Кіріспе

1941 жылы А. Дж. Крониннің "Көкше патшалығының кілттері" романы. Роман алты онжылдыққа созылып, Қытайда миссия құруға тырысқан ерекше шотландтық католик священнигі, отец Фрэнсис Чишолмның өмірін баяндайды. Жастық шағында қайғыға ұшыраған Чишолм миссионер ретінде тағайындалған Қытай провинциясында аштық, оба және соғыс сияқты көп жылғы қиындықтарды бастан кешіреді. Мейірімділік пен шыдамдылықпен өмір сүрген Чишолм өздерінің мейірімді, ізгі ниетті және батыл мінезімен қытай халқының және оған күмәнмен қараған әріптес дін қызметкерлерінің құрметіне ие болады.

Қысқаша мазмұны

Роман құрамында алты бөлім бар, алғашқысы («Соңның Бастауы») 1938 жылы Шотландияда орын алады. Әке Франсис Чишолм үй шаруасындағы қызметші және жас жетіммен бірге тұратын қарт кісі. Оның дәстүрден тыс көзқарастарына байланысты Монсеньор Слит оны тергеп-тексеруде. Екінші бөлім («Адамгершілік туралы») Чишолмның жастық шағына тоқталады. Оның әкесі католик, ал анасы – дінге жатпайтын протестант. Әкесі антикатолик толқынында ұрылғаннан кейін, Чишолмның анасы оны қауіпсіз жерге апаруға тырысады, бірақ олар екеуі де көпірден құлап, күшті ағысқа ілесіп, жас Франсис жетім қалады. Бастапқыда оның мейірімді тәтесі Полли оны асырап алуға ниеттенсе, анасының әжесі Гленни араласып, оны асырап алады, соның салдарынан Чишолмның мүлігінен ақша алады. Франсисктің анасының әкесі, кәсібі бойынша нан пісіруші, сонымен қатар өзінің христиандық бағытының уағыздаушысы, ол барлық адамдарға төзімділікке бағытталған және Франсисктің идеологиясының қалыптасуында маңызды рөл атқарады. Әкесі мейірімді болғанымен, Гленни ханым мен оның ұлы Малкольм наразы және пайдакүнемді. Франсис мектепті тастап, кеме жасау зауытында жұмыс істеуге мәжбүр болады. Франсис Уилли Туллох пен оның отбасымен дос болғанда жағдай жақсарады. Туллохтың әкесі жергілікті дәрігер, ал отбасы – қаланың бостандық ойлы азаматтары. Уилли Франсиске қашуға көмектеседі. Әрекет сәтсіз аяқталғанда, Уиллидің әкесі Полли тәтесін шақырады, ол Франсисті үйіне алып, онымен және қызы Норамен бірге тұрады. Франсис Нораға ғашық болады, бірақ оған жақындаудан қорқады. Кейін Нора заңды емес бала туады және сүймеген адамға үйленбей, өзін-өзі өлтіреді. Бұл Франсисктің балалық шақтағы досы Ансельм Милимен бірге семинарияға түсу шешімін бекітеді, онда Франсисктің гуманистік көзқарастары оған қиындықтар туғызады. Алайда ол семинария директоры, епископ Хамиш МакНаббпен достық қарым-қатынас жасайды, ол Франсис семинариядан шығарылуға азамат болғанда оған көмектеседі, себебі ол бір түнді әйел үйінде өткізген. Үшінші бөлім («Сәтті болмаған пастор») әке Чишолмның алғашқы екі қызмет орнына және бюрократия, дәстүр және жалғандыққа қарсы күресіне назар аударады. Екінші қызмет орнында жергілікті қыз бұрын құрғақ болған құдыққа тап болғанын айтады, ол қазір жаңадан емдік қасиеттерімен ағып, Киелі Марияның көріністерімен бірге, Киелі Бернадеттамен салыстырылады. Франсис қыздың айтқандарына күмән келтіргені үшін жамандалады, бірақ ол өтірік айтқаны анықталғанда ақталады. Франсисктің сеніміне сыйақы ретінде ол ауыр науқас баланы табады, ол құдық суымен жазылады. Төртінші бөлімде («Қытай оқиғасы») әке Чишолм Қытайдағы Пай Тандағы миссионерлік қызметке қабылданады. Ол келгенде миссионерлік үй қираған, және ешқандай жаңа мүмін табылмаған. Бұл бөлімнің көп бөлігі миссионерлік жүйелердің беткі және зиянды жақтарымен айналысады, олар тек ресми сандарға ғана назар аударады, бірақ рухани өмірді жақсартуға емес. Уилли Туллохтан (қазір өзі дәрігер) көмек алып, Чишолм ата тегін емхана ашады, ауыл тұрғындарының қолдауына ие болады. Ол жергілікті байдың ұлының өмірін құтқарады, ол оған жер береді және оған жаңа миссия салады. Жақын маңдағы оқшауланған христиандық ауылдың және оған жіберілген үш монахтың көмегімен ол мектеп ашады және миссионерлік қызмет өркендейді. Су тасқыны миссияны жойып жібергенде, жетекші монах әйел Чишолмның моральдық қасиеттеріне таңғалып, оны қайта құру үшін бауырынан, бай неміс адамнан көмек сұрайды. Содан кейін Пай Танды індет жайлайды. Уилли Туллох көмекке келеді және аурудан қайтыс болған соңғылардың бірі. Ол Нораның қызы Джудидің босанғанда қайтыс болғанын біледі және оның ұлы Эндрюді күтіп-бағуға ақша жібереді. Миссия екі жауынгердің шайқасына түседі, ал Чишолм әке бейбітшіліктен бас тартады. Онжылдар өткен соң, ол қарсылық көрсеткен әскери әмірші Чишолмды, оның миссионерлік қызметкерлерінің бірін және екі методист миссионерін ұрлап әкетті. Олар қашып құтылуға тырысады, бірақ методист миссионерлерінің бірі өлтіріледі. Чишолм көп ұзамай Шотландияға қайта оралады (бесінші бөлімде, «Қайту») және епископ Ансельм Милиден туған қаласына кездесуді сұрайды, бірақ епископ Мили одан бас тартып, Чишолм әкесін басқа қалаға жібереді. Ол Эндрюді тауып, асырап алады. Хикая алтыншы бөліммен («Бастапқының соңы») аяқталады, онда Монсеньор Слит Чишолмның идеологиясына сеніп, оны лауазымынан кетірмеуді ұсынады.

Бейімделулер

Кітап 1944 жылы Грегори Пектің Фрэнсис Чишолм рөлінде және Винсент Прайстың Анселм "Ангус" Мели рөлінде ойнаған "Көкше патшалығының кілттері" атты фильмге бейімделді. Бұл рөл Пекке "Ең үздік актер" номинациясында алғашқы Оскарға ұсынуын әкелді. "Көкше патшалығының кілттері" 1945 жылғы 19 қарашада Рональд Колман мен Энн Хардинг қатысқан Lux Radio Theater радиоспектаклі ретінде де қойылды. Сонымен қатар, 1946 жылғы 21 тамызда Академиялық театрлық қойылымда Грегори Пек басты рөлін қайта ойнады.