Кіріспе

Осун-Осогбо – Нигерияның Осун штатындағы Осун қаласының жанындағы Осун өзенінің жағасында орналасқан қасиетті тоғай. Осун-Осогбо тоғайы бірнеше ғасырлар бұрын пайда болған және кең қала құрылысына дейін Йоруба қалаларының шетінде орналасқан соңғы қасиетті ормандардың бірі. Оның әлемдік маңызы мен мәдени құндылығын мойындап, 2005 жылы Киелі тоғай ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. 1950 жылдары Осун-Осогбо тоғайының құрметсіздікке ұшырауына куә болдық: киелі орындар қараусыз қалды, дін қызметкерлері дәстүрлі міндеттер мен санкциялар әлсіреген кезде тоғайды тастап кетті. Тоғайда балық аулау, аң аулау және ағаш кесу сияқты тыйым салынған іс-әрекеттер Австрия азаматы Сюзанна Венгердің (1915-2009) дәстүрлі қорғау шараларын қайта орнатуға көмектескенше ешқандай шектеусіз жасалды. Атаожаның (сол кездегі патшаның) және жергілікті халықтың қолдауымен Венгер "жерге көз тіккендерге қарсы тұру, браконьерлерді қуу, киелі орындарды қорғау және қасиетті орынды қайта жандандырудың ұзақ процесін бастау үшін Жаңа қасиетті өнер қозғалысын құрды, осылайша оны Осбобоның қасиетті жүрегіне айналдырды". Кейіннен Венгерге оның қамқорлық күштігі мен тоғайдың құдайларына берілген адалдығы үшін "Адуни Олориша" атағы берілді.

Осун-Осогбо фестивалі

Сол жылдан бері Оссун-Осогбо фестивалі тамыз айында Гроувта тойланады. Бұл фестивальге бүкіл әлемнен мыңдаған Осунға табынушылар, көрермендер мен туристер келеді.

Мереке тарихы

Осун-Осогбо фестивалінің 700 жылдан астам тарихы бар деп саналады. Тарихи деректер бойынша, ата-бабалардың бір оқиғасы осы фестивальдің тойлануына себеп болған. Көне заманда, ашаршылықтан құтылу үшін Олутимехин есімді ұлы аңшы басқарған көшіп-қонушылар тобы Осун өзенінің жағасына қоныстанды. Өзен жағасында Олутимехиннің алдында судан Йее Осун өзен құдайы пайда болып, оны адамдарды арнайы жерге (қазіргі Осогбо қаласына) бастап әкелуін сұрады. Құдай, оларға жыл сайын құрбандық шалса, осы топты қорғап, оларға береке әкелетінін уәде берді. Топ бұл ұсынысты қабылдады, және бүгін Осун өзенінің құдайына шарылатын жыл сайынғы құрбандық Осун-Осогбо фестивалі ретінде тойланады.

Мерекелік шаралар

Қазіргі заманда тамыз айы – Осогбо халқы үшін мерекелік ай, ол қаланың дәстүрлі тазалануын және халықтың Осогбо патшалығының негізін қалаушы, ата-бабаларымен мәдени қайта қосылуын қамтиды. Осун-Осогбо фестивалі екі аптаға созылады. Осогбоның дәстүрлі тазалануы "Ивопопо" деп аталады, одан кейін үш күннен соң 500 жылдық он алты шамды "Ина Оложумеридинлогин" (16 бетті шам) жағылады. Одан кейін, бата алу үшін бұрынғы билеушілердің – Осогбоның Атаожаларының тәждері жиналатын "Ибориада" өтеді. Фестиваль киелі тоғайдағы ғибадатханаға қарай ұйымдасқан шерумен аяқталады, онда көп адам жиналады. Доңғалақтау, би, музыкалық өнер, әсем костюмдер, йоруба тілінде сөйлеу, мақтау өлеңдерінің оқылуы және т.б. шараға мерекелік көрік және түс қосады. Бұл шараны отырған Осогбо Атаожасы, ритуалдық орындаушы Аругба (қабақ тасымалдаушы) және Олуватимилехин мен Йее Осунның алғашқы кездесуін қайта жаңғыртатын дін қызметкерлерінен құралған комитет басқарады. Аругба рөлін патшалық әулеттен шыққан жас әйел сомдайды, ол құдайға құрбандық шалады. 2020 жылы COVID-19 пандемиясының салдарынан шеруде тек ритуалдық орындаушылар ғана қатысты, ал халықтың қатысуы тоқтатылды.

Мерекеден келетін пайда

Бұл фестиваль Нигерияның туризм саласына зор пайда әкеледі. Ол жергілікті тұрғындарға өз мәдениетін ел ішінде және әлемнің түкпір-түкпірінен келген туристерге ұсынуға мүмкіндік береді. Осун-Осогбо фестивалі Осогбо аймағындағы халқының бірлігін нығайтатын маңызды фактор болып табылады, себебі адамдардың әлеуметтік, экономикалық, діни және саяси нанымдарына қарамастан, олар жыл сайын қасиетті құдайды тойлау үшін жиналады.