Кіріспе
1555–1592 жылдар аралығындағы ағылшын ақыны және аудармашы, сол дәуірдегі ақын және дін қызметкері Томас Уотсон (1555–1592) – ағылшын ақыны және аудармашы, ағылшын мадригалының негізін қалаушы. Оның лирикалық өлеңдерінен бөлек, ол көбінесе латын тілінде жазды, сондай-ақ Софоклдің «Антигона» трагедиясын грек тілінен алғаш рет аударды. Оның итальяндық үлгілерді ағылшын лирикасына енгізуі ағылшын жазушыларының бір буынына әсер етті, оның ішінде 1595 жылы Уильям Ковелл «Уотсонның ізбасары» деп атаған Шекспирге де. Ол ағылшын және латын тілінде туындылар жазды, әсіресе латын тіліндегі шығармалары жоғары бағаланды. Оның ерекше 18 тармақты сонеттері ықпалды болды, бірақ бұл форма кеңінен қолданылмады.
the poet and cleric of the same period
Thomas Watson (1555–1592) was an English poet and translator, and the pioneer of the English madrigal. His lyrics aside, he wrote largely in Latin, also being the first to translate Sophocles's Antigone from Greek. His incorporation of Italianate forms into English lyric verse influenced a generation of English writers, including Shakespeare, who was referred to in 1595 by William Covell as "Watson's heyre" (heir). He wrote both English and Latin compositions, and was particularly admired for the Latin. His unusual 18 line sonnets were influential, although the form was not generally taken up.
Ерте өмір
Томас Уотсон 1555 жылдың ортасында, шамасы, Лондонның Харт-стрит, Сент-Олав приходінде, Уильям Уотсон мен Энн Лидің еңбекқор отбасында дүниеге келген. 1559 жылдың қараша айында әкесі қайтыс болды, ал 1561 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін Уотсон мен оның үлкен ағасы Оксфордширде анасының інісімен бірге тұрды. 1567 жылдан бастап Уотсон Вестминстердегі Винчестер колледжінде оқыды, кейін Оксфорд университетіне түсті, бірақ академиялық дәреже алған жоқ. 1572 жылдың сәуір айында інісі қайтыс болғаннан кейін Уотсон Еуропаға сапар шекті, «Антигона» нұсқасының алғы сөзінде айтылғандай, жеті жарым жыл Италия мен Францияда өтті. Ол сол кезде-ақ ақын ретінде таныла бастады. Лондонға оралған соң заң оқыды. Ол көптеген еңбектерін «заң студенті» деп қол қойғанмен, заңгерлікпен айналыспады, өйткені оның басты құмарлығы – әдебиет болды. Дегенмен, Роджер Фишер «Уотсонның ерте заң білімі мен байланыстары, өмірбаяндар оны кейінірек әдеби зиялы және бейбақ ретінде бейнелеуге ұмтылғандықтан, көбінесе назардан тыс қалды», бірақ ол «сол замандағы көптеген белгілі адвокаттармен байланыста болды және сот үйлеріне жиі барып тұрды» деп атап көрсеткен. Уотсонның «De remedio amoris» шығармасы, мүмкін, оның ең алғашқы маңызды туындысы, қазіргі таңда жоғалып кеткен, сондай-ақ латын тілінде жазылған «әйелдерді мақтауға арналған туындысы» да жоғалып кеткен. Оның ең ерте сақталған жұмысы – 1581 жылы Арунделдің 20-шы графы Филипп Ховардқа арналған «Антигонаның» латын нұсқасы. Онда сонымен қатар латын тіліндегі аллегориялық өлеңдер мен классикалық өлшемдердегі тәжірибелерден тұратын қосымша да бар.
Ағылшын поэзиясы
Келесі жылы Уотсон алғаш рет ағылшын ақыны ретінде Джордж Уэтстоунның "Гептамерон" атты шығармасына қосымша өлеңдерде, және одан да маңыздысы, "Гекатомпатия" немесе "Махаббатқа толы ғасыр" атты туындысының авторы ретінде көзге түседі. Бұл еңбек 17-ші Оксфорд графы Эдвард де Верге арналған, граф қолжазбадағы өлеңдерді оқып, Уотсонды оларды жариялауға ынталандырған. 1584 жылы жарық көрген бұл шығармада француз және итальяндық сонеттер үлгісінде жазылған 100-ден астам өлең, соның ішінде бірнеше аударма бар. Бұл қызықты өлеңдердің ерекшелігі – олар сонеттерге ұқсағанмен, әрқайсысы он сегіз жолдан тұратын, үштік алты жолдық строфалардан құралған. Уотсон 1580 және 1590 жылдар аралығында пайда болған поэзиялық "әдістері мен мотивтерімен" танылды. Оның стилі 15-шы ғасырдың соңы мен 16-шы ғасырдың басындағы итальяндық әріптестері Санназаро мен Строцциге өте ұқсас болғанымен, замандастары оны жоғары бағалады. Ол Петрарка мен Ронсарда ашық түрде сүйенді, Сидни Ли оны "Петрарка мен Ронсардың бұлақтарынан тамған тамшылар" деп сипаттады, ал Серафино делла Аквила кейінгі он екі сонеттің бастауы деп танылды. Уотсон өзінің 18 жолдық формасын болашақ сонетшілерге ұсынуға ниеттенді, бірақ бұл тұрғыда ешкім одан үлгі алмады. Дегенмен, "The Oxford Companion to English Literature" басылымы Уотсонның сонеттерін "Шекспир мен оның замандастары зерттеген болуы мүмкін" деп жазады. Уотсонның прозалық туындыларының аз ғана бөлігі өте әсем тілмен жазылған. Ол Оксфордта Джон Лайлимен дос болды, екеуі де Эдвард де Вердің, 17-ші Оксфорд графының қолдауымен Лондонда әдеби байланыстарын жалғастырды, граф өзі Оксфорд университетінің түлегі еді.
Латын поэзиясы
Оның беделі арта түскен сайын Уотсонның есімі Кристофер Марлоу, Джордж Пил, Мэтью Ройдон және Томас Ачелли сияқты көрнекті әдеби тұлғалармен байланысты болды. Ол Барнфилд және Томас Наше сияқты жас жазушылардың да ықыласына бөенді, олар оны Англиядағы ең ұлы латын жыршысы деп есептеді. 1585 жылы ол өзінің алғашқы латын дастаны – «Аминтас» атты шығармасын жариялады, ол бір шабандоздан сүйіктісі Филлистің қазасына арналған он бір күндік аза тұруды бейнелейді. Уотсонның дастаны кейіннен Авраам Фраунс тарапынан автордың рұқсатысыз (1587) және авторлық құқығы көрсетілмей ағылшын тіліне аударылды. Фраунстың аудармасы көп сынға ұшырады. «Оның аудармадағы кемшіліктері көбінесе автордың ойын түсінбеуден емес, ынтасының артық болуынан туындайды». Торквато Тассоның «Аминта» шығармасымен байланысы болғанымен, шындығында ондай байланыс жоқ. 1591 жылы ағылшын тіліндегі төртінші басылымында Фраунс Тассоның еңбегін өзі аударған нұсқасын да жариялады, осыдан шатасу туды. Ағылшын тіліне жасалған нашар аудармалардың алдын алу үшін Уотсон 1590 жылы сэр Фрэнсис Уолсингхемнің қайтысы туралы «Мелибевс» атты өлеңін латын және ағылшын тілдерінде жариялады.
Пьесалары
Уотсон драматург болды, бірақ оның ешбір пьесасы сақталған жоқ. Оның жұмыс берушісі Уильям Корнуоллис, Уотсонның "күнделікті практикасы және оның күнкөрісі" пьесада "жиырма қияли ой мен алаяқтықтарды" құрастыру болғанын айтады (Холл, 256-б.). Франсис Мерес 1598 жылы оны "трагедия жағынан ең жақсыларымыздың" бірі деп атады. Анонимді «Фейвершемнің Ардені» көбінесе Уотсонның, Шекспирдің де үлесімен жазылған туындысы деп есептеледі.
Өмірінің соңғы жылдары және қайтыс болғаннан кейінгі басылымдары
Музыкаға қатысты, ол Джон Кейстің «Музыканың мақтауы» (1586) кітабына арналған мақтау өлеңін жазды. 1589 жылы Кристофер Марлоу Нортон Фолгейттегі көршілері мен Уотсон арасындағы қақтығысқа қатысты, ол өлімге әкеп соқты; Марлоу Ньюгейт түрмесінде екі аптаға қамалды. 1590 жылы Уотсон «Италиялық мадригалдардың бірінші жинағы» атты туындысын жариялады. Бұл Томас Эсте басып шығарды және көбінесе ықпалды мадригал композиторы Лука Маренционың шығармаларынан тұрды. Оның туындылары 1588 жылы Томас Эсте басып шығарған Николас Йонгтың «Музика Трансалпинасы» арқылы Англияда танымал болды. Бұрынғы басылымның үлгісін ұстанған Уотсон мадригалдарға ағылшын тіліндегі мәтіндер қосты. Ол Йонгқа қарағанда итальяндық түпнұсқаларға азырақ сөзбен аударды, өзі айтқандай, «түпнұсқа өлеңнің мағынасына емес, нотаның сезіміне сәйкес». Оның көптеген аудармалары түпнұсқа мәтіндерге ұқсамайтын жаңа өлеңдерге айналды. Алдыңғы жинақ сияқты, «Италиялық мадригалдардың бірінші жинағы» Уильям Бёрдтің музыкасын қамтиды, оның ішінде екі түпнұсқа ағылшын мәтініне жазылған шығармалар бар, «Бұл тәтті және қуанышты мамыр айы», бұл Уотсонның туындысы болжамдалады. Уотсонның мансабының қалған бөлігі туралы ештеңе белгілі емес, бірақ ол 1592 жылдың 26 қыркүйегінде Санкт-Бартоломей кіші шіркеуіне жерленді және бір айдан кейін оның екінші латындық эпосы «Аминтаэ Гаудия» оның досы «CM» (мүмкін Марлоу) баспадан өткізді. Бұл Аминтастың Филиске деген махаббаты мен оның жеңісі туралы айтады, сондықтан хронологиялық тұрғыдан бұл ертедегі эпостың бірінші бөлігі болып табылады. Келесі жылы оның соңғы кітабы «Фансидің көз жасы немесе махаббатқа деген жек көру» (1593) T.W. әріптерімен жарық көрді. Бұл 14 жолдан тұратын 60 сонеттен тұратын жинақ. «Гекатомпатиядағыдай», Уотсон «Фансидің көз жасы» бойы бірінші жақты қолданады. Оның жариялануы ерекше жағдаймен байланысты. Уотсон 1589 жылы Марлоуды қорғап, адамды өлтіргені үшін түрмеге түсті, сондықтан 1592 жылдың қыркүйегінде Уотсон қайтыс болғаннан кейін Марлоу 1593 жылдың мамырындағы өлімінен аз бұрын сонеттер жинағын жариялауды ұйымдастырып, оның қарызын өтеді. Спенсер Уотсонның ерте өліміне «Колин Клаутс қайтадан үйге оралды» шығармасында сіңіп қалған, ол былай дейді: «Аминтас мүлдем кетіп, толық төмен жатыр, оның Амариллисі күңіреніп қалды».
Беделі
Уотсонды Фрэнсис Мерес Шекспир, Пил және Марлоумен бірге "трагедия жанрындағы ең жақсылардың" бірі деп атаған, бірақ оның бұрын аударған шығармаларынан басқа, бүгінгі күнге дейін сақталған драмалық туындылары жоқ. Уотсон өмірінде зор даңққа ие болды және Шекспирдің жас өнертапқыштарына тікелей әсер етті. Уайт пен Суррей жасаған алғашқы тәжірибеден кейін, ол ағылшын поэзиясына Петрарканың нағыз үлгісін алғаш рет енгізді. Мерестің сөзімен айтқанда, "Ол өзінің шеберлігін әртүрлі тәсілдермен көрсетеді. Оның ақын ретіндегі жетістігі осы тәсілдердің сан алуандығымен өлшенді". Ол итальян, француз және грек әдебиеттерін жақсы білген.
Қазіргі әдебиетте
Уотсон Энтони Берджесстің "Дептфордтағы өлген адам" романында маңызды рөл атқарады, онда ол Марлоудың жақын досы болып келеді. Роман барысында Уотсон Марлоуды сэр Фрэнсис Уолсингхэммен таныстырып, Марлоудың бірнеше пьесасын жазуға көмектеседі. Ол Рос Барбердің "Марлоу қағаздары" кітабындағы маңызды кейіпкер.