Амброз Войяр: Француз суретшісі және өнер сатушысы

Кіріспе

Француз өнер сатушысы (1866–1939)

Амброаз Волар (3 шілде 1866 – 21 шілде 1939) – француз өнер сатушысы, ХХ ғасырдың басындағы француз заманауи өнерінің ең ірі саудагерлерінің бірі деп есептеледі. Ол замандас суретшілерді қолдаумен және олардың өнерін насияттаумен аты шықты, Пол Сезанн, Аристид Майол, Пьер Огюст Ренуар, Луи Вальтат, Пабло Пикассо сияқты сол кезде танылмаған көптеген суретшілерге көмектесті.

Сонымен қатар, ол өнер коллекционері және баспагер де болды, әсіресе көрнекті суретшілердің гравюра серияларын шығарды.

Баспа басылымдары

1890 жылы Вольяр Парижде галерея ашты, онда Пол Гоген, Анри Матисс, Пол Сезанн және Пьер Огюст Ренуар сияқты суретшілердің туындыларын көрсетті. 1901 жылы Пабло Пикассоның алғашқы көрмесін ұйымдастырды. Вольяр ең алдымен ресми салонтар қабылдамаған, шеңберден шыққан суретшілердің жұмысын насихаттауға қызығушылық танытты. Сурет сатудан түскен табысы оған жеке қызығушылығы тудырған гравюралардың басылымдарын қаржыландыруға мүмкіндік берді, себебі олар көбінесе пайда әкелмеді. Ол өндірістің сапасына да мән берді, әрқашан ең жақсы материалдар мен ең жақсы техниктерді пайдалануға тырысты: литография үшін ол әсіресе Бланшарға, ағаш кескілері үшін – Эс-ке, ал эфирлеу және гравюра үшін – Луи Фортқа жүгінді. Оның серіктестерінің арасында Аугуст Клот ерекше көзге түседі, ол суретшілердің көлеңкесінде қалуды білген, бірақ оның техникалық жұмысы Вольярдың отыз жыл бойы ынтымақтасқан альбомдарының сапасын қамтамасыз ету үшін өте маңызды болды. Вольярдың өнімдерінің көп бөлігі сол кездегі ең жақсы суретшілер жасаған коллекционерлерге арналған шектеулі басылымдарға бағытталған. Оның алғашқы басылымдары бұрын басылған немесе жарияланған суретшілерден сатып алынған гравюраларға негізделген, мысалы, 1889 жылы Кафе Вольпиниде көрмеге қойылған Гогеннің цинкографиялары, оларды Клот 1894 жылы қайта басып шығарды. Бірақ содан бері ол өзін ең алдымен суретшілерге тікелей тапсырыс беруге арнады. Осылайша, оның алғашқы альбомы – Пьер Боннардың 1895 жылы Клоттың шеберханасында жасалған «Париж өмірінің кейбір көріністері», оның жүз данасы нөмірленген және суретші қол қойған. Келесі жылы ол «Album des peintres graveurs» атты жинағын шығарды, онда Альберт Беснар, Жак Эмиль Бланш, Пьер Боннар, Морис Дени, Анри Фантен Латур, Арман Гийомин, Герман Пол, Эдвард Мунк, Одилон Редон, Пьер Огюст Ренуар, Йозеф Риппл Ронай, Тео ван Риссельберг, Ян Туроп, Феликс Валлотон және Эдуард Вуйяр сияқты суретшілердің туындылары енді. Екінші альбомда 1897 жылы осы суретшілердің кейбіреуі қайтадан қатысты, алғаш рет қатысқан Эдмонд Аман Жан, Эвгений Карьер, Пол Сезанн, Жорж де Фёре, Эвгений Грассе, Анри Мартин, Люсьен Писарро, Пьер Пувис де Шаванн, Огюст Роден, Кер Ксавье Руссель, Альфред Сисли, Анри де Тулуза Лаутрек және Джеймс МакНилл Уистлер болды. Вольярдың баспа жұмысының тағы бір саласы – библиофилдерге арналған иллюстрациялық кітаптар, ол 1900 мен 1939 жылдар аралығында жиырма екі жобаны ілгерілетті. Вольяр әрқашан суретшіні таңдап, кейде иллюстрациялауға арналған мәтінді өзі таңдауға рұқсат берді. Оның алғашқы басылымы – Пьер Боннардың суреттерімен Пол Верленнің «Parallèlement» кітабы, ол коммерциялық сәтсіздікке ұшырады, сондай-ақ Боннардың «Дэфнис және Хлоя» кітабы да. Литографиялық түрде жасалған келесі басылымда ол коллекционерлер көбірек бағалайтын ағаш кескінін таңдады: Морис Дени суреттеген «Мәсіхтің еліктеуі» сатуда сәтті болды. Оның кейінгі басылымдарының арасында келесілер ерекше көзге түседі: Пьер де Ронсардың «Әңгімелері» (1915, Эмил Бернард), Шарль Бодлердің «Зұлым гүлдері» (1916, Бернард), Франсуа Виллонның «Әңгімелері» (1919, Бернард), Сент-Франсуаның «Әңгімелері» (1928, Бернард), Николай Гогольдің «Өлі жандар» (1924-1925, Марк Шагал), Ла Фонтеннің «Мысалы» (1926-1931, Шагал), Евгений Монфорттың «Сұлу бала немесе қырық жастағы махаббат» (1930, Рауль Дюфи), «Ескі Келісім» (1931-1939, Шагал). Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде сапалы материалдарды табу қиын болғандықтан, ол кейбір басылымдары үшін фотогравировкаға жүгінуге мәжбүр болды. Дегенмен ол сапалы нәтижелерге қол жеткізді, әсіресе Жорж Руоның ынтымақтастығы арқасында. Вольярдың осы суретшімен алғашқы ынтымақтастығы 1912 жылы болды, ол кезде Руо оған өзі жұмыс істеп жүрген «Miserere» гравюрасын редакциялауды ұсынды; Вольяр оны дилердің өзі жазған «Les Réincarnations du Père Ubu» кітабын иллюстрациялау үшін сатып алды, ол 1932 жылға дейін жарық көрмейді. «Miserere» (1916-1927) – XX ғасырдың басындағы гравюралардың ең түпнұсқалы және шығармашылық серияларының бірі, онда суретші әртүрлі әдістерді біріктірді: сурет гелиогравировка арқылы мыс тақталарға көшірілді, онда Руо қышқылмен және эфирлеу құралдарымен жұмыс істеді, гравюра тарихында бірегей тон мен құндылықтарға қол жеткізді. Соңғы нәтиже Вольярды қанағаттандырмады, ол оны сатуға болмайтын деп санайды; Руо тақталарды алу үшін мұрагерлерін сотқа беруі керек болды, ал серия ақыры 1948 жылы жарияланды. 1920 жылдары Вольяр Жорж Браке, Марк Шагал, Рауль Дюфи, Жюль Фландрин, Цугухару Фужита, Аристид Майолл және Морис де Вламинк шығармаларын басып шығара бастады. Өлер алдындағы соңғы екі басылымы Руоның шығармалары болды: «Cirque de l'étoile filante» (1938) және «Passioné» (1939). 1935 жылы ол «Minotauromachy» гравюрасын жасады, онда ол «Вольяр сюитасынан» мысалы, ұйықтап жатқан қыздың үстінде тізе бүккен Минотавр суретін қайтадан пайдаланды. Ол Герниканың стильдік алғыкүші саналады. 1936 және 1937 жылдар аралығында ол Буффонның «Historia natural» кітабын (1942 жылы жарияланды) иллюстрациялады, ол Вольярдың тапсырысы бойынша жасалған, реалистік стильдегі отыз бір «sugar lift» гравюрасынан тұрады. 1937 жылы ол «The Dream and Lie of Franco» (Sueño y mentira de Franco) гравюрасын жасады, онда екі мыс тақтаға (акватинтамен) қашап салынған он сегіз кішкентай виньетка тәрізді суреттер испан азамат соғысы мен Франсиско Франкоға қарсы наразылықты білдіреді; мың дана басылып, сол жылғы «Exposition Internationale des Arts et Techniques dans la Vie Moderne» көрмесіндегі Испания павильонында сатылды.

In 1890 Vollard opened a gallery in Paris, where he exhibited the work of artists such as Paul Gauguin, Henri Matisse, Paul Cézanne and Pierre Auguste Renoir. In 1901 he organized the first exhibition of works by Pablo Picasso. Vollard was especially concerned with promoting the work of marginal artists, artists rejected by the official salons. His success in the sale of paintings allowed him to subsidize editions of prints purely out of personal interest, since they rarely brought him profits. He was also concerned about the quality of the productions, always trying to have the best materials and the best technicians: for lithography he relied especially on Blanchard, for woodcuts on es and for etchings and engravings on Louis Fort. Among his collaborators, Auguste Clot stands out, an expert printmaker who knew how to remain in the shadow of the artists but whose technical work was indispensable to achieve the quality levels of the albums published by Vollard, with whom he collaborated for thirty years. Most of Vollard's production focused on limited editions for collectors, made by the best artists of the day. His first editions were based on prints purchased from artists that had already been printed or published, for example the Gauguin zincographs exhibited at the Café Volpini in 1889, which Clot printed again in 1894. But from then on he devoted himself above all to directly commissioning artists to provide him with prints: such was the case of his first album, Quelques Aspects de la Vie de Paris, by Pierre Bonnard, produced in 1895 in Clot's workshop, of which one hundred numbered impressions were published and signed by the artist. The following year he published L'Album des peintres graveurs, in which artists such as Albert Besnard, Jacques Émile Blanche, Pierre Bonnard, Maurice Denis, Henri Fantin Latour, Armand Guillaumin, Hermann Paul, Edvard Munch, Odilon Redon, Pierre Auguste Renoir, József Rippl Rónai, Théo van Rysselberghe, Jan Toorop, Félix Vallotton and Édouard Vuillard. In the second album, in 1897, some of these artists repeated, and participated for the first time Edmond Aman Jean, Eugène Carrière, Paul Cézanne, Georges de Feure, Eugène Grasset, Henri Martin, Lucien Pissarro, Pierre Puvis de Chavannes, Auguste Rodin, Ker Xavier Roussel, Alfred Sisley, Henri de Toulouse Lautrec and James McNeill Whistler. Another field of publishing for Vollard was the illustrated book for bibliophiles, of which he promoted twenty two projects between 1900 and 1939. Vollard always selected the artist, whom he sometimes let select the text he would like to illustrate. His first edition was Parallèlement by Paul Verlaine, illustrated by Pierre Bonnard, which was a commercial failure, as was the next, Daphnis and Chloe, also by Bonnard. Made in lithography, for the next edition he opted for the woodcut, more appreciated by collectors: Imitation of Christ, illustrated by Maurice Denis, was a sales success. Among his subsequent editions, the following stand out: Les Amours by Pierre de Ronsard (1915, Émile Bernard), Les Fleurs du mal by Charles Baudelaire (1916, Bernard), Œuvres de maistre François Villon (1919, Bernard), Les Petites Fleurs de Saint François (1928, Bernard), Les âmes mortes by Nikolai Gogol (1924 1925, Marc Chagall), Les Fables by La Fontaine (1926 1931, Chagall), La Belle Enfant ou L'Amour à quarante ans by Eugène Montfort (1930, Raoul Dufy), L'Ancien Testament (1931 1939, Chagall). During the First World War, due to the difficulty in finding quality materials, he had to resort to photoengraving for some of his editions. Even so, he achieved quality results, especially thanks to the collaboration of Georges Rouault. Vollard's first collaboration with this artist took place in 1912, when Rouault offered him to edit a Miserere on which he was working; Vollard bought it in exchange for illustrating a book written by the dealer himself, Les Réincarnations du Père Ubu, which would not see the light until 1932. The Miserere (1916 1927) is one of the most original and creative series of prints of the early 20th century, in which the artist combined different techniques: the drawing was transferred to copper plates by means of heliogravure, on which Rouault worked with acid and etching tools, achieving unique tones and values in the history of engraving. The final result did not satisfy Vollard, however, who considered it unsaleable; Rouault had to sue his heirs to get the plates, and the series was finally published in 1948. In the 1920s, Vollard resumed publishing original prints, publishing works by Georges Braque, Marc Chagall, Raoul Dufy, Jules Flandrin, Tsuguharu Foujita, Aristide Maillol and Maurice de Vlaminck. His last two editions, before his death, were of works by Rouault: Cirque de l'étoile filante (1938) and Passioné (1939). In 1935 he made Minotauromachy, an etching with engraving, where he takes up again the figure of the Minotaur seen for example in Minotaur Kneeling over Sleeping Girl from the Vollard Suite. It is considered one of the stylistic precedents of Guernica. Between 1936 and 1937 he illustrated Historia natural by Buffon (published in 1942), again commissioned by Vollard, a set of thirty one sugar lift etchings in a realistic style. In 1937, he made The Dream and Lie of Franco (Sueño y mentira de Franco), a set of eighteen small vignette like images etched on two copper plates (with aquatint), as a denunciation against the Spanish Civil War and Francisco Franco; a thousand copies were printed and sold at the Spanish Pavilion of the Exposition Internationale des Arts et Techniques dans la Vie Moderne of that year.

Өлім

Соғыс жақындаған кезде Вольярд 1939 жылдың шілдесінде Ле-Тремблай-сюр-Молдредегі коттеджінен 10 000 өнер туындысын сақтаған үйіне сапар шегеді. Пончартрейнге жақын жердегі жол қиылысында, қатты ылғалданған жолда оның шофері басқарған Talbot көлігі сырғып, екі рет аударылып кетті. Ол мойын омыртқасын сынықтай алғаннан кейін, шоферімен бірге, келесі күні таңертең 73 жасында қайтыс болды. "Дұшпан мүлігі" деп белгіленген суреттер Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Оттавадағы Канаданың Ұлттық галереясында сақталды. Соғыстан кейін, 1949 жылдың 19 сәуірінде Лондонның жүлде соты Фабианиге туындыларды босатуға келісті, ол оларды Вольярдтың әпкелеріне қайтарды. Алғыс ретінде әпкелер Руо мен Шагалдың барлық литографияларын, сондай-ақ Гогеннің бір суретін Канаданың Ұлттық галереясына сыйға тартты. Қалған туындылар көп ұзамай Нью-Йорк қаласының коммерциялық өнер галереяларында пайда бола бастады, онда олар тез сатылды. Вольярдтың бұрынғы хатшысы және шәкірті, жас серб, еврей тегі бар Эрих Шломович (1915 ж.т.), 1938 жылдан бастап Вольярд, Фабиани және Люсьен Вольярдпен байланыста болды. Ол Югославияда жинаған француз өнерінің мұражайын құруды қалағанын жиі айтқан. Шломович 600-ге жуық туынды жинады, олардың көпшілігі гравюралар немесе суреттер, сондай-ақ бірнеше маңызды майлы суреттер, оларды алмасу, сыйлық, сатып алу және қайырымдылық арқылы алған. Вольярд оны сол кездегі ең белгілі суретшілермен тікелей байланысқа енгізді және оны көбінесе өнерді сату немесе сатып алу мақсатында агент ретінде тағайындады. 1940 жылдан бастап Шломович 200-ге жуық туындыны Париждегі Société Générale банкінің филиалындағы сақтау камерасында сақтап қойды. 1940 жылы ол 450-ге жуық туындысымен үйіне оралып, оларды Хорватияның Загреб қаласында көрмеге қойды. Сербияға неміс әскерлері жақындаған кезде, ол ағасы Эгон, әкесі мен анасы Розамен бірге жасырынды. Олар суреттерді Сербияның оңтүстігіндегі Бачина ауылындағы шаруа үйінің қабырғасының артына жасырды. Шломович, оның ағасы мен әкесі көп ұзамай тұтқындалып, оккупацияланған Сербиядағы көптеген еврейлер сияқты, 1942 жылы Белградта нацистік немістердің қолынан қаза болды. Соғыстан кейін суреттерді Югославия билігі иеленді. Олар ресми түрде тек бір рет, 1989 жылы Белград пен Загребте "Шломович коллекциясы" деген атпен көрсетілді. Қазіргі уақытта (2014) Белград коллекциясының иелігін анықтау үшін сот процесі жүріп жатыр, оған Шломович мұрагерлері, Вольярдтың мүдделі тұлғалары және Сербия үкіметі қатысты.

With war approaching, Vollard set out in July 1939 from his cottage in Le Tremblay sur Mauldre to travel to his mansion on the fr, where he had stored 10,000 artworks. Nearing the junction to Pontchartrain, on a very wet road, his chauffeur driven Talbot skidded and then somersaulted twice. Having fractured his cervical vertebrae, there he lay with his chauffeur until found dead, aged 73, the following morning. Designated "enemy property", the paintings were stored at the National Gallery of Canada in Ottawa during World War II. Post war, on 19 April 1949, the London prize court agreed to the release of the pieces to Fabiani, who returned the works to Vollard's sisters. In gratitude, the sisters donated all of the lithographs by Rouault and Chagall, and a single painting by Gauguin to the National Gallery of Canada. The remaining works soon started appearing on the New York City commercial art gallery market, where they were quickly sold. Vollard's former secretary and protégé, Erich Šlomović, a young Serb with Jewish origins (b. 1915), had connections with Vollard, Fabiani, and Lucien Vollard from about 1938. He had often stated his wish to create a museum of French art collected by him in Yugoslavia. Šlomović had amassed a collection of about 600 works, most of them prints or drawings, with a few important oil paintings, by a combination of exchange, gift, purchase, and donation. Vollard had put him in direct contact with the most prominent artists of the day and often asked him to act as agent for art selling or purchasing purposes. Beginning in 1940, Šlomović put about 200 works in storage in a bank vault, at a branch of the Société Générale in Paris. Returning home with about 450 works, he exhibited them in Zagreb, Croatia, in 1940. With the advance of German armies in Serbia, he went into hiding, along with his brother Egon, and his father and mother Roza. They placed the paintings in crates behind the wall of a farmhouse in the Southern Serbian village of Bacina. Šlomović, his brother and father were soon arrested, and, like many other Jews in occupied Serbia, killed by the Nazi Germans in 1942 in Belgrade. After the war the paintings were appropriated by the Yugoslav authorities. They have been shown officially only once, in 1989 in Belgrade and Zagreb under the name "Slomovic Collection." A legal battle is currently (2014) underway to determine the ownership of the Belgrade collection, including the Šlomović heirs, the Vollard beneficiaries, and the Serbian government.