Кіріспе

Пьер Силь (16 тамыз 1923 – 25 қараша 2005) – гомосексуалистік бағыты болған Холокосттан аман қалған, неміс армиясына әскерге шақырылған және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде өзінің гомосексуализміне байланысты депортацияға ұшыраған тәжірибесі туралы ашық куәлік берген жалғыз француз азаматы.

Өмірбаян

Пьер бай католик Альзас отбасының бесінші және соңғы ұлы болды және ол Хагенаудағы Филате отбасылық қасапасында дүниеге келді. Он бір жасында ол кіші әпкесі Жозефинаның (оған Фифин) шын мәнінде оның туысы екенін, анасы қайтыс болғаннан кейін әкесі асырап алғандығын білді. Оның әкесі Мулхаустың басты көшесінде (Рю-ду-Саваж 46 мекенжайы) табысты кондитерлік-патнисерлік дүкенін ашты. Оның анасы Эмма Жанна, бұрынғы дүкен директоры, үйленгеннен кейін отбасылық бизнеске қосылды. Жастық шағында Пьер Силь Мюльхаустың (Эльзас) гей және Зазу субмәдениеттеріне қатысты. Ол өзінің гомосексуализмінің себебі отбасының қатаң католик моральдық принциптеріне байланысты деп күдіктенді, ол жасөспірім кезінде өз жасындағы қыздарға қызығушылық танытуына тыйым салды. Ол өзінің гомосексуализмін қабылдауға және мойындауға қиындық тапты және өзін тез ашулы деп сипаттады. 1939 жылы ол ерлердің "кездесу" орны ретінде танымал болған қоғамдық бақта (Le Square Steinbach) болды. Сол жерде жүргенде оның сағаты ұрланды, оны әйел анасы соңғы қасиетке ие болғанда сыйлаған. Ұрылық туралы полицияға хабарлау оның есімін полициядағы гомосексуалдар тізіміне қостырды (гомосексуализм Францияда 1791 жылдан бері заңсыз емес; Виши режимі аңызға қайшы, гомосексуализмді қайтадан қылмыстық қылмыс деп жарияламады, бірақ 1942 жылдың тамызында ересек пен жиырма бір жасқа толмаған адам арасындағы жыныстық қатынасты заңсыз деп жариялады, сондай-ақ гомосексуализмді қылмыстық қылмыс деп танымайтын заңдар болғанына қарамастан, гомосексуалдарды қуғынға түсірді). Неміс шабуылы Сильдің Лилльде мата өнерін оқу үмітін тоқтатты. Ол бухгалтерлік есеп, сәндеу және сату саласында кәсіби білім алды және көрші дүкенде сатушы болып жұмысқа орналасты.

Ширмек-Форбрюкте

1941 жылы 3 мамырда Силь тұтқындалды. Оны ағашпен қинап, зорлады. Содан кейін ол 1941 жылы 13 мамырда Страсбургтен батысқа қарай 30 шақырым жерде орналасқан Ширмек Ворбрук лагеріне жіберілмес бұрын қалалық түрмеге қамалды. Оның түрмелік киімінде Ширмекте қолданылмаған әйгілі қызғылт үшбұрыш орнына көк сызық (католик және "әлеуметтік" тұтқындарды белгілеу) болды. Кейін ол былай деп еске алды: "Гомосексуал тұтқындарға ешқандай қолдау болмады, олар ең төменгі кастаға жатты. Басқа тұтқындар, тіпті өзара араласқанда да, оларды мазақтады". Лагерде болғанда ол өзінің он сегіз жасар жары Джоның иттердің тобымен шабуылдалып өлтірілгеніне куә болды. 1941 жылы 6 қарашада бірнеше ай бойы аштық, нашар қарым-қатынас және мәжбүрлі еңбекке ұшырағаннан кейін, Силь ешқандай түсіндірмесіз босатылды және неміс азаматы деп жарияланды. Лагерь командирі Карл Бак оны өзінің басынан өткендері туралы құпия сақтауға сөз бердірді. Ол Гестапо кеңсесіне күнделікті есеп беруге міндеттелді.

Соғыстың қалған бөлігі

1942 жылдың 21 наурызы мен 26 қыркүйегі аралығында Сель әскери оқудан өту үшін RAD (Reichsarbeitsdienst) қатарына қосылуға мәжбүр болды. Бірінші кезде, ол Венаға бір неміс офицерінің жеке көмекшісі ретінде жіберілді. Содан кейін ол Голландия-Германия шекарасына жақын Гютерслох қаласындағы әскери әуежайда болды. 1942 жылдың 15 қазанында ол Вермахтқа қабылданып, "malgré nous" (бізге қарсы) тобының біріне айналды – Эльзас немесе Лотарингияда туған, өз еркімен емес, неміс армиясына алынған және өздері қолдаған халыққа қарсы жауымен күресуге мәжбүр болған жас жігіттер. Келесі үш жыл бойы ол Еуропаны шарлап, оқиғаларды, жерлерді және күндерді жақсы есіне алмады. Осы жолы ол Югославияға жіберілді. Жергілікті қарсылық күштермен шайқасқанда, ол және оның әріптестері әйелдер мен балалар ғана тұратын шалғай ауылдарды өртеп жіберді. Бір күні ол партизанның алдына келді, ол Сельдің жақ сүйегін сындырып, салдарынан ол тістерінің бәрін жоғалтты. Бұл адам соңынан болған шайқастан аман қалмады. Жараланған Сель Берлинге әкімшілік қызметке жіберілді. 1943 жылдың көктемінде Сельді Помераниядағы Лейбенсборнға жіберді, бұл Генрих Гиммлердің арманындағы және нацистердің арийлік "тазалық" стандарттарына сәйкес жаңа ұлтты өсіруге арналған Рейхтегі оннан астам орынның бірі. Жас, сау адамдар бала туып, оларды Германияға беруге шақырылды. Ол онда бірнеше күн ғана болды. 1943 жылдың жазында ол Рейхсбанкке ерікті түрде кіріп, Белград пен Салоника арасындағы пойызда солдатының кассирі болды. Бұл 1944 жылдың 20 шілдесінде Гитлерге жасалған қастандықпен аяқталды, бұл билікті күшейтуді қажет етті. Сель 40 күн және 40 түн бойы одақтастардың шабуылы кезінде Берлин метросындағы азаматтарға көмектесті. Рейхтің жағдайы нашарлағанда, Сельді Ресей майданындағы Смоленскке жіберді. Оның қызметіндегі офицердің атын қашырып алғаннан кейін, Сельді қауіпті және ашық жерге, тағы бір Эльзастың қасында жіберді. Жау оларға үздіксіз оқ жауып, көп ұзамай Сельдің серігі қаза тапты. Ол үш күн бойы сонда, ақыл-есінен айнып, өзін ұмытылған сезінді. Германияның жеңілісі жақын болғанда, оның командирі оны өзімен бірге дезертирлікке шақырды. Бірақ көп ұзамай офицер өлтіріліп, Сель жалғыз қалды және совет әскерлеріне берілуге шешім қабылдады, олардың батысқа қарай соңынан еріп жүрді. Бірақ Польшада ол бір офицерді өлтіргені үшін жаза ретінде атып тастаумен қорқытып тұтқындалды. Ол атыс жасағының алдына шығып, Интернационал әнін айта бастағаннан кейін өмірін сақтап қалды. Польшада Сель орыс әскерінен бөлініп, Францияға қайтарылатын концлагерьден аман қалғандардың тобына қосылды. Қызыл Крест көп ұзамай бұл мәселені қолға алып, пойыз конвойын ұйымдастырды. Бірақ бұл батысқа емес, оңтүстікке, Одесса мен Қара теңіз арқылы, қорқынышты санитарлық жағдайларда жүрді. 1945 жылдың 8 мамырында қарулы келісімге қол қойылғанда, Сель әлі де Польшада болды. Одессада босқындар лагерінде тәртіпті сақтауға жауапты болған кезде ол безгекпен ауырады. Осы уақытта оған есімін Цель деп өзгертіп, Белфорттан келгенімді айтып, Эльзастық екенімді жасыруға кеңес берді. Одессада Францияға қайтатын кемені күткеннен кейін, "Пьер Цель" 1945 жылдың 7 тамызында Румыния, Германия, Нидерланд және Бельгия арқылы пойызбен сапар шегіп Парижке келді. Тағы да Сель әкімшілік жұмысқа тартылды, бұл жолы үйлеріне қайтарылатын басқа босқындардың тізімін жүргізуге. Мулхаузға жеткенде, Сель өзінің шын тарихы туралы өтірік айтуға және басқалар сияқты депортация себептері туралы өтірік айтуға тиіс екенін түсінді. "Мен естеліктерімді цензуралауды бастадым және мен күткеннің бәріне қарамастан, мен күткеннің бәріне қарамастан, ұзақ күткен қуаныштарымның бәріне қарамастан, шынайы азаттық басқа адамдар үшін екенін түсіндім".

Соғыстан кейін

Соғыс аяқталғаннан кейін Шарль де Голль үкіметі француз қылмыстық кодексін тазартты, бастысы – антисемиттік заңдарды жойды. Бірақ ересектер мен кәмелетке толмағандар арасындағы гомосексуалдық қатынастарға қатысты бап 1982 жылға дейін күшінде қалды. 1940-1960 жылдардағы гомосексуализмге қарсы атмосфера оралған құрбандарға өздерінің тарихтарын айтуға мүмкіндік бермеді, себебі олар одан әрі stigmatisation-нан қорқып, үнсіздік сақтады. Өзінің кітабында Силь соғыстан кейін Мулхауста гомосексуалистерге қарсы шабуылдардың күшеюін атап өтеді. Оның отбасында оның гомосексуализміне жағымсыз реакция болды. Басқалары оны мазақтап, әзілдер айтты. Оның крест әкесі оны мүліктен айырды. Кейін мата қоймасында материалдық жауапкершілікке жауапты маман болып жұмыс істей бастады. Ол жергілікті мұқтаж отбасыларға азық-түлік пен киімдер ұйымдастырып, көмектесу үшін бірлестік құрды. Сондай-ақ ол қартайған және ауырып қалған анасына күтім жасады, олармен жақын қарым-қатынаста болды және ол өзінің басынан өткендері туралы отыз жылдан астам уақыт бойы айта алатын жалғыз адам болды. Төрт жыл бойы, ол "азапты қайғы" деп атаған ұят жылдарының басталуында, Силь гомосексуализмінен бас тарту керек екеніне бірте-бірте келді. Әкесі мен анасының ізімен жүріп, ол танысу агенттігімен байланысқа түсті және 1950 жылдың 21 тамызында испандық диссиденттің қызына заңды түрде үйленді (діни той 1950 жылдың 30 қыркүйегінде Сент-Уэндегі Нотр-Дам-дю-Розаир шіркеуінде өтті). Ол өзінің гомосексуализмі туралы әйеліне айтпауға шешім қабылдады. Олардың бірінші баласы өлі туды, бірақ соңынан екі ұл (1952 және 1954) және бір қыз (1957) дүниеге келді. 1952 жылы екінші баласының тууына орай, олар Париждің жанындағы Шеврз аңғарындағы жерге көшіп, Силь сәтті болмаған мата дүкенін ашты. Бірақ ол көп ұзамай үлкен Париж тоқыма компаниясында жұмыс іздеуге мәжбүр болды. Отбасы жергілікті католик қауымымен байланыс орнатты. Силь балаларымен қарым-қатынас жасауда қиындықтарға тап болды; ол соңғы баласынан алыс сезінетін, ал екі ұлына деген махаббатын қалай білдіру керектігін білмейді. 1960 жылдары отбасы Сильдің мансабына байланысты Блуа, Орлеан, Компинь, Руан және қайтадан Компиньге көшіп, тұрақсыздыққа тап болды. Бұл тұрақсыздық оның некесіне қосымша күш түсірді. 1968 жылы Силь жергілікті ата-аналар қауымдастығынан бақылаушы ретінде жіберілген кезде қоршалған Сорбоннада төрт күнге тұтқындалды. Содан кейін ол Тулузаға барды, онда ол әйелінің әкімшіліктегі жаңа жұмысына байланысты отбасының жаңа пәтерін тексеруге тиіс болды. Сол жерде ол жас наразыларды қоздырды деген күдікпен тұтқындалды. Отбасы соңында Тулузаға қоныстанды. Келесі он жыл ішінде Силь өзінің жыныстық бағдарына қатысты өзін жеткіліксіз сезініп, ұялып, мазасызданып, әйелінен одан сайын алыстады. 1978 жылы ол әйелінен ажырасып кеткен кезде, ол тыныштандыратын дәрілер қабылдады. Ол ішімдікке салынып, үйсіз қалғанды ойлады, тіпті өзін сынап көру үшін үш рет көшеде ұйықтады. Бір ұлы, егер ол ішімдікті тастамаса, онымен ешқашан көріспеймін деп қорқытқаннан кейін, ол кеңес беру тобына қосылды. 1979 жылы ол сақтандыру компаниясында жұмыс істеп жүрген кезде, әлі де ажырасып кеткен әйелімен татуласуға тырысып, жергілікті кітап дүкенінде өткен талқылауға қатысты. Іс-шарадан кейін Силь баяндамашылармен кездесті, ал келесі күні кездесу ұйымдастырылды. Хегердің кітабы Сильдің гей ретінде және нацистердің құрбаны ретінде ашылуына түрткі болды. Ол өзінің жергілікті Дэвид пен Джонатанға, гейлер мен лесбияндықтардың христиан қауымдастығына қосылды.

Ашық сөйлеу

1981 жылы Жан Пьер Джокердің (Masques гей журналының директоры және негізін қалаушысы) жинаған куәлігі Мартин Шерманның «Bent» пьесасының француз тіліне аудармасының арнайы басылымында анонимді түрде жарияланды. 1982 жылдың сәуір айында Страсбург епископы Леон Эльчингердің гомосексуалдарға қарсы жариялаған мәлімдемелері мен жасаған әрекеттеріне жауап ретінде Силь көпшілік алдында сөйледі және 18 қарашада епископқа ашық хат жолдады. Ол бірден сол хатты отбасына да таратты. Хат 11 желтоқсанда «Gai Pied Hebdo» журналының №47 санында жарияланды. Осымен қатар, ол мемлекеттен өтемақы алу үшін ресми өтініш процесін бастады. 1989 жылдың 9 сәуірінде Силь Ширмек және Струтхоф лагерьлеріне алғаш рет қайта оралды. Соңғы 12 жылды ол ұзақ жылдар бойы серіктесі Эрик Фелиумен бірге Тулуза қаласында өткізді, олар бірге ит өсірді. Бұл оған Джоның өлімінен кейін пайда болған итке деген қорқынышын жеңуге көмектесті. Силь 2005 жылдың қараша айында Тулузада рактан қайтыс болды. Ол Од департаментіне қарасты Брам қаласында жерленген. Өмірінің соңына дейін Силь нацистердің гомосексуалдық құрбандарын мойындату үшін белсенді түрде жұмыс істеді, әсіресе нацистік Германияға қосылған Эльзас және Мозель аймақтарындағы ұмытылған гомосексуалдық құрбандарды еске алуға атсалысты. Силь үшінші рейх кезінде гомосексуалдық бағыты үшін тұтқындалғандардың арасындағы ең белсенді және ашық сөйлейтін адам ретінде танылды. 2005 жылы Кристиан Форенің режиссерлігімен «Жасыруға болатын махаббат» (французша атауы: Un amour à taire) француз телефильмі шықты. Фильм Сильдің «Мен, Пьер Силь, депортацияланған гомосексуал» атты естеліктеріне негізделген және оған арналған. 2019 жылдың маусым айында Францияның Париж қаласындағы бір көшеге Пьер Силь есімі берілді.