Кіріспе

Француз жазушысы (1969 жылы туған)

Мари Дарриуссек (3 қаңтар 1969 жылы Байонда туған) – француз жазушысы. Ол сонымен қатар аудармашы және психоаналитик қызметін атқарған. Оның кітаптары әдебиетте айтылмаған және ұмытылған салаларды зерттейді. Оның туындылары жанрлар мен стильдерді үнемі жаңарумен ерекшеленеді. Ол француздық P.O.L. баспасынан шығады.

Оның алғашқы кітабы «Truismes» («Төңкерілген шындықтар»), 27 жасында жарық көрді. Әйелдің шошқаға айналу метаморфозасын бейнелейтін бұл туынды әлемдік деңгейде сәттілікке ие болды, Франция мен шетелде бір миллионнан астам данасы таратылды және қырық тілге аударылды. 2013 жылы «Il faut beaucoup aimer les hommes» («Ерлерді жақсы көру керек») романы үшін Prix Médicis және Prix des Prix сыйлықтарымен марапатталды. 2019 жылы ол Париждегі Sciences Po-дағы екі жылдық Резидент-жазушы лауазымын иеленді.

Білім

1986 жылы Баёнда француз әдебиеті бойынша бакалавриатты бітірді. Бордодағы Монтень лицейінде және Париждегі Луи Ле Гранд лицейінде әдебиеттен екі жылдық дайындық курсынан (Гипохань және Хань) кейін, 1990 жылдан 1994 жылға дейін Париждегі Рю д'Ульмдегі Жоғары нормалық мектепте (École Normale Supérieure) оқыды, содан кейін Сорбонна Новльде білім алды. 1992 жылы қазіргі әдебиеттен агрегацияны тапсырып, алтыншы орынға ие болды. Франсис Марманде жетекшілігімен 1997 жылы Париж VII университетінде қорғалған докторлық диссертациясы: "Қазіргі әдебиеттегі шешуші сәттер. Жорж Перек, Мишель Лерис, Серж Дубровский және Герве Гибер шығармаларындағы трагикалық ирония және автофикшн".

Жеке өмір

Оның бірінші күйеуі математик, ал екіншісі астрофизик. Дарриуссектің үш баласы бар.

Романдар

Дарриуссек өзінің шығармаларын көркем әдебиет саласына жатқызады және «Бала» кітабын өзінің «бірден-бір автобиографиялық кітабы» деп атайды. Оның кейіпкерлерінің көбі – әйелдер, және олардың көпшілігі – баяндаушылар. Олар оқиғаларға куәлік ету және өмір сүру үшін көбінесе дәптерлерге жазады. Олар мамандықтары бойынша авторға ұқсағанмен (біразы психологтар), оған толыққанды ұқсамайды. Мысалы, олардың ешқайсысы автор емес. Ол қысқа монологтар немесе үшінші тұлғадағы романдар жазады, олар Францияның оңтүстік-батысындағы Баск еліндегі, Клевес деген ойдан шығарылған ауылдағы адамдар тобы арқылы бүкіл әлемді бейнелейді: «Мен осы ойдан шығарылған, автобиографиялық ауылды Клевес ханшайымына құрмет ретінде Клевес деп атадым. Мен кейіпкерлерді ойлап табуден жалықтым. Енді оларды Клевтен алып, 80-жылдардан бастап одан әрі өсіп-жеткендерін бақылаймын. Солжан, Роза, Кристиан және т.б. ( ) Әлемде болып жатқан оқиғаларға байланысты маңызды тақырыптар туындайды. Мен де, басқалар сияқты, көшіп-қонушылар туралы жазғым келді, бірақ өзімнің көзқарасыммен, клишелер мен дайын фразалардан аулақ болдым». «Сошқа әңгімелері» және «Менің арман күйеуім» оның барлық шығармаларын алдын ала жариялаған ерте романдар болып табылады: ол дене және оның метаморфозасы, толып кетуі және жоғалуы туралы жазады, әйелдер мәселелеріне беспрецеденттік көзқараспен, сонымен қатар фантастика, арбақтар мен монстрларды пайдаланады. Монстрлар Дарриуссек поэзиясында маңызды рөл атқарады: ол жазуды «арбақтарға ашық» деп санайды, жоқ болуды қатыстырудың, оқырманға естілмейтінді естіртудің және метафизикалық циклдарда өмірдің бастауы мен өлімнің үнсіздігінің кездесуін қарастырудың жолы. Бұл уақытпен ашылатын және эксперименттерге мүмкіндік беретін тығыз шығармалар жиынтығына әкеледі. Дарриуссек он сегіз роман, бір пьеса, бір өмірбаян, екі балалар кітабы және бірнеше суретші каталогтарын жариялаған. Ол клишелермен жұмыс істейді және романдарын жалпылама фразалардың негізінде құрастырады. Журналист Рафаэль Лейрис 2011 жылы былай деп жазды: «Мари Дарриуссек «Сошқа әңгімелерінен» бері бір тақырыпты зерттеп келеді: тіл тәжірибе туралы не айтады, сөздер, атап айтқанда, жалпылама фразалар шындықты қалай көрсетеді және керісінше, шындықты қалай қалыптастырады». «Ерлерді қатты жақсы көру керек (Ерлер. Кино және құштарлық туралы роман)» атты туынды Маргарита Дюрастың «Материалдық өмір» кітабынан алынған «Біз ерлерді қатты жақсы көруіміз керек. Көп, көп. Оларды жақсы көру үшін оларды қатты жақсы көруіміз керек. Әйтпесе, мүмкін емес, біз оларды көтере алмаймыз» деген сөйлемінен алған.

Тақырыптар

Метаморфозға ұшырайтын дене туралы жазушы ретінде ол мутацияға, әйелдікке, еркектікке және гендерлік белгісіздікке қызығушылық танытады. Дене мен артықшылық және кемшілік, шектен шығу және жоғалу арасындағы қарым-қатынас оның туындыларының негізгі тақырыбы болып табылады. Ол былай деп жазады: «Дене үшін және денеге қарай, ішкі әлемімізде сөйлей алмайтын нәрсенің мағынасында». Оның барлық кітаптарында әруақтар кездеседі, адамның, баланың немесе әлемнің жоғалуы бейнеленеді. Дарриуссек үнсіздік пен айтылмағанның аймақтарын зерттейді: «Сөз жоқ нәрсеге сөздер қою, сөздер әлі тумаған немесе жоқ болған жерде». Оның кейіпкерлері көбінесе көп саяхаттайды және Антарктида («Ақ»), Австралия («Том Өлі»), Лос-Анджелес және Конго («Ерлер»), сондай-ақ Жерорта теңізіндегі круиздік кемеде («La Mer à l’envers») арасында көшіп-қоныс жасайды. Ол романдарының ішінде психология мен тарихты географияның әртүрлі формаларымен байланыстырады. Ол географияға кеңістік пен уақытқа, сондай-ақ Антропоцен дәуіріне қатысты қарым-қатынасында ерекше назар аударады, планетаның өмір сүру мерзімі шектеулі екенін түсінеді. Онда жоғалып бара жатқан жабайы жануарлар мен түрлер көптеп кездеседі. Дарриуссек Жиль Делездің «Жазушылар жоғалып бара жатқан жануарларға жауапты» деген тұжырымын қабылдайды. Ол жоғалып бара жатқан жануарлар үшін және олардың орнында жазады. Журналист Миа Фанкпен сұхбаттасқанда ол былай деді: «Соңғы піл жоғалғанда, біз оны сағынатын боламыз. Біз тасманиялық жолбарысты сағынамыз». 2013 жылы ол «Либерация» газетінде жариялаған мақаласында: «Жануарлар жоқ болған планетада өмір сүргеннен кейін бізден не қалғанын білмейміз. Егер жоғалған нәрсе есімін жоғалтып, тіпті оның қуыс пішінін де сезінбей, өзіміздің бір бөлігімізді жоғалтсақ, біз ақымақтыққа, тығыздыққа және тұрақсыздыққа ұшыраймыз. Адамдықтан жануарлыққа қарай төмендейміз деуге болады».

Әдебиеттегі әйелдік көзқарас

Шошқа туралы әңгімелерде ол әйелдің шошқаға айналуы арқылы "қорқынышты жасөспірім шақ" метафорасын көрсетеді. Дарриуссек "Бала" кітабымен нәрестелерді әдебиетке енгізеді, оны "соғысқа шақыратын әдеби әрекет" деп сипаттайды. "Клев" кітабында ол қыздың алғашқы менструациясы келіп, жыныстық сезімдерді таныған кездегі өзгерісін суреттейді. Вирджиния Деспентес Le Monde des Livres басылымында былай деп жазды: "Клев – ұмытылмаған немесе жасырылмаған, бірақ ешқашан талқыланбаған немесе тойланбаған сәттердің қайта жаңғыруы тәрізді." 2016 жылы ол "Бұл жерде болу – ғажайып: Паула М. Бекердің өмірі" (Être ici est une splendeur, Vie de Paula M. Becker) атты неміс суретшісі Паула Модерсон Бекердің өмірбаянын жариялады, кітаптың тақырыбында оның тегін қысқартты: "Әйелдердің аты болмайды. Олардың тек есімдері бар. Аты – уақытша қарыз, тұрақсыз, құбылмалы белгі. Олар өздерінің әлемге, өмір сүруге, жаратылысқа және қолтаңбалауға құқығын дәлелдеу үшін басқа белгілерді табады. Олар еркектер әлемінде, заңды бұзу арқылы өздерін жасайды." Вирджиния Вульф, Натали Сарроуте және Маргарита Дюрастан кейін Дарриуссек "толық әлемді қамтиды", себебі әлемнің жартысы, әйелдер, әлі де толыққанды сөйлеуге құқығынан айырылған. Дегенмен, ол өзінің кітаптарын феминистік әдебиетпен байланыстырудан бас тартады: "Мен өзімді феминист деп атауға дайынмын. Бірақ кітаптарымды сипаттау үшін бұл сөзді қолданбаймын. Бұл тым қарапайым болар еді. Менің кітаптарым, мысалы, экологиялық тақырыптарды да қамтиды."

Стиль

Дарриуссек жазуының ерекшелігі – дәлдігі, лаконикалықтығы және айқындығы; оның стилі жүйкелі, ырғақты, ішкі поэзияны қолданады, көбінесе сегіз буынды өлеңдерде немесе бос өлеңмен жазылады. Анекдоттар мен ғылыми немесе географиялық метафораларға толы минималистік стилі "жазудың физикалық түріне" қызмет етеді, ол "сезіну арқылы жазуға" жақын, бұл түсінік оның Натали Сарро үшін қалыптастырған ұстанымы.

Тілмен байланысы

Анасы мен екі әжесі баск тілінде сөйлейтін Дарриуссек сұхбаттарында француз тілін қасиетті деп санамайтынын жиі айтады және оны басқа тілдермен тең санайды: "Жазушылардың ана тілімен ерекше қарым-қатынасы бар деп ойлаймын. Олар оған қол тигізуге батылады, оны өзінен бөлек нәрсе деп қарастырады, сондай-ақ осы тілді бұзуға немесе онымен ойнауға мүмкіндік алады". Оның кейіпкерлері көбінесе бір континенттен екіншісіне көшіп-қонып, олардың көпшілігі шетел тілдерімен бетпе-бет келеді. "Том өлді" романында баланың өлімі ағылшын тілінде хабарланды, себебі француздық баяндаушы Австралияда тұрған: "Томның өлімінен кейін менің ағылшын тілім, мен ағылшын тілін қалай түсінгенім, бір жағынан қысқарғандай болды. (Күлкі) Бірақ топтық терапия кезінде адамдар не туралы айтып жатқанын білдім. Мен олардың соңынан ілесе алдым. Мен олармен бірге қайтадан сөйлеуді үйрендім. Олар мен үшін тіл сабағы болды." ("Том өлді")

Дау-жанжал

1998 жылы жазушы Мари НДиае Дарриуссеккті "Менің фантомдық күйеуім" романын жазу үшін бірнеше кітабын "еліктегенін" айыптады. 2007 жылы "Том өлі" кітабы жарық көргеннен кейін, P.O.L баспасынан шыққан Камил Лоуренс Дарриуссеккті "психикалық плагиат жасады" деп айыптады. Олардың баспашысы Пол Отчаковский Лоуренс Дарриуссеккті Le Monde газетінде "Жоқ, Мари Дарриуссек Камиль Лоуренстің шығармаларын ұрламады" деген мақала арқылы қорғады. Осы айыптаулардан кейін Дарриуссек 2010 жылы әдебиеттегі плагиат мәселесіне арналған "Полиция есебі" атты эссе жариялады. "Том өлі" кітабының жарық көргенінен кейін туған дау-жанжал туралы Wikipedia-да жеке бетше жазылды.

Сыншылардың қолдауы

1988 жылы Мари Дарриуссек өзінің «Рандоннеуз» атты әңгімесі үшін Prix du jeune écrivain de langue française (жас француз жазушысы сыйлығы) сыйлығын алды. 1996 жылы «Шошқа әңгімелері» кітабы 27 жастағы Дарриуссекті бұқаралық ақпарат құралдарына таныстырып, күшті резонанс тудырды. Сол жылы Жан-Люк Годар романның құқықтарын сатып алып, оны бейімдеуден бас тартты. Le Figaro журналында Эрик Олливье «Шошқа әңгімелері» туралы «Күшті көңіл көтеруге мәжбүр ететін әңгіме: Ішкі ашу сезіледі, жалған түрде әдемі және қуанышты тон, ол осы дүниеден тыс қорқыныштарды импульсивті түрде баяндайды ( ). Ақымақтық эпилогқа дейін басым. Жеккөрінетін және төзуге қиын». 2003 жылы Ж.М.Г. Ле Клецио Le Point журналында былай деп жазды: «Мари Дарриуссектің туындылары Лаутреамонды еске салады: IV-кантодағы шошқа арманы былай басталады: «Мен шошқа денесіне кіргенімді армандадым, өлтіргім келді, өлтірдім». «Шошқа әңгімелері» осылай дүниеге келді. Фальмер, немесе Малдорордың көлеңкесі Пантеон үстінен ұшқан сәт – «Менің арман күйеуім». Ақ – мұхитқа, екі жақта тіршілік ететін адамға, тіпті VI-кантода кездесетін «қар қызына» арналған гимн». «Being Here is a Splendour, Life of Paula M. Becker» кітабы жарықтанғаннан кейін Этьен де Монте 2016 жылы Le Figaro littéraire журналында былай деп жазды: «( ) әйелдікке қатысты ешбір нәрсе Мари Дарриуссекке беймәлім емес. Бұл оның айрықша белгісі».

Міндеттемелер

Дарриуссек 2001 жылдан бері "Distelbène" құрбандарына көмек көрсететін "Réseau DES France" қауымдастығының демеушісі. 2007 жылы ол "Bibliothèques sans frontières" ұйымының демеушісі болып сайланды. 2007 жылы Франция президенттік сайлау науқанында ол Сеголен Рояльді қолдады. 2012 жылы ол Баск елінің студенттерінің жоғары оқу орындарындағы қауымдастығының қамқоршысы болды. 2014 жылы ол "Passés par la case prison" ("Түрмеден өткендер") бағдарламасына қатысып, "Observatoire des prisons" ұйымының демеушісі болды.

Ағылшынша нұсқасы

Шошқа туралы әңгімелер. "Құштарлық пен түрлену романы", [1996] The New Press, 1997. Менің көлеңкелі күйеуім, [1998] Faber & Faber, 2001. Су астында дем алу, [1999] Faber & Faber, 2002. Тірілермен қысқа тұру, [2001] Faber & Faber, 2004. Ақ, [2003] Faber & Faber, 2006. Том өлді, [2007] The Text Publishing Company, 2013. Толық жол, [2011] The Text Publishing Company, 2013. Ерлер, [2013] The Text Publishing Company, 2016. Ормандағы өміріміз, [2017] The Text Publishing Company, 2018. Сәби, [2002] The Text Publishing Company, 2019.

Бастапқы нұсқасы

1996: Truismes, P. O. L
1998: Naissance des fantômes, P. O. L
1999: Le Mal de mer, P. O. L
1999: Précisions sur les vagues, P. O. L
2001: Тірілердің арасында қысқаша тұруы, P. O. L
2002: Le Bébé, P. O. L
2003: White, P. O. L
2003: Simulatrix, «Көмектеспейтіндер» баспасы, «Жыныстық жаңалықтар» жинағы (ASIN B004RH9Z7Q)
2004: Claire dans la forêt, Penthésilée, бірінші жекпе-жектің ізі, «des femmes» баспасы
2005: Le Pays, P. O. L
2006: Zoo, P. O. L
2007: Tom est mort, P. O. L
2007: Mrs Ombrella және шөлдің мұражайлары, Scali баспасы
2011: Clèves, P. O. L
2013: Il faut beaucoup aimer les hommes, P. O. L — Медисис жүлдесі
2017: Notre vie dans les forêts, P. O. L
2019: La Mer à l'envers, P. O. L

Эссе

2010 жылғы: Полиция есебі. Плагиат айыптамалары және көркем шығармаларды бақылаудың басқа да түрлері, P. O. L.

Өмірбаян

2016 жыл: Бұл жерде болу – керемет. Паула М. Беккердің өмірі, P. O. L. – Lire өнер кітабы сыйлығы.

Театр

2009: Теңіз мұражайы, P. O. L

Әдеби бағыттары

2009: Et maintenant un livre, Орлеан ұлттық драмалық орталығының басылымдары54. 2010: Et encore un livre, Орлеан ұлттық драмалық орталығының басылымы. 2011: Әлі де бір кітап, Орлеан ұлттық драмалық орталығының басылымы. 2012: Тағы да бір кітап, Орлеан ұлттық драмалық орталығының басылымы.

Аудио

2004: «Ормандағы Клер», авторының оқылуы, әйелдер басылымы, «Дауыстар кітапханасы» жинағы. 2016: «Бұл жерде болу – керемет». Паула М. Беккердің өмірі, авторының оқылуы, әйелдер басылымы, «Дауыстар кітапханасы» жинағы.

Театрлық бейімделулері

2004: Le Bébé, Марк Голдбергтің қоюы, Vingtième Théâtre. 2008: Жұмбақтардың тууы, Сесиль Кварантаның сахнаға қоюы, Ла Минотери, Марсель. 2009: Теңіз мұражайы, Артур Наузисиелдің сахналық қойылымы, Карре Сент-Винсент, Орлеан. 2011: Теңіз мұражайы, Артур Наузисиелдің сахналық қойылымы, Генневильер театры. 2011: Truismes, Альфредо Ариастың сахналық қойылымы, Ронд Пойнт театры. 2011: Том өлді, Артур Наузисиел басқарған оқырмандық қойылым, Ұлттық драмалық орталық.

Мари Дарриуссек туралы

Мари Флюри Вульшлегер, «Қалдықтан жиренуге дейін. Мари Дарриуссектің «Ақиқаты» туралы ойлар», A contrario, № 19, қаңтар 2013. Колетт Саррей Страк, «Қазіргі заманғы әйелдер романдары»: Мари Дарриуссек, Мари Ндиае, Мари Нимиер, Мари Редонне, Л’Харматтан, 2003. Колетт Траут, Мари Дарриуссек немесе әлемді жаңа көзбен қарау, Rodopi баспасы, 2016. Доминик Карлини Версини, Мари Дарриуссек, Вирджиния Деспентес және Марина де Ванның шектен тыс бейнелері: шекаралық дене туралы жазу және түсіру, Brill, 2023.