Кіріспе
Кент Фларина
Кент Фланеридің 1968 жылы Лондон университетінің симпозиумында таныстырған еңбегінде ұсынылған кең спектрлі революция (BSR) гипотезасы, Неолиттің Оңтүстік-Батыс Азияда пайда болуына дейін азық-түлік жинаушы қоғамдардың диеталық әртараптылығының артуы себеп болды деп санайды. Кең спектрлі революция соңғы мұз дәуірінен кейін Таяу Шығыста шамамен 15 000 жыл бұрын, ал Еуропада 12 000 жыл бұрын болды. Осы кезеңде, бірнеше негізгі тағамдық көздерге баса назар аударудан басқа, өсімдіктер мен жануарлардың "кең спектрін" жинауға/аң ауруға көшу орын алды.
The broad spectrum revolution (BSR) hypothesis, proposed by Kent Flannery in a 1968 paper presented to a London University symposium, suggested that the emergence of the Neolithic in southwest Asia was prefaced by increases in dietary breadth among foraging societies. The broad spectrum revolution followed the most recent ice age around 15,000 BP in the Middle East and 12,000 BP in Europe. During this time, there was a transition from focusing on a few main food sources to gathering/hunting a "broad spectrum" of plants and animals.
Гипотезаның егжей-тегжейі
Фланнеридің гипотезасы неолиттік революцияда егіншіліктің қабылдануын түсіндіруге бағытталған. "Тарихи алдындағы ортаның оңай түсіндірілетін өзгерістеріне" көнбеген Фланнери (Льюис Бинфордтың тепе-теңдік моделіне сүйене отырып) оңтайлы орталарда халық санының өсуі жақын маңдағы маргиналды орталарда демографиялық қысымға алып келгенін ұсынды, осылайша ұрпақтар жаңа жерлерге қоныс аударды. Бұл маргиналды орталарда көбірек тағам іздеу, тағамдық ресурстардың түрлерін әртараптандыруға итермеледі, нәтижесінде тіршілік көзінің базасы кеңейіп, балық, ұсақ мал, су құстары, жұмырқалылар (мысалы, құтылар мен моллюскалар), сондай-ақ бұрын назардан тыс қалған немесе маргиналды өсімдіктер қосылды. Ең маңыздысы, Фланнери осы маргиналды орталарда тағамға деген қажеттіліктің белгілі бір өсімдік түрлерін, әсіресе дәнді дақылдарды мақсатты түрде өсіруге әкелгенін айтады. Оңтайлы орталарда бұл өсімдіктер табиғи түрде салыстырмалы түрде тығыз өссе де, маргиналды аймақтарда тиімді жинау үшін адамның араласуы қажет болды. Осылайша, кең спектрлі революция үйретуге және тұрақты егіншілік елді мекендерінің пайда болуына жағдай жасады.
Сипаттамалары
БСР азық-түлік ресурстарының артуымен және жоғары және төмен құнды жемтің пайдаланылуының теңдестігімен көрінеді. Кең спектрлі экономикада төмен құнды жемнің (яғни, пайдаға қарағанда жоғары шығын қатынасы) көп мөлшері енгізіледі, себебі халықтың қажеттіліктерін сенімді түрде қанағаттандыру үшін жеткіліксіз жоғары құнды жем бар. Өсімдіктер тұрғысынан, бұрын алу қиын болғандықтан назардан тыс қалған азық-түліктер енді диетаға қосылуы мүмкін. Жануарлар дүниесінде бұрын ресурстарды тиімсіз пайдалану деп есептелген (әсіресе кішкентай, жылдам сүтқоректілер немесе балықтар) жануарлардың аулауы да қазір пайдалы болуы мүмкін. Яғни, күшейе берген тапшылықтың салдарынан тірі қалу үшін қосымша күш салу қажет болды. Таяу Шығыста кең спектрлі революция азық-түлік өндірісінің өсуіне алып келді. Кейбір өсімдіктер мен жануарлардың өсуі мен көбеюі кеңінен танымал болды. Ірі жануарлардың саны азайып, адамдар басқа жерден азық-түлік пен құрал-жабдықтардың жаңа көздерін іздеуге мәжбүр болды. Балық, қоян, моллюска сияқты кішкентай жануарларға қызығушылық артты, себебі кішкентай жануарлардың көбею қарқыны ірі жануарларға қарағанда әлдеқайда жоғары.
Мысал
Жапондық Ниттано (Токио маңындағы шығанақ) жері б.з. алдында 6000 және 5000 жылдар аралығында бірнеше рет қоныстанған. Жомон мәдениеті Ниттаноны Жапониядағы 30 000-нан астам табылған қоныстарда мекендеген. Адамдар бұғы, шошқа, аю, антилопа, балық, моллюскалар және өсімдіктерді аулаған, жинаған. Қоныстардан 300-ден астам моллюска қалдықтары мен 180-нен астам өсімдік үлгілері табылды.
Сын
Кең спектрлік революция алғаш ұсынылғаннан бері күрделі пікірталас тудырды, бірақ оның негізгі дәлелдері мол деректермен расталған.