Ресей суретшісі Виктор Мусатов: Символизм және әсемдік ізденісі

Кіріспе

Виктор Эльпидифорович Борисов Мусатов (14 сәуір 1870 [О. С. 2 сәуір 1870] – 8 қараша 1905 [О. С. 26 қазан 1905]) – символизм, таза сәндік стиль және реализмді үйлестірген ерекше постимпрессионистік стилімен көзге түскен ресейлік суретші. Михаил Врубельмен бірге ол орыс символизмінің негізін қалаушылардың бірі деп есептеледі.

Өмірбаян

Виктор Мусатов Ресей империясының Саратов қаласында дүниеге келді (кейін Борисов фамилиясын қосты). Оның әкесі – теміржол қызметкері, бұрын крепостной болып туған еді. Бала кезінде омыртқасына жарақат алғандықтан, өмірінің соңына дейін мойны бұғана болды. 1884 жылы Саратовтың реалдық мектебіне түсті, онда оның суретшілік талантын мұғалімдері Федор Васильев және Коновалов ашты. 1890 жылы Мәскеу сурет, мүсін және сәулет мектебіне оқуға қабылданды, келесі жылы Санкт-Петербургтегі Императорлық өнер академиясына ауысты, онда Павел Чистяковтың шәкірті болды. Санкт-Петербургтің ылғалды климаты Виктордың денсаулығына зиян келтірді, сондықтан 1893 жылы Мәскеуге қайтып, Мәскеу сурет, мүсін және сәулет мектебіне қайта оқуға түсуге мәжбүр болды. Оның 1894 жылғы «Май гүлдері» сияқты ерте туындылары мектеп әкімшілігі тарапынан декаденттік деп танылды, олар оны сәндік эффект алу үшін қыздар мен алма ағаштары арасында ешқандай айырма жасалмағаны үшін қатты сынады. Алайда, осы туындыларын оның жаңа өнер қозғалысының көшбасшысы деп санайтын әріптестері жоғары бағалады. 1895 жылы Виктор тағы да Мәскеу сурет, мүсін және сәулет мектебінен кетіп, Париждегі Фернан Кормон мектебіне түсті. Ол үш жыл бойы оқыды, жаз айларында Саратовқа оралып тұрды. Ол француз замандастарының өнеріне, әсіресе «француз символизмінің әкесі» Пьер Пувис де Шаваннның суреттеріне және Берта Моризоның жұмысына қызығушылық танытты. 1898 жылы Борисов Мусатов Ресейге оралып, бірден «ғасыр соңының ностальгиясына» ұшырады. Ол «қатал, шын мәнінде темір ғасыр», «ластанғандық және жалықтыру», «шайтанның батпағы» туралы шағымданды, сонымен қатар өмірінің соңғы жылдарында коллекционерлер оның суреттерін сатып ала бастағанда ғана біршама жеңілдеген қаржы мәселесі болды. Мусатовтың жауабы – XIX ғасыр дворяндарының жартылай иллюзорлық әлемін, олардың саябақтары мен елді мекендерін жасау болды. Бұл әлем ішінара князьдер Прозорвский-Голицын Зубриловканың иелігіне, ал ішінара Мусатовтың қиялына негізделген. Борисов Мусатов майлы бояулардан бас тартып, оның жасағысы келген нәзік визуалды эффекттерге көбірек сәйкес келетін аралас темпера, акварель және пастель техникаларын қолданды. Борисов Мусатов Ресей суретшілер одағының мүшесі және Павел Кузнецов, Петр Уткин, Александр Матвеев, Мартирос Сарьян, Николай Сапунов және Сергей Судейкин секілді суретшілерді біріктірген прогрессивті көркемдік ұйым – Мәскеу суретшілер қауымдастығының негізін қалаушыларының бірі және жетекшісі болды. Сол кездегі ең танымал суреті – 1902 жылғы «Көл». Суретте оның өміріндегі ең маңызды екі әйел бейнеленген: қарындасы Елена Мусатова және оның сүйіктісі (кейін әйелі), суретші Елена Александрова. Адамдар Зубриловка иелігінің ескі саябағы мен көлінің пейзажына үйлесіп кеткен. Тағы бір танымал картинасы – 1903 жылғы «Көлеңкелер», ескі елді мекеннің баспалдақтарындағы әруақтарды бейнелейді. Суретке замандас символист ақындары Валерий Брюсов және Андрей Белый жоғары баға берді. 1904 жылы Борисов Мусатов Германияның бірнеше қалаларында өте сәтті жеке көрме өткізді, ал 1905 жылдың көктемінде ол Salon de la Société des Artistes Français көрмесіне қатысып, осы қоғамның мүшесі болды. Борисов Мусатовтың соңғы аяқталған суреті – «Реквием». Суретшінің жақын досы Надежда Станиуковичтің естелігіне арналған бұл картина Борисов Мусатовтың неоклассикалық стильге қарай дамуын көрсетеді. Борисов Мусатов 1905 жылдың 26 қазанында жүрек талмасынан қайтыс болды және Таруса маңындағы Ока өзенінің жағасында жерленген. Оның қабірінде Мусатовтың шәкірті Александр Матвеев салған ұйықтап жатқан баланың мүсіні орнатылған.

Victor Musatov was born in Saratov, Russian Empire(he added the last name Borisov later). His father was a minor railway official who had been born as a serf. In his childhood he suffered a spinal injury, which made him humpbacked for the rest of his life. In 1884 he entered Saratov real school, where his talents as an artist were discovered by his teachers Fedor Vasiliev and Konovalov. He was enrolled in the Moscow School of Painting, Sculpture and Architecture in 1890, transferring the next year to the Imperial Academy of Arts in Saint Petersburg, where he was a pupil of Pavel Chistyakov. The damp climate of Saint Petersburg was not good for Victor's health and in 1893 he was forced to return to Moscow and re enroll to the Moscow School of Painting, Sculpture and Architecture. His earlier works like May flowers, 1894 were labelled decadent by the school administration, who sharply criticised him for making no distinction between the girls and the apple trees in his quest for a decorative effect. The same works however were praised by his peers, who considered him to be the leader of the new art movement. In 1895 Victor once again left Moscow School of painting, sculpturing and architecture and enrolled in Fernand Cormon's school in Paris. He studied there for three years, returning in summer months to Saratov. He was fascinated by the art of his French contemporaries, and especially by the paintings of "the father of French Symbolism" Pierre Puvis de Chavannes and by the work of Berthe Morisot. In 1898 Borisov Musatov returned to Russia and almost immediately fell into what it is called "fin de siècle nostalgia". He complained about "the cruel, the truly iron age", "dirt and boredom", "devil's bog", and he had acute money problems that were somewhat alleviated only in the last years of his life when collectors started to buy his paintings. Musatov's response was creating a half illusory world of the 19th century nobility, their parks and country seats. This world was partially based on the estate of princes Prozorvky Galitzines Zubrilovka and partially just on Musatov's imagination. Borisov Musatov also abandoned oil paintings for the mixed tempera and watercolor and pastel techniques that he found more suitable for the subtle visual effects he was trying to create. Borisov Musatov was a member of the Union of Russian Artists and one of the founders and the leader of the Moscow Association of Artists, a progressive artistic organization that brought together Pavel Kuznetsov, Peter Utkin, Alexander Matveyev, Martiros Saryan, Nikolai Sapunov, and Sergei Sudeikin. The most famous painting of that time is The Pool, 1902. The painting depicts two most important women in his life: his sister, Yelena Musatova and his bride (later wife), artist Yelena Alexandrova. The people are woven into the landscape of Zubrilovka estate with its old park and pond. Another famous painting is The Phantoms. 1903 depicting ghosts on the steps of an old country manor. The painting was praised by the contemporary Symbolist poets Valery Bryusov and Andrey Bely. In 1904 Borisov Musatov had a very successful solo exhibition in a number of cities in Germany, and in the spring of 1905 he exhibited with Salon de la Société des Artistes Français and became a member of this society. The last finished painting of Borisov Musatov was Requiem. Devoted to the memory of Nadezhda Staniukovich, a close friend of the artist, the painting may indicate Borisov Musatov's evolution towards the Neo classical style. Borisov Musatov died on October 26, O. S. 1905 of a heart attack and is buried on a bank of Oka River near Tarusa. On his tomb there is a sculpture of a sleeping boy by Musatov's follower Alexander Matveyev.