Кіріспе
Жоқ. Тамил халқының тарихына шолу, олардың түп-тамырлары Үндістанның Тамил Наду штатына, Үндістанның Пудучерри одақтық аумағына, Шри-Ланканың Солтүстік және Шығыс провинцияларына, сондай-ақ Шри-Ланканың Путталам ауданына дейін жетеді.
The following is a chronological overview of the history of the Tamil people, who trace their ancestry to the Indian state of Tamil Nadu, the Indian union territory of Puducherry, the Northern and Eastern Provinces of Sri Lanka and the Puttalam District of Sri Lanka.
Сангамға дейінгі кезең
600 ж.б.д. Вутц болат өндірісі процесі 6 ғасырда басталды және Шера әулеті оны "дүниедегі ең жақсы болат" деп атап, 500 ж.б.д. римдіктерге, египеттіктерге, қытайлықтарға және арабтарға "Серик темір" ретінде экспорттады. Одан атақты дамаск қылыштары жасалды. 600–300 ж.б.д. Киежади қазба алаңы салынды. Бұл орын Тамил Надудағы Мадурай қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 12 шақырым қашықтықта, Сивагангай ауданындағы Киежади кентіне жақын орналасқан. Ол Сивагангай ауданының Тхируппуванам ауданына қарасты. Адичаналлур археологиялық ескерткішінен кейін Тамил Надуда өткізілген ірі масштабты қазба жұмыстарының нәтижесі. Елді мекен Вайгай өзенінің жағасында орналасқан және тамил халқының ежелгі мәдениетін көрсетеді. 400 ж.б.д. Чола әулетінің ежелгі астана порты – Каверипаттинам теңіздің күшінен қирады.
Сангамның жасы
300 б.з.д.–200 ж.ж. Сангам дәуірі басталады, осы кезеңде Сангам әдебиетінің кітаптары жазылады. 300 б.з.д. грек этнографы Мегастен Мадурайды Пандия әулетінің астанасы деп сипаттайды. 250 б.з.д. Ашоканың жазуында ежегі Тамил елінің төрт патшалығы (Чера, Чола, Пандия және Сатьяпутра) тіркелген. 205 б.з.д. Тамил князі Элара, Сингалы патшасы Дутугамунудың замандасы, Анурадхапура патшалығының тағына отырады. Ол Дутугамунудың қолынан жеңілгенге дейін, шамамен 161 б.з.д. дейін билік етеді. 13 ж. грек тарихшысы Дамаскілік Николай Пандия патшасының Август Цезарға жіберген елшісімен кездеседі (Страбон XV.1–73). 1–100 ж.ж. Эритрея теңізінің саяхаттары (Periplus of the Erythraean Sea) ертедегі Чера және Пандия патшалықтарын егжей-тегжейлі сипаттайды және Тамил елінің бір бөлігін Лимирике деп атайды (кейбір қазіргі ғалымдар оны «Дамирика» деп қате оқыған). 77 және 140 ж.ж. грек-римдік жазушылар Плиний Ескі және Птолемей Мадурайды Пандиялықтар билегендігін айтады. 113–135 ж.ж. Анурадхапура патшалығының Гаджабаху I, Чера Сенгуттуван және Карикала Чоланың замандасы (Гаджабаху синхронизмі). 130 ж. Чера патшасы Удайанджерал Чера елінде билік етеді. 190 ж. Чера Кадукко Иланджерал Ирумпорай Чера елінде билік етеді. 200 ж. жазу кеңінен таралып, ваттезутту Тамил брахмиінен дамып, Тамил тілінде жазу үшін толыққанды жазу жүйесіне айналады. 210 ж. Пандия патшасы Недунчелиян Мадурайда билік етеді және Талайялангам шайқасында жауларын жеңіп шығады.
Сангамнан кейінгі кезең
300–500 жж. Сангам кезеңінің аяқталуы, Силаппатикарам сияқты көптеген тамил дастандары жазылды. 300–590 жж. Калабхралар тамил еліне шабуыл жасап, дәстүрлі билеушілерді олардың патшалықтарынан ығыстырды.
Паллава мен Пандия
560–580 ж. Паллава Симавишну Тондаимандаламдағы Калабхралардан билікті қайта алады. 560–590 ж. Пандия Кадугон Мадурайдан билік құрып, Калабхраларды оңтүстіктен ығыстырады. 590–630 ж. Паллава Махендраварман I Канчипурамда билік етеді. 610 ж. Сайва әулиесі Тирунавуккарасар (Аппар) Махендраварманды джайнизмнен қайтаруға көмектеседі. 628 ж. Шалукия Пулакеси II Паллава патшалығына шабуыл жасайды және Канчипурамды қоршайды. 630–668 ж. Паллава Нарасимхаварман I (Мамалла) Тондаимандаламда билік етеді. 642 ж. Паллава Нарасимхаварман I Шалукия еліне қарсы шабуыл ұйымдастырып, Ватапині қиратады. Пулакешин I шайқаста қаза табады. 640–690 ж. Мадурайда Пандия Арикесари Паранкуса Мараварман билік етеді. 690–725 ж. Паллава Раджасимха Канчипурамдағы Кайласанатха ғибадатханасын және Мамаллапурамдағы көптеген жағалау ғибадатханаларын салады. 710–730 ж. Пандия патшасы Кочадайян Ранахиран Пандия патшалығын Конгу еліне дейін кеңейтеді. 731 ж. Пандия Мараварман Раджасимха Шалукиялық Викрамадитья II-мен одақтасып, Паллава патшасы Нандиварманға шабуыл жасайды. 735 ж. Шалукия Викрамадитья II Паллава елін басып алып, астанасы Канчипурамды иеленеді. 760 ж. Паллава Нандиварман II Вилланд шайқасында Ганга патшалығын жеңіп, басып алады. 768–815 ж. Мадурайда Пандия Парантака Недунчадайян (Варагуна Пандия) билік етеді. 767 ж. Пандия әскерлері Кавери өзенінің оңтүстік жағалауында Паллаваларды жеңеді. 800–830 ж. Варагунан I Пандия патшасы болып, Паллава патшасы Дандиварманды жеңіп, империясын Тиручирапаллиге дейін кеңейтеді. 830–862 ж. Мадурайда Пандия Сирмара Шриваллабха билік етеді. 840 ж. Шримара Шриваллабха Анурадхапура патшалығына шабуыл жасайды және Анурадхапура патшасы Сена I-нің солтүстік провинцияларын басып алады. 848 ж. Таңжавурда Муттарайярлар жеңілгеннен кейін Виджаялайя Чола билікке келеді. 846–869 ж. Паллава Надиварман III Пандия патшалығына қарсы шабуыл ұйымдастырып, Теллур шайқасында Пандияларды жеңеді. Паллава патшалығының аумағы Вайгай өзеніне дейін кеңейеді. 859 ж. Пандия Шриваллаба Паллаваларды Құмбаконам шайқасында жеңеді. 862 ж. Анурадхапураның Сена II басқарған сингаль әскерлері Пандия патшалығына шабуыл жасайды және Мадурайды тонады. Шримара шайқаста қаза табады.
Шола дәуірі
903 ж. Шола патшасы Адития I Паллава патшасы Апаражитаварманды жеңіске жетеді. 949 ж. Такколам шайқасы болды. 985 ж. Раджараджа Чола I таққа отырды. Чолалар Анурадхапура патшасы Махинда V-нің тәжін, әйелін, қызын және байлығын жаулап алады, ал патшаны тұтқын ретінде Тамил Надуға әкеледі, ол 1029 жылы жер аударылуда қайтыс болады. 1023 ж. Раджендраның Гангке жорығы. 1025 ж. Чола теңіз күштері Шривиджая патшасын жеңіп шығады. 1054 ж. Раджадхираджа Чола Батыс Чалкуяларға қарсы Коппам шайқасында қаза табады.
Пандияның қайта өркендеуі және мұсылман билігі
1251 жылы Жатаварман Сундар Пандиян I таққа отырды. 1279 жылы III Раджендра Чоланың қазасымен Чола әулетінің тарихы аяқталды. 1310 жылы Кулашекара Пандиянның ұлы Сундар Пандиян III әкесі тарапынан бірлескен регент ретінде тағайындалды. Бұл оның екінші ұлы Вира Пандиянды ашуландырып, ол әкесі мен ағасын өлтіріп, патша болу үшін Алауддин Халжиге қашып кетті. 1311 жылы Мәлік Кафур Пандия еліне басып кіріп, Мадурайға шабуыл жасады. 1525 жылы Чола билеушісі Верашекара Чола Мадурай елін басып алып, Пандия патшасы Чандрасекара Пандияны тақтан түсірді. Пандия патшасы Виджаянагарадан көмек сұрады, соның нәтижесінде Котикам Нагама Наяка басқарылған әскер жіберілді. Нагама Чола билеушісін жеңіп, Мадурайды басып алды, бірақ кейін адалдығын жоққа шығарып, Пандия патшасына көмектесуден бас тартып, тақты басып алды. Оның ұлы Вишванатта Наяк Виджаянагардың қолдауымен Мадурай Наяк әулетін құрды. 1532–1580 жылдары Севаппа Наяк Танжавурдағы алғашқы тәуелсіз Наяк билеушісі болды. 1547 жылы Тирунелвелиді билеген Пандия патшасы Веттум Перумал Пандиар және оның әскеріне Виджаянагара найактары күтпеген шабуыл жасады. Осы шабуылда Пандияның он әскері қаза тапты. Осы он жауынгердің құрметіне он қаһарман тасы орнатылды, қазір бұл тастар Тирунелвели мұражайында сақталуда. 1560–1621 жылдары Португалдықтар Жафна патшалығын жаулап алды, Жафна патшалығын басып алып, хан Канкили II-ні тұтқынға алды, осылайша Жафна патшалығының тарихы аяқталды. 1609 жылы Голландтықтар Пуликат қаласында бекініс құрды. 1616–1617 жылдары Топпур шайқасы Виджаянагар империясының толық ыдырауына себеп болды. Бұл азамат соғысы Виджаянагара империясына ауыр зиян келтірді. 1620–1625 жылдары Пандия патшасы Варагунарма Пандияның ұлы Колланконданның қазасымен Тенкаси Пандиялар патшалығы аяқталды. 1625 жылы Понжар патшалық отбасында мұрагерлер болмағандықтан Пунжар әулеті, Пандия патшалығының бір тармағы аяқталды. Алайда, тағы бір Пандия тармағы 1820 жылға дейін Пандалам әулеті ретінде билік етуді жалғастырды. 1659 жылы Рагуната Сетупати Мадурайды Майсур/Виджаянагар шабуылынан сақтап қалды. 1639 жылы Британдық Шығыс Үндістан компаниясы Ченнапатиннамды сатып алып, Форт-Сент-Джордж бекінісін салды. 1652 жылы Танжавур мен Гинги Бижапур сұлтанының билігіне көшті. 1656 жылы Майсур әскері Салемге Мадурай Наяк Тирумалайға қарсы шабуыл жасады. Рамнад патшасы Рагхунатха Сетупати Майсур әскеріне қарсы соғыста жеңіске жетіп, Тирумалай Найакқа патшалығын қайтаруға көмектесті. 1676 жылы Бижапурдан Маратха әскері Танжавурге шабуыл жасады, Экоджи өзін патша деп жариялады. 1692 жылы Моғол императорының вице-падишасы Наваб Зұлфиқар Әли Хан құрған Карнатик сұлтандығы құрылды. 1707 жылы Рагхунатха Килаван Марава елін (Рамешварам аймағы) Мадурай Наяктан азат етті. Рани Мангаммалдың әскерін жеңгеннен кейін, ол 1707 жылы тәуелсіз Марава елін жариялады және Мадурай патшалығының Арантанги, Тирумайам, Пиранмалай аймақтарын қосып алды. 1746 жылы Француз Шығыс Үндістан компаниясының Бертран Франсуа Маэ де Ла Бурдоннасы Форт-Сент-Джорджқа шабуыл жасап, британдықтардан басып алды.
Шығыс Үндістан компаниясы
Мерзім оқиғалары 1749 Австрия мұрагерлік соғысының нәтижесінде жасалған Экс-ла-Шапель шарты арқылы британдықтар Форт-Сент-Джорджді қайта иеленеді. 1751 Роберт Клайв Аркотқа шабуыл жасап, оны басып алады. 1756 Ағылшындар мен француздар бірінші Карнатик шартына қол қояды. Мохаммед Али Валаджа Карнатик навабы ретінде мойындалады. 1759 Француздар, Томас Артур, Лалли графы басшылығымен Мадрасқа шабуыл жасайды. 1760 Ағылшындар мен француздар арасында Вандаваси шайқасы өтеді. 1767 Майсур сұлтаны Хайдер Али британдықтарға қарсы Мадрасқа шабуыл жасайды, бірақ Ченгам шайқасында британдықтар оны жеңіске жетеді. 1773 Британ үкіметі Регламенттік заңды қабылдайды. Мадрас әкімшілігі британ үкіметінің қарауына өтеді. 1777–1832 Серфожи II Танджавурда билік етеді. 1799 Серфожи Танджавур патшалығын британдықтарға өткізеді. 1801 Сиваганганың Марутху Пандияр Оңтүстік Үндістанның басшыларын Шығыс Үндістан компаниясына қарсы біріктіреді. Олар бірнеше шайқастан кейін тұтқындалып, Тирупатур бекінісінде дарға асылады. 1803 Бентинк Мадрас губернаторы болып тағайындалады. 1800–1805 Полигар соғыстары. 1806 Велор көтерілісі: Шығыс Үндістан компаниясының индиялық сарбаздары Велор бекінісінде губернатор Уильям Бентинкке қарсы көтеріліс жасайды. 114 британдық офицер қаза табады, ал 19 көтерілісші жазаланады.
Британдық билік
1892 жылы Британ үкіметі Үндістан кеңестері туралы заңды қабылдады. 1909 жылы Минто-Морли реформалары – Мадрас заң шығарушы кеңесі құрылды. 1920 жылы Мадрас президенттігінің заң шығарушы кеңесінің сайлауы – Мадраста өткен алғашқы аймақтық сайлау. Әділдік партиясы айтарлықтай қарсылықсыз сайлауда жеңіске жетіп, үкімет құрды. 1927 жылы Мадрас Конгресі «толық тәуелсіздік» туралы қаулы қабылдады. 1928 жылы Саймон комиссиясы Мадрасқа сапарлады. Жаппай наразылықтар бірнеше адамның қаза болуына әкеп соқты. 1937 жылы С. Раджагопалачари басқаратын Үнді ұлттық конгресі (ҮҰК) 1937 жылғы заң шығарушы кеңес сайлауында жеңіске жетіп, Мадраста үкімет құрды, шамамен 17 жыл билікте болған Әділдік партиясын жеңді. 1938 жылы Э. В. Рамасами Оңтүстік Үндістандағы дравид тілдерінде сөйлейтін халық үшін тәуелсіз мемлекет құруды көздеген Дравида Надуды талап ету үшін сепаратистік қозғалысты ұйымдастырды, оған Мадрас, Карнатака, Андхра-Прадеш және Керала штаттары кіруі тиіс болған. 1944 жылы «Перияр» Э. В. Рамасами мен С. Н. Аннадурай Дравидар Кажагамды (ДК) құрды. Г. Г. Понамбалам Бүкіл Цейлон тамил конгресін (ACTC) құрды – бұл Шри-Ланканың алғашқы тамил саяси партиясы.
Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезең
Кезең Оқиғалары 1947 Мадрас президенті, құрамында Тамил Наду және Андхра-Прадеш пен Карнатаканың бір бөліктері бар, құрылды. 1949 ж. С.Н. Аннадурай ДК-дан бөлініп, Дравида Мунеттра Казгам (ДМК) партиясын құрды. С.Ж.В. Челванаякам, С. Ванниасингем және сенатор Э.М.В. Наганатханнан тұратын үш шри-ланкалық тамиль саясаткерлер тобы АТКК-дан бөлініп, Иланкай Тамиль Арасу Каччи (ИТАК) партиясын құрды. 1953 ж. Мадрас штаты тілдік принцип бойынша құрылды. 1956 ж. «Ресми тіл заңы» (1956 жылғы № 33), сондай-ақ «Сингала ғана заңы» деп белгілі, Цейлон Парламентімен қабылданды. Бұл заң ағылшын тілін Цейлонның жалғыз ресми тілі ретінде сингала тілімен алмастырды, тамил тілін әртүрлі себептермен есепке алмады. 1958 ж. «Сингала тілі заңына» түзетулер енгізілді және Цейлонда «Тамил тілі (ерекше ережелер) заңы» қабылданды, осылайша тамил тілі Цейлонның ресми тілі болды. 1965 ж. Үндістан үкіметінің хинди тілін Үндістанның мемлекеттік тілі деп белгілеуіне жауап ретінде хиндиге қарсы кең ауқымды наразылықтар болды. 1967 ж. ДМК басшылығындағы одақ 1967 жылғы Мадрас сайлауында жеңіске жетіп, Мадрас штатындағы INC үкіметін ауыстырды; С.Н. Аннадурай тәуелсіздік алғаннан кейін Мадрастың INC емес алғашқы бас министрі болды. 1969 ж. Мадрас штаты Тамил Наду (тамилдер елі) деп қайта аталды. 1972 ж. Шри-Ланка тамилдерін сингала үкіметінің ондаған жылдар бойы қысымға салуынан кейін Велупиллаи Прабхакаран «Тамил Жаңа Жолбарыстарын» құрды, кейін 1976 ж. олар «Тамил Иламның Азат ету Жолбарыстары» (ТИҰ) деп қайта аталды. Бұл Шри-Ланка тамилдерінің тәуелсіздік күресін жақтаған Шри-Ланканың тамил әскери тобы болды, Солтүстік және Шығыс провинцияларда Тамил Илам мемлекетін құруды мақсат етті. 1983–2009 жж. Шри-Ланка азамат соғысы Шри-Ланка армиясы мен Тамил Иламның Азат ету Жолбарыстары арасында жүрді. Ол 2009 жылдың мамыр айында ТИҰ-ның толық әскери жеңілісімен, Велупиллаи Прабхакаранның қазасымен және барлығы 80 000–100 000 адамның қаза болуымен аяқталды.