Кіріспе
"Ай катакомбалары" – Space: 1999 телесериалының екінші маусымындағы 13-шы бөлім (және бағдарламаның жалпы 37-ші бөлімі). Сценарий авторы – Энтони Терпилов, режиссер – Роберт Линн. Алғашқы атауы – "Ай катакомбалары". Соңғы түсірілім сценарийі 1976 жылғы 18 мамырда жасалған, кейін 26 мамыр, 9 маусым, 14 маусым және 17 маусымда түзетілген. Түсірілім жұмыстары 1976 жылғы 21 маусымнан 6 шілдеге дейін жүргізілді. Осуудтың көрінісінде қолданылған өрт эффектілері қауіпті жағдайға жеткендіктен, өрт сөндіру бригадасы шақырылып, түсіру екі күнге тоқтатылды (2 шілдеден бастап).
Сюжет
Геолог Патрик Осгуд тау-кен командасын Альфа кешенінің астындағы үңгірлер желісі арқылы Ай базасының тіршілікті қамтамасыз ету жүйесінің маңызды құралы болып табылатын сирек кездесетін минералды іздеуге жетелейді. Бұл іздеу оған жеке мағынаға ие, себебі металл оның өліп бара жатқан әйелі Мишельге жасанды жүрек жасау үшін қажет. Осгуд операцияны жеделдету үшін шамадан тыс жарылғыш заттарды орналастыруға бұйрық береді. Гипернитро зарядтары мерзімінен бұрын жарылып, Осгуд жарылысқа ілігіп қалады. Жартылай есінен танып, ол қайта-қайта болатын көріністерінің біріне түседі, онда Ай базасы Альфа қаһарлы өрттен жойылған. Көріністер әрқашан бір суретпен басталады: Мишель Осгуд, ай бетінде, төсегінде әлсіз жатыр. Ғарыштан жалынды энергия төгіліп, айналасындағы Альфа ғимараттары өртеніп кетеді. Төсекті тез арада от қабырғасымен қоршайды. Қозғала алмай, Осгуд оны құтқаруға шақырады. Ол күреседі, бірақ күші жетпейді. Мишель мен төсегі оттың құшағында жанып кетеді. Осгуд жазылғаннан кейін, оның командасы одан "жоғалып кеткенін" айтады. Ашуланып, ол Мишельдің төсекке жатқан Медициналық орталыққа барады. Осгуд әйелімен жеке кездесуді талап етеді. Дінге берілген адам болған ол, Мишельге жүрек ауруының диагнозы қойылғаннан бері фанатик болып кеткен. Ол Альфа отта жанып жатқанын көреді. Ол және оның әйелі құтқарылады, бірақ оның оған толық сенімі болса ғана. Осгудтың болжамындай, Ай қатты ыстық аймаққа кіреді. Толық қуатты кондиционерге қарамастан, беткі ғимараттардағы температура тез арада 40°C-қа жетеді. Құралдар себебін анықтауға қабілетсіз болғандықтан, Джон Кениг жылу көзін табу үшін "Бүркіт 1" кемесімен барлау миссиясына шығады. Ол кеткеннен кейін Хелена Мишельге он бірінші жасанды жүректі сынап көреді. Дорфман жүрек протезі клапандарымен қапталған. Бірақ Альфаның қоры аз және бұл жобаға ешкімді қалдыруға болмайды. Жақсырақ алмастырғыштарды табуға мәжбүр болған Хелена өзінің үмітсіздігімен және әріптесі доктор Бен Винсенттің цинизмімен күреседі, әрбір тырысыс сәтсіз аяқталады. Соңғы жасанды жүрек тоқтаған кезде Осгуд өмірді қайта жаратудың ғылыми әрекеттерін құдайға қарсы деп айыптайды. Ол шыққаннан кейін дәрігерлер оның тұрақсыздығының күйзелістің белгісі ме, әлде оның жақында болған пайғамбарлық көріністеріне байланысты метафизикалық әсер ме деп талқылайды. Осгуд әйелін көру үшін емханаға оралады. Оның жанында ол олардың бұрынғы әңгімесін еске түсіреді, онда Мишель оның сенімі олардың махаббатында екенін айтқан. Ол жоспар құрады да, оны құтқаратынына сеніп, кетіп қалады. Кениг температураның үнемі көтерілуінің себебін таба алмайды. Ол Тони Вердескиге өзі болмағанда командалық билікті береді (кеме жақын арада байланыс шегінен шығады). Хелена жүректі аяқтау үшін бірнеше дәнді бөліктерді сұрайды. Кениг бас тартады: қазіргі төтенше жағдайдан кейін өмірді қолдау жүйесіне түскен қысым, сирек кездесетін минерал бір өмірден де құнды. Кениг Хеленаның және оның баламалы шешім табу қабілетіне сенім білдіреді. Альфадағы температура А деңгейінде 45°C-қа жетеді. Вердески жылуға сезімтал гипернитроның барлық қорын төменгі жер асты деңгейіндегі салыстырмалы түрде салқын қоймаларға көшіруді бұйырады. Көшіру кезінде Осгуд күтпеген жерден шабуыл жасайды. Вердески ескі досына көңіл жағуға тырысады, бірақ пайғамбарлық рөліне машықтанған Осгуд шабуыл жасайды. Ол күзетшілерді құлатып, Вердескидің тапаншасын тартып алады. Жанынан өткен Майя төбелес куәсі болады. Ол үлкен овчаркаға айналып, Осгудты қаруды тастауға мәжбүрлейді. Осгуд қашып, басқа қабаттағы жарылғыш заттар қоймасына кіреді. Вердески геолог әйеліне жақындауға тырысады деп ойлап, Медициналық бөлімде күзетшілерді орналастырады. Науқасты көріп жүрген кезде ол өзінің сүйкімділігін көрсетеді, Мишельдің әлсіздігін одан әрі стрестен сақтау үшін Осгудтың ақылға сыймайтын мінез-құлқын азайтады. Вердески Осгудпен болған кездесуінің егжей-тегжейін Хеленаға баяндайды. Осылайша ол Осгудтың неге А деңгейлі жарылғыш заттар қоймасында болғанын сұрайды және қауіпсіздікке басқа қоймалардың айналасына күзетшілерді орналастыруды бұйырады. Осгуд әйелдің бөлмесінен қанға малшылып, жартылай есінен танып табылады. Медициналық бөлімге жеткізілген кезде, ол тағы бір көрініс көреді: Мишель, тағы да ай бетінде, төсегінде отпен қоршалған. Бұл жолы ол қозғала алады және оған көмектесуге жүгіргісі келеді, бірақ ештеңе істей алмайды. Бұрынғыдай, ол тұруға әлсіз және отта жанып кетеді. Хелена Дорфман жүрегінің он бірінші үлгісін сынап көреді, бірақ ол ұзақ уақыт жұмыс істемейді. Көңілі толып, ол жарақаттанғандарды қабылдауға шақырылады. Сонда ол Осгудты көптеген жарақаттармен және қан жоғалтудан әлсіз күйде табады. Оны тексерген кезде геолог денесіне жарылғыш заттардан жасалған белбеуді байлайды, ол өлі кілтке қосылған. Ол Хеленаға жараларын байлауға рұқсат береді, содан кейін Мишельді көруді талап етеді. Ол оны қатакомбаларға қашырып әкеп, Ай базасы жақында болатын апатта жойылмайын деп ниеттеніп отыр. Кез келген физикалық күш-жігер Мишельді өлтіруі мүмкін екенін білген Хелена оны алмауға өтінеді. Жаңа жүрек оның жалғыз құтқаруы және дәрігер оған бөліктер табуға уәде береді. Осгуд оның дінге қарсылығын қабылдамайды, және күйеу мен әйел күтім бөлімінен бірге кетеді. Ғарышта "Бүркіт 1" қараңғы тұмандылыққа кездеседі. Одан өткеннен кейін Кениг пен экипажы жылу көзін көреді - өте ыстық плазмадан және жалынды сутектен тұратын алып дискі. Өрт дауыл Айға қарай жылдамдықпен келеді, "Бүркіт" ең жоғары жылдамдығынан да жылдам. Бағытын өзгертіп, Кениг Ай базасына плазма дауыл Альфа маңында соқтығысатынын хабарлайды. Хелена Кенигті бөліктерді босатуға көндіруге соңғы рет тырысады. Оның жауабы дауылдың кедергісінен жоғалады. Ол шешім үшін Вердескиге жүгінеді. Ол оған қажеттісін алуға рұқсат береді. Мишельдің ауруханалық тақтасы үңгірлерде тереңінен табылғанда, Вердески достарын іздеу үшін жер астына түседі. Қатакомбалармен жақсы таныс Осгуд іздеу тобынан оқшауланады. Бірақ оның шаршауы және Мишельдің нашар денсаулығы оларды жиі тоқтауға мәжбүрлейді. Кездейсоқ жарылысқа ұшырамас үшін ол жарылғыш белбеуді шешеді. Ол тағы бір транска түседі: Мишель тағы да ай бетінде, төсегінде отпен қоршалған. Бұл жолы ол қозғала алады және оған көмектесуге жүгіреді, бірақ ештеңе істей алмайды. Бұрынғыдай, ол тұруға әлсіз және отта жанып кетеді. Хелена Дорфман жүрегінің он екінші үлгісін жасайды, клапандарымен қапталған, және ол мінсіз жұмыс істейді. Ол Вердескиге жаңалықты хабарлайды және Мишельді табуға шақырады. Ол бару кезінде үңгір қатты жарылысқа ұшырайды; өрт дауылдан бөлінген өте ыстық плазма шашқысы бетке соқтығысқан. Жылу мен плазма ағындарынан Ай базасы көп зардап шегеді. Беткі жарылыстар қатакомбалардағы тас құлауларына әкеледі, іздеуге кедері келтіреді. Вердески соңғы құтылғандарды көреді; жүрек туралы жаңалықты айтқанда, Осгуд қауіпсіздік бастығының қолына шамыршықпен соққы береді және жұп қашқан. Ол теңдікті сақтау үшін Майяны қатакомбаларға шақырады. Ол бенгалдық жолбарысқа айналып, түндерді көру қабілетімен іздеу тобын туннельдер арқылы жетелейді. Мишель енді қадам баса алмайды және жерге құлайды. Майя/Жолбарыс Осгудты бұрыштап алады, ал Вердески қызға көмектеседі. Жарылыс Осгудтың үстіне үңгір төбесін құлатады. Мишельді Майя мен күзетшілермен бірге қайтаруды бұйырады, Вердески оны тас құлаудың астынан қазып шығаруды бастайды. Қыз операциялық бөлмеге жеткізіледі, онда Хелена...
Музыка
Музыкалық қосымшалар Space: 1999 сериалының екінші маусымы үшін Дерек Уодсворт жазған бұрынғы музыкалық үзінділерден қайта өңделді, негізінен "The Exiles" және "One Moment of Humanity" шығармаларынан алынған.
Өндіріс
"Ай катакомбалары" – "Хелена Дабл Ап" сценарийі, және "АБ Кристалисімен" бірдей уақытта түсірілді. Сериалдың тұрақты актерлері Барбара Бэйн, Тони Анхолт және Зиения Мертон басым бөлігін ойнады. Мартин Ландаудың эпизодтары Eagle командалық модулімен шектелді, ал оның Бэйнмен болған жалғыз байланысы эпилогтағы телемонитор арқылы болды. Кэтрин Шеллдің екі шағын рөлі – камео ретінде ғана болды. Эпизод негізінен "Альфа" декорацияларында түсірілді, сондай-ақ "Метаморф" үшін салынған "M" сахнасындағы үңгір декорацияларында да орташа көлемде түсірілімдер жүргізілді. Бұл эпизодта Зиения Мертон үш айдан кейін қайта оралды; актриса "Адамзаттың бір сәті" түсірілімінен кейін бағдарламаны тастап кетті, себебі оның рөлі азайды (кейде жарты күн жұмыс істеді) және ол енді келісімшарт бойынша емес, "бір күндік актер" мәртебесіне ие болды. Осыдан бастап оның кейіпкері экранда тек "Сахан" (кейде сценарийдегі кейіпкерлер тізімінде "Сахан Бенес") деп аталатын болды. 1976 жылғы 18 мамырдағы түсірілім сценарийінде Коэнигтің серігі Биллдің орнына астронавт Билл Фрейзер болуы керек еді. Бірақ бюджеттік шектеулерге байланысты Джон Хугтың орнына бір реттік актер Алан Хантер тартылды. Сценарийдің алғашқы нұсқаларында Хелена мен Бен Винсент өз протезін "Бергман" жүрегі деп атаған, себебі ол қайтыс болған Виктор Бергманға имплантталған механикалық жүрекке ұқсас болды. Диалогтың бір жолы: "Виктор мүмкіндігі болғанда мәңгі өмір сүре бермек".
Новелизация
Эпизод Майкл Баттерворт пен Дж. Джефф Джонстың 1977 жылы жарық көрген «Ғарыштық сананың бұзылуы» («Mind Breaks of Space») романында екінші жылғы «Ғарыш: 1999» романына бейімделді. Авторлар оқиғаға ұсақ өзгерістер енгізді, ең айқынсы – екі Майя трансформациясы сахналарында нақты ғарыштан келген жануарлар бейнеленді: табиғи бронялық қабықпен және тұзақ тәрізді ауызбен ұзын денелі жандар Вердескиге жарылғыш заттар қоймасында көмектеседі, ал кейінірек басы жоқ, екі аяқты, жарқын жануар сонарын пайдаланып, Қауіпсіздік тобын катакомбаның қараңғылығында бағыттайды. Роман Коэниг пен Майяның рөлін түсірілім сценарийінен гөрі көбірек ашады, сондай-ақ «Сан» кейіпкерін жас үнді жігітіне айналдырды.