Тағам саясаты және оның әсері

Кіріспе

Саясат саласы

Тамақ саясаты – бұл азық-түлік саясаты мен заңнамасын ғана емес, сонымен қатар коммерциялық өндірілген, тіпті кейде үйде өсірілген тамақ өнімдерін өндіру, бақылау, реттеу, тексеру, тарату және тұтынудың барлық аспектілерін қамтитын термин. Тамақ өндірісінің коммерциялық жақтары этикалық, мәдени және денсаулық сақтау мәселелерімен, сондай-ақ шаруашылық және ауыл шаруашылығы тәжірибесі мен сату әдістеріне қатысты экологиялық мәселелермен байланысты. Бұл терминге биоотын, гендік модификацияланған дақылдар мен пестицидтерді қолдану, халықаралық азық-түлік нарығы, азық-түлік көмегі, азық-түлік қауіпсіздігі және азық-түлік тәуелсіздігі, семіздік, еңбек шарттары және көшпенді жұмысшылар, су пайдалану мәселелері, жануарларға қатыгездік және климаттың өзгеруі де кіреді.

Саясат

Азық-түлік өндірісі, таратылуы және тұтынуы саласындағы мемлекеттік саясат, ішкі және халықаралық деңгейде азық-түлікпен қамтамасыз етудің құнына, қолжетімділігіне және қауіпсіздігіне әсер етеді. Ұлттық деңгейде азық-түлік саясаты фермерлерге, азық-түлік өңдеушілерге, көтерме саудагерлерге, бөлшек саудагерлерге және тұтынушыларға тиесілі. Жүгері, күріш, бидай және соя сияқты тауарлық дақылдар көбінесе ауылшаруашылық саясатын қалыптастырудың негізгі бөлігі болып табылады. Көптеген азық-түлік саясаты отандық деңгейде басталатын болса да, оның халықаралық салдары бар. Әлемдік деңгейде протекционистік сауда саясаты, халықаралық сауда келісімдері, ашаршылық, саяси тұрақсыздық және дамуға көмек көрсету – азық-түлік саясатына әсер ететін негізгі факторлардың қатарында. Климаттың өзгеруіне байланысты алаңдаушылықтар мен болжамдар, әлемдік азық-түлікпен қамтамасыз етуді қамтамасыз етуге ең көп көңіл бөлетін адамдардың назарын аударуда.

АҚШ-тағы азық-түлік саясаты

Америка Құрама Штаттарында тамақ өндірісінің өзгеруі және коммерциялық түрде дайындалған тағамдардың қоректік құндылығына қатысты алаңдаушылықтардың артуына байланысты азық-түлік саясаты саласында бірқатар қазіргі заманғы мәселелер туындады.

Технология

Көптеген салалардағыдай, тамақ өнеркәсібі де жақсартылған технологияларды пайдалану арқылы тамақ өндіру мүмкіндігінің өсуін бастан өткерді. Дамыған елдерде бірнеше маңызды тенденциялар байқалады. Өнімділік, яғни егістік жердің бір акрынан алынатын азық-түлік мөлшері, кем дегенде 1960 жылдан бері жылына бір проценттен аспай өсті, ал тұрғын үй салу және басқа да экономикалық қажеттіліктерге байланысты егіс үшін пайдаланылатын жер көлемі азайып келеді. АҚШ-та ғана күн сайын шамамен 3000 акр өнімді егістік жері жоғалып жатыр. Бұл қолданыстағы егістік жерлерден сапалы өнім алуға басымдық береді. Сонымен қатар, 2020 жылға дейін әлем бойынша ет өнімдеріне деген сұраныс екі есеге артуы күтілуде, бұл аз жер көлемінде көбірек мал өсіру тенденциясын күшейтті.

Мал шаруашылығы

АҚШ-та мал шаруашылығының күшейтілген түрлері адамдардың тұтынуы үшін шошқа, ірі қара, құс және балық өсірудің дәстүрлі әдістерін көбінесе ығыстырды. Жанамалы мал өсіру операцияларының (Concentrated Animal Feeding Operations) қарқынды дамуы е. coli бактериясынан туындайтын тағамдық аурулардың қаупін, қоршаған ортаның нашарлауын, аммиак, көмірқышқыл газы және метанның ауаға шығарылуын күшейтті. Тағам қауіпсіздігі және экологиялық алаңдаушылықтармен қатар, «Жануарларды этикалық қарым-қатынасқа тарту» (People for the Ethical Treatment of Animals) және Америка Құрама Штаттарының Адамгершілік Қоғамы (HSUS) сияқты ұйымдар ет тұтыну үшін жануарларды тиімді өсіруге мүмкіндік беретін, бірақ жануарларға, оларды өсіретін жерге және адамдардың тамақпен қамтамасыз етілуіне кері әсер ететін тәжірибелерге назар аударды. Өнеркәсіптік мал шаруашылығы туралы соңғы есепте HSUS батыс елдерінің халқын өсімдіктерге негізделген диетаға көшуге шақырды, себебі әлемдік астық өнімдерінің жартысы ет, жұмыртқа және сүт өндіру үшін жануарларды өсіруге жұмсалады. Балық шаруашылығы да табиғи ортамен салыстырғанда балықтардың тығыз орналасуына байланысты сынға ілікті. Құрлықтағы және судағы жануарлар үшін антибиотиктердің өсуді ынталандыру және инфекцияның таралуын болдырмау мақсатымен профилактикалық қолданылуы, осы практиканың антибиотиктерге төзімді бактерия штамдарының пайда болуына ықпал етуі мүмкін деген алаңдаушылықтар тудырды.

Генетикалық модификацияланған азықтар

АҚШ-та тауарлық және басқа да дақылдарды өсіру үшін генетикалық модификацияланған организмдердің тұқымдарын пайдалану Гринпис, ГМО-сыз жоба және Органикалық тұтынушылар қауымдастығы сияқты ұйымдардың сынына ұшырады. Алғыдағы мәселелер азық-түлік қауіпсіздігі және ауыл шаруашылығының биологиялық әртүрлілігінің жойылуына байланысты. Еуропалық Одақ генетикалық инженериялық тағамдарды басқа да жаңа өнімдер сияқты реттейді, олардың адам ағзасына қауіпсіз екенін қамтамасыз ету үшін кең ауқымды сынақтардан өтеді, бірақ АҚШ-та мұндай талаптар жоқ. Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы генетикалық модификацияланған организмдерден (ГМО) шыққан тағамды дәстүрлі аналогындай қауіпсіз деп есептейді. АҚШ-тағы саяси пікірталас негізінен ГМО-дан жасалған өнімдерді таңбалау мәселесіне қатысты, бұл тұтынушыларды сатып алатын тағамның құрамы туралы толық ақпарат беру мақсатында жасалды. 2012 жылы Калифорния штатында ГМО өнімдерін міндетті түрде таңбалауды қарастырған дауыс беру сұрағы жеңіліске ұшырады. «37-қадам» деп аталған бұл бастама алдын ала сауалнамаларда үлкен артықшылықпен жетекке шыққан, бірақ генетикалық инженериялық тұқымдардың ең ірі жеткізушісі – «Монсанто» компаниясы, сондай-ақ «Kraft Foods», «Coca Cola», «PepsiCo» және басқа да ірі азық-түлік бизнес мүдделері қаржылаған жарнамалық кампаниядан кейін жеңілді. Бұл дауыс берудің нәтижесі бүкіл елде жақыннан бақыланды, өйткені бастаманы қолдаушылар оның қабылдануы федералды үкіметті ГМО азық-түліктерін таңбалауға мәжбүрлейтініне үміттенді. Таңбалау туралы заң жобасының жеңілісінен кейін, ГМО азық-түлік өнімдерін таңбалау мәселесін қоғамдық пікірталстың аясында ұстап тұру үшін «Монсантоға қарсы наурыз» атты ұйым құрылды. 2013 жылы Вашингтон штатында сатылатын ГМО азық-түліктеріне таңба қоюды талап ететін бастама дауыс беруде жеңіліске ұшырады, бұл ірі азық-түлік компаниялары бастаған қарсы науқаннан кейін болды.

Үлкен тамақ

Азық-түлік өндірісі және өңдеу саласы жоғары деңгейде шоғырланған. АҚШ-тағы 10 ең ірі азық-түлік компаниясы ел ішіндегі азық-түлік сатудың жартысынан астамын және дүкен сөрелеріндегі таңбаланған азық-түлік және сусындар өнімдерінің үлесінің өсуін бақылайды. Азық-түлік сату көлемі бойынша PepsiCo, Inc. АҚШ-тағы ең ірі азық-түлік өндірушісі болып табылады, одан кейін Tyson Foods, Nestlé, JBS USA және Anheuser Busch келеді, бұл Food Processing журналы жариялаған 2013 жылғы тізімде көрсетілген. Азық-түлік өнеркәсібінің ықпалы Вашингтонда айқын байқалады, мұнда компаниялар жыл сайын лоббилеуге миллиондаған доллар жұмсайды, олардың көпшілігі Тұтынушылар тауарлары форумының мүшелері. Лоббилеу ірі корпорацияларға тиесілі, олардың қаржылық мүмкіндіктері мен байланыстары заң шығарушыларға, реттеуші органдарға және басқа да ықпалды шенеуніктерге ерекше қол жеткізуге мүмкіндік береді. 2007 жылғы АҚШ халық санағы бюросының мәліметтеріне сәйкес, елдегі ең шоғырланған азық-түлік өнеркәсіптеріне 4 фирмалық шоғырлану коэффициентін қолдана отырып, қамыр қант зауыттары, таңғы ас жармалары, бөтелкеленген су және печенье/крекер өндірісі кіреді. Бұл саланың консолидациясы 1970-1980 жылдардағы бірігулер мен сатып алулар сериясы арқылы жүзеге асты. Global Health Advocacy Incubator ұйымының баяндамасында жоғары өңделген азық-түлік өнімдеріндегі ескертулерді жеңуге бағытталған азық-түлік өнеркәсібінің стратегиялары сипатталған. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының бас директоры 2013 жылғы маусымда Финляндияның Хельсинки қаласында өткен 8-ші жаһандық денсаулық сақтау конференциясында сөйлеген сөзінде, денсаулық сақтау саласының қант диабеті, гипертония және жүрек-қан тамырлары аурулары сияқты созылмалы аурулармен күресуге жасаған күш-жігері қуатты азық-түлік өнеркәсібінің экономикалық мүдделеріне қарсы келеді деп атап өтті. Азық-түлік өнеркәсібінің маркетингтік және басқа да стратегиялары тұтынушылар нарығындағы ықпалының шарықталу кезінде темекі өнеркәсібінің стратегияларымен салыстырылды. Осыған жауап ретінде азық-түлік өнеркәсібі өз өнімдерінің тағамдық құндылығын жақсартуға қатысты ерікті шараларға көшті. 2005 жылы General Mills компаниясы өзінің барлық таңғы ас жармаларының бір порциясында кем дегенде сегіз грамм толық дәнді жарма бар екенін қамтамасыз ету жоспарын жариялады. 2006 жылы Campbell Soup Company компаниясы өнімдеріндегі натрийдің мөлшерін кем дегенде 25 пайызға азайту туралы бастаманы жариялады. Сатудың төмендеуіне байланысты, Campbell компаниясы 2011 жылы кейбір өнімдеріне натрийді қайта қосып жатқанын мойындады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы 2022 жылы жариялаған баяндамасында азық-түлік өнімдерін сатудың, әсіресе балалар бар жерде және олар теледидардан не көретініне байланысты кең таралғанын атап көрсетті. Көбінесе қантталған сусындарды, шоколадты және кондитерлік өнімдерді қамтитын жоғары өңделген тағамдарды насихаттау. Бұл азық-түлік маркетингінің кең таралған, әсерлі және денсаулыққа зиян екенін растайды.

Food manufacturing and processing is a heavily concentrated industry. The 10 largest food companies in the United States control more than half of all food sales domestically and a growing percentage of packaged food and beverage products on store shelves worldwide. Ranked by food sales, PepsiCo, Inc. is the largest food manufacturer in the U. S., followed by Tyson Foods, Nestlé, JBS USA, and Anheuser Busch, according to a 2013 list published by Food Processing magazine. Big food influence is evident in Washington, D. C. where companies spend millions on lobbying each year, many of whom are members of the Consumer Goods Forum. Lobbying benefits large corporations whose deep pockets and connections get them special access to lawmakers, regulators and other influential officials. According to figures from the United States Census Bureau from 2007, the most highly concentrated food industries in the country included cane sugar refining, breakfast cereals, bottled water, and cookie/cracker manufacturing using the 4 firm concentration ratio. Consolidation of this industry took place in the 1970s and 1980s through a series of mergers and acquisitions. A report from Global Health Advocacy Incubator documents the food industry's strategies to defeat warning labels on ultra processed food products (UPP). The director general of the World Health Organization, in a speech given at the 8th Global Conference on Health Promotion in Helsinki, Finland in June 2013, noted that the public health community's efforts to combat chronic diseases such as diabetes, hypertension and cardiovascular disease are pitted against the economic interests of the powerful food industry. Marketing and other strategies of the food industry have been compared to those of the tobacco industry at the height of its influence in the consumer marketplace. In response, the food industry has engaged in some voluntary efforts to improve the nutritional content of their foods. In 2005, General Mills announced a plan to ensure that all of its breakfast cereals contained at least eight grams of whole grain per serving. In 2006, Campbell Soup Company announced an initiative to reduce sodium in its products by at least 25 percent. Due to slumping sales, Campbell's acknowledged that it was adding more sodium back into some of its soups in 2011. The World Health Organization published a report in 2022 which highlights food marketing is especially prevalent where children are and what they watch on TV. Predominantly promoting ultra processed food which includes sugar sweetened beverages, and chocolate and confectionery. It confirms food marketing is pervasive, persuasive and bad for health.

Тамақ қозғалысы

Өнеркәсіптің механикаландырылуына қарсы мәдени күштер әртүрлі формада көрініс берді. Жергілікті тамақ – бұл жеке адамдардың, отбасылардың, қоғамдық ұйымдардың, мектептердің, мейрамханалардың және басқа да мекемелердің тамаққа жұмсайтын қаражатын ірі корпоративтік компаниялардың алыс қашықтықтан өндіріп, тасымалдайтын тағамдарынан аймақтық фермерлерге және басқа да жергілікті өндірушілерге ауыстыруға бағытталған қозғалыс. Жергілікті тамақ нарықтарын шағын фермерлік шаруашылықтар, салыстырмалы түрде алуан түрлі өнімдер және қысқа жеткізу тізбектері сипаттайды, бірақ «жергілікті» деп саналатын қашықтық туралы бірлескен пікір жоқ. Қоғамдық қолдаумен шаруашылық жүргізу – тұтынушылар мен жергілікті фермерлерді байланыстырудың бір жолы. Фермадан ас үстеліне бағытталған бастамалар да жергілікті тамақ қозғалысының бір бөлігі болып табылады. «Етсіз дүйсенбі» – бұл қоғамдық денсаулық сақтау туралы хабарлау кампаниясы, ол адамдар мен отбасыларды аптада кем дегенде бір рет ет жемейтін диета ұстануға шақырады. 2003 жылы Джонс Хопкинс орталығының «Өмір сүруге лайықты болашақ» бағдарламасы арқылы іске қосылған бұл кампанияның негізгі мақсаты – шамадан тыс ет тұтынумен байланысты болатын аурулардың алдын алу, бірақ бұл кампанияны тұрақты егін шаруашылығы және қоршаған орта туралы алаңдаған көптеген адамдар да қолдады. Slow Food – 1986 жылы Италияда құрылған халықаралық қозғалыс, ал Slow Food USA 2000 жылы құрылды. Бұл ұйым «дәм мен мәдениеттің стандартизациясына, тамақ өнеркәсібі мен өнеркәсіптік егін шаруашылығының шексіз билігіне» қарсы тұрады. АҚШ-тағы тамақ қозғалысына ықпал еткендердің қатарында Майкл Поллан мен Марион Нестл сияқты жазушылар, сондай-ақ Элис Уотерс, Марио Батали және Джейми Оливер сияқты танымал шеф-аспаздықтар бар. Тамақ саласындағы қазіргі тақырыптарға арналған танымал кітаптар мен фильмдерге «Fast Food Nation», «The Omnivore's Dilemma» және «Food, Inc.» деректі фильмі кіреді. 2011 жылы Американың Фермерлер бюросының президенті осы ықпалды топты «өздерін тағайындаған тағам элитасы» деп атады, ал «Вашингтон Пост» газеті «Fast Food Nation» кітабының авторы Эрик Шлоссердің АҚШ-тағы тағам жүйесін жақсарту үшін оның және әріптестерінің атқарған жұмысын қорғайтын мақаласын жариялады.

A cultural backlash against an increasingly mechanized food industry has taken a number of different forms. Local food is a movement to shift food expenditures by individuals, families, community organizations, schools, restaurants, and other institutions from foods produced and shipped long distances by larger corporate entities to regional farmers and other local producers of food. Small farming interests, relatively heterogeneous products and short supply chains characterize local food markets, though there is no agreed upon measure of the distances that constitute "local." Community supported agriculture is a mechanism for connecting consumers with local farmers. Farm to table efforts are also part of the local food movement. Meatless Monday is a public health awareness campaign encouraging individuals and families to eat a meat free diet at least once each week. Launched in 2003 through the Johns Hopkins Center for a Livable Future, its focus is on preventable diseases associated with excessive meat consumption but the campaign has also been incorporated by many concerned about sustainable agriculture and the environment. Slow Food is an international movement founded in Italy in 1986, with Slow Food USA established in 2000. The organization stands in opposition to "the standardization of taste and culture, and the unrestrained power of food industry multinationals and industrial agriculture." Among those influential in the food movement in the United States are writers, including Michael Pollan and Marion Nestle, and celebrity chefs such as Alice Waters, Mario Batali and Jamie Oliver. Popular books and movies on contemporary topics in food include Fast Food Nation, The Omnivore's Dilemma and the documentary Food, Inc. In 2011, the president of the American Farm Bureau Federation referred to this influential group as "self appointed food elitists" and the Washington Post published an op ed from Eric Schlosser, author of Fast Food Nation, defending the work he and colleagues have done to improve food systems in the United States.

Әлеуметтік әділдік

Азық-түлік өндірісі мен тарату басты назарда экономикалық қызмет болып табылса да, әлеуметтік әділдік үшін күресетіндер азық-түлік саясатының олар қолдайтын маңызды мәселелердегі рөлін көбірек сезіне бастады.

Ішкі азық-түлік көмегі

Ең төмен табысты американдықтарға мемлекеттік азық-түлік көмегін ұсыну президент Франклин Д. Рузвельт әкімшілігінің кезінде басталған және XXI ғасырға дейін жалғасты. 2011 қаржы жылында негізгі тамақтандыру бағдарламаларына жауапты АҚШ-тың Ауыл шаруашылығы министрлігінің Азық-түлік және тамақтану қызметіне 107 миллиард доллар бөлінді. Елдегі ең ірі азық-түлік көмегі бағдарламасы – Қосымша тамақтануға көмек көрсету бағдарламасы (SNAP), оның ережелері Конгресс қайтадан бекітіп, президент қол қоятын әр бес жылда бір рет жаңартылатын Ауыл шаруашылығы заңына енгізілген. 2012 жылы SNAP алушыларына төленген жәрдемақылар шамамен 75 миллиард долларға бағаланды. Тарихының көп бөлігінде көп дау тудырмаған SNAP бағдарламасы 2012 жылғы Ауыл шаруашылығы заңы жобасын қайтадан бекіту әрекеті кезінде Өкілдер палатасының мүшелері тарапынан үлкен қысқартуларға ұшырады. Палата басшылары SNAP бағдарламасын Ауыл шаруашылығы заңынан бөліп қарауға тырысты, бұл дәстүрлі түрде әр бес жылда бір рет Ауыл шаруашылығы заңына қаржыландыруды жаңартуды қолдаған қалалық және ауылдық заң шығарушылардың ұзақ жылдар бойы қалыптасқан коалициясын ыдыратты. 2000-жылдардың басында SNAP жүктемесінің артуы жұмыссыздық деңгейінің өсуімен және көптеген штаттарда бағдарламаға енгізілген бірқатар саяси өзгерістермен байланысты болды. Еңбек статистикасы бюросы жұмыспен қамтудағы өзгерістерді жақсырақ түсіну үшін әзірлеген алты өлшемнің ішінде, үш өлшем жұмыссыздықты консервативті бағалап, үш өлшем оны кеңірек анықтады. Барлық өлшемдер SNAP-қа қатысумен байланысты болды. Атап айтқанда, ұзақ мерзімді жұмыссыздық SNAP жәрдемақысын ең көп пайдалануға әкеледі деген тұжырым жасалды. Шындығында, Өкілдер палатасының 1964 жылғы алғашқы «Тамақ талоны туралы» заңында тамақ талондарын газдалған сусындар сатып алуға пайдалануға тыйым салынған, бірақ бұл ереже қабылданбады. Вашингтон қаласында кедейлердің мүддесін қорғау жұмысымен қатар, SNAP көмегін алатын отбасылардың алдында тұрған қиындықтар туралы халықты хабардар ету науқандары жүргізілді. «Тамақ талонымен сынақ» немесе «SNAP сынағы» – Feeding America сияқты жақтаушылар қолданатын бір механизм. Адамдар бір апта бойы азық-түлік шығындарын SNAP жәрдемақысын алатын отбасыларға тән деңгейге дейін шектеуге шақырылады.

Offering government food assistance to the lowest income Americans dates back to the administration of President Franklin D. Roosevelt and has continued into the 21st century. In FY 2011, the budget for the USDA Food and Nutrition Service, which is responsible for the major feeding programs, was $107 billion. The largest single food assistance program in the country is the Supplemental Nutrition Assistance Program, the provisions for which are contained in a Farm Bill that is re authorized by Congress and signed by the president every five years. Benefits to SNAP recipients cost approximately $75 billion in 2012. Largely uncontroversial for most of its history, the SNAP program was targeted for major cuts by members of the House of Representatives in the 2012 Farm Bill re authorization attempt. House leaders also endeavored to separate the SNAP program from the Farm Bill, splitting the long standing coalition of urban and rural legislators who traditionally backed the renewals of funding for the Farm Bill every five years. Increases in the size of the SNAP caseload during the early 2000s were associated with increases in the unemployment rate and with a number of policy changes made to the program in many states. A series of six measures to better understand employment trends developed by the Bureau of Labor Statistics, three of which are more conservative estimates of unemployment and three of which define it more broadly, all showed correlations with SNAP participation. In particular, it was suggested that longer term unemployment results in the heaviest utilization of SNAP benefits. In fact, the House of Representatives’ version of the initial Food Stamp Act of 1964 prohibited using food stamps for the purchase of soft drinks, but the provision was not adopted. In addition to advocacy work in Washington, D. C., on behalf of those in poverty, public awareness campaigns around the constraints faced by families receiving SNAP were launched. The food stamp challenge or SNAP challenge is one mechanism used by advocates such as Feeding America. Individuals are challenged to restrict food spending for a week to levels typical for families receiving SNAP benefits.

Еңбек және иммиграция

Жалданған шаруалар АҚШ-тағы ең нашар экономикалық жағдайдағы топтардың бірі болып табылады. Ауыл шаруашылығы еңбегінің статистикасы АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігінің бөлімшесі – Ұлттық ауыл шаруашылығы статистикалық қызметі жылына екі рет жарияланады және бұрынғы жылдың ұқсас деректерімен салыстырылады. 2013 жылдың сәуір айында шаруа қожалықтарында жұмыс істеген жұмысшылардың саны 732 000-ға жетті. Далалық жұмыстар үшін орташа сағатық төлем 10,92 доллар, ал мал шаруашылығындағы жұмыстар үшін 11,46 доллар болды. Далалық және мал шаруашылығы жұмысының орташа сағатық төлемақысы 1990 жылдан бері артып келеді. Тілдік кедергілер, депортация қорқынышы, жиі көші-қондар және сайлау құқығының болмауы шаруалардың жалақы, әлеуметтік жәрдемақылар мен еңбек жағдайларын жақсарту үшін ұйымдасуына кедергі келтірді. Ауыл шаруашылығындағы жұмысшылармен қатар, 2012 және 2013 жылдары елдегі тамақ өнеркәсібінің қызметкерлері де жоғары жалақы, жақсы еңбек жағдайлары және кәсіподақ құру құқығын талап етіп, фаст-фуд мекемелеріне қарсы наразылық акцияларына қатысты. 2013 жылдың қазан айында Калифорния университетінің Берклидегі Еңбек орталығы жүргізген зерттеу көрсеткендей, фаст-фуд қызметкерлерінің отбасыларының 52 пайызы мемлекеттік көмек алады, бұл жалпы еңбекке қабілетті халықтың 25 пайызынан асып түседі. Зерттеуге сәйкес, толық жұмыс күні төмен жалақыны толық өтеуге жеткіліксіз.

ШҚО саясатында

Елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етудің үш дәстүрлі жолы бар: 1) өзін-өзі қамтамасыз етуге ықпал ететін отандық өнім өндіру; 2) коммерциялық азық-түлік импорты; 3) халықаралық азық-түлік көмегі. Сондықтан біз "өзін-өзі қамтамасыз ету мен азық-түлік қауіпсіздігі арасындағы айырмашылықты, яғни біріншісі – ұлттық деңгейде азық-түлік қауіпсіздігіне жетудің бір ғана мүмкіндігі екенін" нақты көрсетуіміз керек. 2007/2008 жылдардан бастап Таяу Шығыс және Солтүстік Африка (MENA) аймағының көптеген үкіметтері ұлттық жиынтық азық-түлік қауіпсіздігі заңдарының бір бөлігі ретінде отандық азық-түлік өндірісін арттыруды қарастыра бастады. Саяси тұрғыдан алғанда, бұл тәсіл отандық азық-түлік бағаларын тұрақтандыруға және халықаралық нарықтарға тәуелділікті, сондай-ақ басқа елдерге қажеттілікті азайтуға көмектесетіндіктен, дұрыс болуы мүмкін, бірақ ол зор экономикалық шығындарға әкеледі. Бұл "MENA елдерінің көпшілігінің – су тапшылығы және егістік жердің жетіспеуі – азық-түлік өндірісіне, әсіресе дәнді дақылдарға қолайсыз" екендігіне және "осы елдердің халықаралық салыстырмалы артықшылықтары басқа экономикалық салаларда" екендігіне байланысты. "1990 және 2000 жылдардағы MENA экономикасына қатысқан халықаралық ұйымдар көптеген елдер үшін азық-түлік қауіпсіздігі стратегиясын" ұсынды, ол ауыл шаруашылығынан басқа көптеген салаларға, "оның ішінде өндіріс экспортына көшуге және нәтижесінде алынған валютаны азық-түлік импортын сатып алуға жұмсауға" негізделген әртараптандыруды қолдады. "Ауыл шаруашылығы саласында суды тиімді пайдаланатын, экспорттық нарықтарға бағытталған жоғары құнды дақылдарға – жеміс-жидектерге, көкөністерге және жеміс ағаштарына – ресурстарды ауыстыруға баса назар аударылды", дәнді дақылдарды ішкі тұтынуға өндірудің орнына.

Аштық

Дүниежүзінің кейбір аймақтарында нашар тамақтану және аштық мәселесі әлі де тұрақты болып қалып отыр. Төмен ауыл шаруашылығы өнімділігінің салдары ішкі қақтығыстармен күшейеді, мысалы, 1990 жылдардағы Сомалидегі ашаршылық жағдайлары сияқты. Бірақ тіпті тұрақты жағдайда да кейбір елдерде аштық жалғасады. Аштық көріністері күшті әсер етеді, қайырымдылыққа және тіпті әскери араласуға алып келеді.

Бөлшек сауда

1990 жылдардың соңы мен 21 ғасырдың басында супермаркеттердің азық-түліктерді сатудағы рөлі және супермаркеттердің азық-түлікпен жабдықтау мен өндіріске тигізетін әсері туралы кең пікірталас пен дебаттар өрбіді. Ірі супермаркеттер желілерінің сатып алу мүмкіндіктеріне байланысты, олар өндірушілерге зор талаптар қоя алады, көбінесе бағаларды жасанды түрде төмендетіп, өзі азық-түлік тауарларынан үлкен пайда табуда, кейбір өнімдер өндірушіге төленген бағадан 400% астамға сатылады, ал фермерлер отандық өндірістегі әрбір малдан 50 пенс ғана пайда көреді. Бұл сатып алу мүмкіндігі супермаркеттерге азық-түліктерді іздеуде ұлттық шекараны басып өтуге мүмкіндік береді. Мысалы, Ұлыбританияда, азық-түлік нарығында супермаркеттер үлкен үлеске ие болғандықтан, супермаркеттерде сатылатын алмалардың тек 25% ғана отандық өндірісте өндіріледі, ал маусымдық емес Кокс алмалары 14 000 миль қашықтықтағы Жаңа Зеландиядан әкелінеді, тіпті Ұлыбритания алманың табиғи өндірушісі болғанына қарамастан. Бұдан әрі, супермаркеттер пайдаланатын жабдықтау желілерінің ұлттық сипатынан туындайтын, ішкі нарықта өндірілген азық-түлік тауарлары бөлшек сауда орындарына жеткізілгенге дейін ел ішінде тасымалдануы жиі кездеседі, бұл жол жүктемесіне де, ластануға да елеулі әсер етеді.