Кіріспе

Жан Сибелиусдің үш бөлімді симфониясы.

До мажордағы №3 симфония, Op. 52 – фин композиторы Жан Сибелиус 1904-1907 жылдары оркестр үшін жазған үш бөлімді туынды. Сибелиус симфонияларының алғашқы екі туындысының романтикалық күшін және оның кейінгі симфонияларының тартымсыз күрделілігі арасында орналасқан бұл шығарма жақсы тілегі бар, жеңіске толы және сырттай қарағанда қарапайым естіледі. Симфонияның тұңғыш орындалуы композитордың жетекшілігімен 1907 жылдың 25 қыркүйегінде Хельсинки филармониялық қоғамымен ұйымдастырылды. Сол концертте оның "Белшазардың тойына" арналған музыкалық сюитасы, Op. 51, де алғаш рет орындалды. Ол Ұлыбританияда оның туындыларын қолдаған британ композиторы Гранвилл Бантокқа арналған. Алғашқы жазуда фин дирижері Роберт Каянус және Лондон симфониялық оркестрі 1932 жылдың маусымында HMV лейблі үшін қатысты.

Құрамы

Үшінші симфония Сибелидің симфониялық шығармашылығындағы шешімді бұрылыс нүктесін көрсетеді. Оның Бірінші және Екінші симфониялары – ұлы романтикалық және патриоттық туындылар. Алайда, Үшінші симфония ең аз мелодиялық фигуралар, гармониялар және ұзақтықтар арқылы мүмкіндігінше көп музыкалық материалды сыйыстыруға бағытталған айқын, тіпті классикалық талпыныс көрсетеді. Бұл музыкалық үнемділік ең бірінші бөлімде жақсы байқалады, оның анық және жетілдірілген бөлімдері Бетховеннің стильін еске түсіреді. Симфонияның толық орындалуы шамамен 30 минуттан сәл кем уақыт алады.

Аспаптар

Бұл шығарма 2 флейта, 2 гобой, 2 кларнет (B және A), 2 фагот, 4 валторна (F), 2 труба (B), 3 тромбон, литавра және скрипкалар тобы үшін жазылған.

II. Andantino con moto, quasi allegretto (Қосылған қозғалыспен, жартылай жалғандықпен)

Екінші бөлімнің бастауы – ноктюрн. Бірінші бөлім, айналып келген қараңғылықтан вальс сияқты шығуға ұмтылады, бірақ музыка шектеулі түрде одан бас тартады. Сарындамашылар осы бөлімнің құрылымы қандай форманы білдіретіні туралы нақты келіспейді; алайда, даму эпизодтарымен бірге тақырыптың төрт қайталануы рондоның бір түрін ұсынады. Ұзақ кіріспеден кейін, қысқа ғана жеңілдікке орын беріледі, содан кейін тақырыпты скрипкалар тобы қабылдап алады, ал ағаш аспаптары мен валторналар оған қосымша түсіндірмелер береді. Музыканы үздіксіз виолончельдің піццикатосы соңына дейін жетелейді, содан кейін екінші бөлім бірнеше серпілісті импульстармен аяқталады, онда мелодия әлі де танылады.

III. Орташа

Соңғы бөлімде екі бөлім бір финалға біріктірілген. Сибелиус оны "хаостан туған идеялардың қатып қалуы" деп сипаттады. Бастауында бұрынғы және кейін пайда болатын материалдардың тақырыптық фрагменттері кездеседі. Тыныш, күрделенген шкерцо бірнеше рет қайталанатын хоралға (көрнекті C–F тритонымен) ауысады. Кода хоралдық тақырыпты одан әрі кеңейте түседі, симфония хоралдық тақырыптың қорытындысымен және скрипкалардың жылдам өрнектерімен, сондай-ақ ағаш аспаптарының гаммаларымен аяқталады. Каденция шығарманы бірден, күрт тоқтатып, мыс аспаптарында бір ғана арпеджиоланған C мажорлық үш дыбыстық тобымен аяқталады.