Ирландияның қара теңізді патшасы Найл Глундуб

Кіріспе

Ирландия королі Ниал Глундюб мак Аэда (қазіргі ирланд тілінде: Niall Glúndubh mac Aodha, "Ниалл Қара Тізе, Аэдтің ұлы"; 14 қыркүйек 919 жылы қайтыс болды) – 10 ғасырдағы Cenél nEógain королі және Ирландияның Жоғарғы королі. Көптеген ирланд рулары Uí Néill-дің құрамына кірді және өз тегін Тоғыз Кепілдің Ниаллынан (Niall Noígiallach) бастады. Оның анасы – Шотландия королі Кеннет МакАльпиннің қызы Маэль Мьюр.

Өмірбаян

Аэд Финдлиаттың ұлы Ниалл, алғаш рет 911 жылы ағасы Домналь мак Аэда қайтыс болғаннан кейін Айлех патшасы болды. Ниалл өзінің билігін көршілес патшалықтарға кеңейтіп, Гларрифорд (қазіргі Антрим графтығында) және Баллимена шайқастарында Дал нАраиди және Улайд патшаларын жеңді. 916 жылы Фланн қайтыс болғаннан кейін Ниалл Ирландияның Жоғары патшасы болды. Ол билік құрған кезеңде Ирландия тайпаларының дәстүрлі жиыны – Оэнах Тайльтенді қайта жаңғыртты. Ол Гормфлайт инген Фланн Синнаға үйленді. Лет Куинн (Ирландияның солтүстік жартысы) тайпаларының қолдауымен Уи Неилл оның таққа талап етуін мойындады. 914 жылдан кейін викингтердің күші күшейіп, Уи Имайр Ирландияның оңтүстігіне жорық жасады, бұл Мюнстердің Эоганахт тайпасын әлсіретіп, Уотерфордта бекініс салуға себеп болды. Бұған қарсы тұру және Мюнстерге көмектесу үшін Ниаллдың әскері оңтүстікке жылжыды және 917 жылдың жазында викингтерге қарсы ірі шайқас өтті, бірақ бұл шайқас шешімсіз аяқталып, оның көптеген ақсүйектері мен қарастырылған патшалары қаза тапты. Бірақ оған көмекке шақырылған Ленстер патшасының әскері Сент-Муллинс маңында толығымен талқандалды, нәтижесінде провинция викингтерге тәуелді болды. Викингтерге қарсы жорықтарына қарамастан, олар көптеп қоныстанды, 15 жылдық үзілістен кейін Дублинде және шығыс жағалаудағы порттарда бекіністерін қайта құрып, Мидленд патшалығына – Мидхеге қысым жасады. Соғысты викингтерге жеткізу үшін Ниалл Ленстерге жорық жасады, оған Уи Неилл тайпалары, Эйргиалла және Улайд қолдау көрсетті. Алайда, оның әскері Сихтрик Каех басқаратын викингтермен талқандалды, Ниалл және он екі басқа басшы 919 жылдың 14 қыркүйегінде Айлендбридж шайқасында қаза тапты. Англосаксон жылнамасында Сихтрик Каех 921 жылы Ниаллдың інісін өлтіргені де айтылады. Глундюбтың орнын Фланн Синнаның ұлы Доннад Дон мак Флайн Жоғары патша ретінде, ал Айлех патшасы ретінде оның ұлы Мюрчертач мак Неилл, "Батыс әлемінің Гекторы" иеленді.

Son of Áed Findliath, Niall is first recorded succeeding his brother Domnall mac Áeda as King of Ailech upon his death in 911. Extending his control to neighboring kingdoms, Niall defeated the Kings of Dál nAraidi and Ulaid at the Battles of Glarryford (in present day County Antrim) and Ballymena before his defeat by high king Flann Sinna mac Maíl Sechnaill of the Clann Cholmáin Uí Néill at the Battle of Crossakiel (in present day County Meath). Following Flann's death in 916, Niall succeeded him as High King of Ireland. It was during his reign in which he would reestablish the Óenach Tailteann, a traditional gathering of Irish clans. He was married to Gormflaith ingen Flann Sinna. With the support of the clans of Leth Cuinn (Northern half of Ireland), the Uí Néill eventually acknowledged his claim to the throne. With a surge of Northmen forces the Uí Ímair launched an invasion in the south of Ireland in the years following 914 which greatly weakened the Eoghanacht of Munster and led to the establishment of a longfort at Waterford. Intent on opposing this, and coming to the assistance of Munster, Niall's forces moved south and fought a large battle against a group of Northmen in the summer of 917, ending inconclusively but with the death of many nobles and tributary kings in his following. The army of the King of Leinster which had been called in to reinforce him however was utterly devastated near St Mullins, leaving the province in a tributary position to the Northmen. Despite his campaigns against the Northmen they continued to settle in large numbers, re establishing their stronghold in Dublin (after a 15 year gap) and various ports on the eastern coast putting pressure on the Midland kingdom of Midhe. In an effort to bring the war to the Northmen, Niall advanced into Leinster, supported by the Uí Néill clans, the Airgíalla and the Ulaid. However, his forces were decimated by the Northmen under Sihtric Cáech as Niall was killed, along with twelve other chieftains, at the Battle of Islandbridge on 14 September 919. Another account in the Anglo Saxon Chronicle has Sihtric Cáech slaying his brother Niall in 921. Glúndub was succeeded as High King by Donnchad Donn mac Flainn, son of Flann Sinna, and as King of Ailech by his son Muirchertach mac Néill, "the Hector of the Western World".