған зерттеуі діншіл адамдардың ойларын бақылау және ойлардың маңыздылығына аса мән беру көрсеткіштері бойынша жоғары ұпал жинағанын, ал бұл көрсеткіштер діншіл қатысушыларда ғана ОКЗ белгілерімен байланысты екенін анықтады. Тағы бір зерттеуде, тек католиктер арасында дінге деген құлшыныс пен обсессивті-компульсивті ойлар/мінез-құлық арасындағы байланыс байқалды. Алайда, Бостон университетінің зерттеуі ОКЗ-бен ауыратын науқастар арасында ешқандай діннің басымдығын көрсетпеді, сонымен қатар ОКЗ-бен ауыратын науқастар басқа да мазасыздықтары бар адамдарға қарағанда дінге көбірек бейім емес екенін анықтады. Дінге деген құлшыныс қатысушылардың дінге деген бейімділігімен байланысты болды, бірақ жыныстық және агрессивті белгілермен байланыс жоқ еді. ОКЗ-бен ауыратын науқастардың дінге деген құлшынысының артуы кінәлілік сезімінің күшеюімен байланысты болды. Бір зерттеуде католик, еврей және протестант ағымдарының өкілдерімен сұхбаттасулар жүргізілді. Автордың мәлімдемесіне сәйкес, көптеген қатысушылар «күнәлілік сезімін қуана баяндады». Ольстер университетінің студенттері қатысқан зерттеуде католик студенттерінің арасында протестант студенттеріне қарағанда ұжымдық кінәлілік сезімі сәл жоғары екені анықталды. Калифорния университеті мен Нотр-Дам университетінің зерттеушілері американдық жасөспірімдер арасында католик кінәлілігінің тұжырымын зерттеді. Авторлар бұл топта католик кінәлілігінің кез келген дәлелін таппады, католицизмнің басқа діни дәстүрлерге қарағанда кінәлілік сезімін тудыруға және жеңілдетуге аз әсер ететінін атап өтті. Авторлар католик жасөспірімдердің католик емес жасөспірімдерге қарағанда көбірек кінәлілік сезіміне тап болатынын дәлелдемеді. Зерттеу сонымен қатар, дінге көбірек бейім католиктердің дінге азырақ бейім католиктерге қарағанда көбірек кінәлілік сезіміне тап болатынын көрсетпеді. Зерттеуде католиктер мен католик емес қатысушыларға қатысты кінәлілік сезімін тудыратын мінез-құлықтың әсері арасында ешқандай айырмашылық байқалған жоқ. Хофстра университетінің зерттеуі діндер арасында жалпы кінәлілік деңгейінде ешқандай айырмашылықты көрсетпеді, бірақ діншілдік пен кінәлілік арасында байланыс бар екенін анықтады.
Католиктік көзқарас
Католиктік рухани бағыт веб-сайтының мәліметінше, кінә – хабардар ар-ұжданның туындысы, бірақ "католиктік" кінә көбінесе скрупулезділікпен шатастырылады, ал шамадан тыс скрупулезді ар-ұждан – салауатты кінәның шамадан тыс үлкейтілуі. Catholic Exchange авторы Филип Кэмпбелл 2024 жылдың ақпан айында жариялаған мақаласында католиктік кінәның жоқ екенін айтады. Ол оны "католиктердің кінәға үңіліп, неврозға дейін жететін, кездейсоқ жеке кемшіліктері үшін қол жұмылып уайымдап, жеке кінәларын арттырып көрсетіп, тіпті мазохизмге дейін азапты жақсы көретін" бейнелеу деп сипаттайды және бұл католиктер туралы стереотиптерді ойнатады, себебі факт дұрыс айтылғанмен, мәні түсініксіз.