Кіріспе

Қытайдағы американдық дін қызметкері (1884–1953)

Джон Гиллеспи Маги (10 қазан 1884 – 11 қыркүйек 1953) – американдық епископ дін қызметкері, ең көп танымал еңбегі – Нанкиндегі миссионерлік қызметі, сондай-ақ Нанкин қырғыны кезінде түсірген фильмдері мен суреттері. Ол осы оқиға барысында мыңдаған адамның өмірін сақтап қалғандығымен де белгілі.

Ерте өмір және білім

Маги 1884 жылы Пенсильвания штатының Питтсбург қаласында дүниеге келген. Ол Питтсбургтегі бай отбасынан шыққан. Оның ағасы – ұшқыш және конгрессмен Джеймс Макдевит Маги. Маги Йель университетінде оқыды, онда ол "Скалл энд Боунз" қоғамының мүшесі болды, содан кейін Массачусетс штатындағы дінтану мектебіне түсті. Қытайда миссионер болып жұмыс істеген ол 1912 жылдан 1940 жылға дейін Нанкин қаласындағы епископтық миссияның пасторы болды. Қытайда жүргенде Маги Англияның Саффолк графтығындағы Хельмингемнен келген миссионер Фейт Эммелин Бекхаузға үйленді. Олардың төрт ұлы болды: Джон, Хью, Дэвид және Кристофер. Олардың үлкен ұлы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік Канада әуе күштерінде қызмет еткенде әйгілі "High Flight" өлеңін жазды.

Нанкин қазағы

Нанкин қазасы кезінде Маги Нанкинде (Нанкин) миссионерлік жұмыс істеп, сонымен бірге Халықаралық Қызыл Крест ұйымының Нанкин комитетінің төрағасы болды. Жапон әскері жүздеген мың қорғанышсыз қытайларды қырған кезде, Маги жапон басқыншыларының жасаған қылмыстарына ашуланып, үлкен қайғыға батты. Өзінің қауіпсіздігін ойламастан, Маги Нанкин қауіпсіз аймағынан шығып, көшелер мен далаларда жүріп, қырғынға ұшырау қаупі төнген 200 мыңнан астам қытай солдаттары мен бейбіт азаматтарын құтқаруға белсенді қатысты. Маги сол кездегі ең жетілген 16 мм кинокамерасымен бірнеше жүз минуттық түсірілім жасады, камера секундына 6 кадрмен жұмыс істеді. Кейбір адамдар саяси мақсаттар үшін Магидің түпнұсқа фильмін көп ақшаға сатып алуға тырысты, бірақ ол келіспеді. Ол тарихи құжаттарды тиісті адамға, тиісті уақытта тегін беруді қалағанын айтты.

Фильм

Маги 1937 жылдың желтоқсанында Нанкин қырғыны кезінде жапондық сарбаздардың қытай азаматтарын зорлық-зомбылыққа салуын түсіріп алды. Магидің фильмдері Нанкиннен жасырын шығарылды; көшірмелері АҚШ үкіметінің өкілдеріне көрсетілді және жапон үкіметіне санкциялар салуға көндіру үшін Берлиндегі Германия Сыртқы істер министрлігіне жіберілді, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. 1938 жылдың 10 ақпанында Германия елшілігінің легациялық хатшысы Розен өзінің Сыртқы істер министрлігіне Магидің желтоқсанда түсірген фильмі туралы хат жолдап, оны сатып алуды ұсынды. Осы хаттан үзінді және фильмнің кейбір кадрларының сипаттамасы Берлиндегі Сыртқы істер министрлігінің саяси мұрағатында сақтаулы. «Жапондықтардың Нанкиндегі үрейлі билігі кезінде – әйтсе де, осы күнгі күнге дейін үлкен дәрежеде жалғасуда – Америка епископ шіркеуінің миссиясының мүшесі, дерлік ширек ғасырдан бері осы жерде болып келе жатқан Джон Маги, жапондықтардың жасаған зұлматтарына куә болатын фильмдер түсірді. ( ) Жапон армиясының жоғары шенді офицерлері өз әскерлерінің іс-қимылдарын тоқтатуға сәтті бола ма, жоқ па, күтіп көру керек, себебі олардың қызметі бүгінгі күнге дейін тоқтамай отыр. ( )»

Магидің Нанкин қырғынын құжаттаудағы рөлі «Нанкинге жылама» атты қытай фильмінде көрсетілген. «Нанкин» фильмінде Маги рөлін актер Хьюго Армстронг сомдады. 2001 жылы Джон Магидің ұлы Дэвид Маги әкесінің 16 мм камерамен түсірген төрт таспаны (жалпы ұзақтығы 105 минут) Нанкин қырғыны еске алу залына сыйға берді.

Нанкин қырғыны фильмінің орналасуы

1953 жылы Маги 16 мм камера мен фильмді Нанкинге бірге келген ұлы Дэвидке тапсырды. 2002 жылы Дэвид Қытайдың Нанкин қырғынында қаза тапқандардың құрметіне музей салып жатыр деген жаңалықты естіп, Нанкинге келді. Әкесінің соңғы қалауы бойынша, ол тарихи материалдарды ақысыз ұсынды. Магидің Нанкин халқына жасаған ерекше үлесін еске алу үшін Джон Маги есімімен кітапхана салынды.

Кейінгі мансап

Маги Нанкиннен кеткеннен кейін, Вашингтондағы Лафайетт алаңындағы Президенттер шіркеуінің Қасиетті Иоанн епископальдық шіркеуінде пастор болып қызмет етті. Сол кезде ол 1945 жылғы сәуір айында президент Франклин Д. Рузвельттің қосылу рәсімін өткізген епископальдық дін қызметкерлерінің бірі болды. Маги сондай-ақ президент Гарри С. Трумэннің рухани кеңесшісі болды. 1953 жылғы 11 қыркүйекте қайтыс болғанға дейін ол Йель университетінде епископальдық рухани кеңесші болып та қызмет етті.