Кіріспе
Сэр Джон Понсонби Конрой, 1-ші баронет, КХХ (21 қазан 1786 – 2 наурыз 1854) – британдық әскер офицері, Кент герцогинясының және оның кішкентай қызы, болашақ Ұлыбритания патшайымы, ханшайым Викторияның бақылаушысы. Конрой Уэльсте ирландтық ата-аналардан дүниеге келген. 1817 жылы әскерде бірнеше шенді иеленгеннен кейін, ол Кент және Стратхерн герцогы, принц Эдуардтың атбасшысы болды. Герцог екі жылдан соң қайтыс болды, артында жесір әйел мен нәресте қызы қалды. Келесі он тоғыз жыл бойы Кент герцогинясының үй шаруашылығын бақылаушысы қызметін атқарып, Конрой оның сенімді серігі және саяси өкілі сияқты басқа да рөлдерді де атқарды. Олар бірге жас Викторияның тәрбиесі үшін жасалған күрделі және қатаң ережелер жиынтығы – Кенсингтон жүйесін құрды. Бұл жүйенің мақсаты оның еркің әлсіретіп, оларға толық тәуелді болуын қамтамасыз ету болды, соның арқасында болашақта олар онымен билік жүргізе алады деп үміттенеді. Принцесса Виктория осы қатал жүйеге байланысты Конройды жек көріп өсті, сондай-ақ ол британдық патшалық отбасының қалған бөлігінде де танымал болған жоқ. Герцогиняны регент ретінде тағайындауға жасаған тырысықтары сәтсіз аяқталды, өйткені Виктория 1837 жылы толыққанды жасқа жеткеннен кейін таққа отырды. Конрой дереу Викторияның резиденциясынан қуылды, бірақ ол Кент герцогинясының қызметінде тағы бірнеше жыл қалды. Зейнетақы мен баронеттік атағы берілген Конрой 1842 жылы Беркширдегі Рединг қаласына жақын орналасқан имениесіне зейнетке шықты және он екі жылдан кейін үлкен қарызбен қайтыс болды. Тарихшылар Конройды жоғары амбициялы, әртүрлі бағалауларға ие тұлға ретінде жиі сипаттайды. Оның өмірінде және одан кейін ол Кент герцогинясының жақын адамы болуы мүмкін деген қауесет тарады. Патшайым Виктория мұны естіп қатты таңқалды, анасының ізгілігі мұндайға жол бермейтінін мәлімдеді.
Sir John Ponsonby Conroy, 1st Baronet, KCH (21 October 1786 – 2 March 1854) was a British Army officer who served as comptroller to the Duchess of Kent and her young daughter, Princess Victoria, the future Queen of the United Kingdom. Conroy was born in Wales to Irish parents. In 1817, after holding several ranks in the army, he became the equerry of Prince Edward, Duke of Kent and Strathearn. The Duke died two years later, leaving a widow and infant daughter. Holding the position of comptroller of the Duchess of Kent's household for the next nineteen years, Conroy also acted as her confidant and political agent, among other roles. Together, they designed the Kensington System, an elaborate and strict system of rules for the upbringing of young Victoria, designed to render her weak willed and utterly dependent upon them in the hope of allowing them one day to wield power through her. Princess Victoria grew to hate Conroy, thanks to the oppressive system, and he was also unpopular among the rest of the British royal family. His efforts to place the Duchess in the role of regent were ultimately unsuccessful, as Victoria ascended the throne after reaching her majority in 1837. Conroy was immediately expelled from Victoria's household, though he remained in the Duchess of Kent's service for several more years. Given a pension and a baronetcy, Conroy retired to his estate near Reading, Berkshire, in 1842 and died heavily in debt twelve years later. Historians have often referred to Conroy as someone with strong ambition, with varying degrees of positive or negative opinion. Rumours circulated during and after his lifetime that he was perhaps the Duchess of Kent's lover. Queen Victoria was shocked to hear this, stating that her mother's piety would have prevented it.
Кенттермен жұмыс
Әйелінің туысы арқылы Конрой король Георг III-нің төртінші ұлы, Кент және Стратхерн герцогы Эдуардтың назарына ілікті. Конрой 1817 жылы герцогтың Саксен-Кобург-Заальфельд принцессасы Викторияға үйленуінен аз бұрын атбасар болып тағайындалды. Ұйымдастыруда шебер болған Конройдың жоспары герцог пен герцогиняның бірінші баласының дүниеге келуіне үлгеру үшін Англияға жылдам оралуын қамтамасыз етті. Бұл бала Кент ханшайымы Александрина Виктория, кейіннен Виктория патшайымы болды. Кент герцогы Конройға әскери мансапты көтеруге уәде бергенмен, ол 1820 жылы герцог қайтыс болған кезде әлі де капитан шенімен қызмет етіп жатты. Конрой герцогтың өсиетін орындаушылардың бірі болып тағайындалды, алайда, өліп бара жатқан герцогты Викторияның қамқоршысы етіп тағайындауға көндіре алмады. Конрой басқа табыс табу қажеттігін түсініп, енді жесір қалған Кент герцогинясы мен оның кішкентай қызына есепші болып қызмет етуді ұсынды. 1822 жылы ол жартылай жалақымен әскери қызметтен зейнетке шықты.
Кенсингтон жүйесі
Бірге, жау ортада Конройдың герцогинямен қарым-қатынасы өте тығыз болды. Ол келесі он тоғыз жыл бойы оның бақылаушысы және жеке хатшысы болды, сондай-ақ қоғамдық қатынастар офицері, кеңесші, сенімді адам және саяси агент ретінде бейресми рөлдерді атқарды. Кенсингтон жүйесін қайсысы көбірек ойлап тапқаны белгісіз, бірақ ол жас Викторияның тәрбиесін басқару үшін құрылған. Викторияның өмірінің барлық аспектілерін реттейтін ережелердің күрделі және қысымшы жүйесі оны көп жағдайда оқшаулауда ұстады, оның мақсаты – оны әлсіз, мойынсұнушы және анасы мен Конройға толықтай тәуелді ету. Бұл жоспар бойынша герцогиня Викторияның (жас болған деп болжанады) билікке көтерілуі кезінде регент болып тағайындалуы керек еді, ал Конрой Викторияның жеке хатшысы болып тағайындалып, жұртшылық мәртебесіне ие болар еді. Король Георг IV-тің танымалдылығын түсіндіретін себептерді білген Конрой герцогиняның таза, қарапайым және әдепті бейнесін жариялады, сонымен бірге британдық корольдік отбасыға, әсіресе Камберленд герцогіне қарсы параноясын күшейтті. Виктория ханшайым Конройды тез арада жек көре бастады, ол оны қорлап, оның экономды әдеттерін мазақтап, зорлық көрсетті. Кейбір тарихшылар Конройдың Викторияға деген менмен мінез-құлқының себебі оның әйелі Элизабеттің Кент герцогының заңсыз баласы деген жеке сенімінен туындаған болуы мүмкін деп болжайды. Бұл қауесет кейін жалған екені дәлелденгенімен, Конройдың күшті амбициясы оның аристократиямен байланысы бар деген сезімінен туындаған болуы мүмкін. Конройдың амбициясына Ирландияның ежелгі патшаларынан таратылғаны туралы талабы да әсер еткен болуы мүмкін. Өзінің ұлылығына қарамастан, Конрой орта тапқа жататын және британдық қоғамда осы топтың өсіп келе жатқан күшін мойындады. Конрой Викторияны герцогинядан немесе оның туыстарынан басқа ешкіммен қарым-қатынас жасауына жол бермеді, ханшайымның үлкен отбасына жақын болуына тыйым салды. Мәжбүрлі оқшауланудың нәтижесінде оның жасындағы жалғыз серіктестері Конройдың қыздары болды, олардың ішінде Викториядан бірнеше ай үлкен Виктория да бар еді. Виктория Конройдың екеуіне де ықылас танытпаған сияқты, өйткені оның жеке күнделіктерінде олар туралы жағымды пікірлер аз. Жас ханшайым Конройдың айла-шарғысына қарсы қорғаған адал тәрбиешісі Луиза Лехзенге сенді. Викторияның жасы ұлғайған сайын Конрой мен герцогиня Лехзенді алып тастауға немесе кем дегенде оның ықпалын азайтуға тырысты. Алайда, бұл тактика сәтсіз аяқталды, өйткені ханшайым Лехзенге бұрынғыдан да көбірек берілді, бұл оның күнделіктерінде көрінеді. Кенсингтон сарайына келгеннен бастап Конрой ханшайым Софиямен, Джордж IV-тің үлкен әпкесімен жақын болуға тырысты, ол да сарайда тұрды. Кристофер Хибберт Софияны «танымға жатпайтын және психикалық тұрақсыз әйел» деп сипаттады, ал Конрой оны қаржысын басқаруға көндіруге көп қиындық көрмеді. Софияны герцогиняның әлеуметтік шеңберіне қабылдау үшін ханшайым Конройға ол болмаған кезде Сент-Джеймс сарайы мен Кенсингтондағы оқиғалар туралы есеп берді.
Виктория - мұрагер
1827 жылы Йорк герцогы қайтыс болды, бұл Кларенс герцогын мұрагер етіп, Викторияны таққа екінші кезекті мұрагер ретінде белгіледі. Конрой ханшайымның қарапайым адамдармен араласпауына шағымданып, Джордж IV-ті сол жылы Конройды Ганновер орденінің қолбасшысы және рыцарь дәрежесіне тағайындауға мәжбүр етті. Герцогиня мен Конрой патшалық отбасында ұнатпайтын жағдайды жалғастырды, ал 1829 жылы Камберленд герцогы оларды қаралау үшін олардың махаббатта екендігі туралы қауесет таратып, беделін түсірді. Кларенс герцогы Конройды "Король Джон" деп атады, ал Кларенс герцогинясы Кент герцогинясына өзін патшалық отбасынан оқшаулап алып отырғанын және Конройға тым көп билік беруге болмайтынын кеңес берді. 1830 жылы Кларенс герцогы король Уильям IV болды, сол кезде Конрой өзінің орнына өте сенімді болды, оның үй шаруашылығын басқаруы толыққанды қамтамасыз етілді. Герцогиня қызының Уильямның тәж кию рәсіміне қатысуына кедергі келтірді, бұл шешімді Веллингтон герцогы Конройдың ықпалымен қабылданды десті. Сол кезде Викторияның таққа отыратыны анық болды. Жаңа король мен патшайым күйеу балаларын бағындыруға тырысты, бірақ Конрой Викторияның сарайдағы моральдық атмосферамен "бұзылмауы" керектігін мәлімдеді. Конрой ана мен қызды бөлуге болмайтынын нығайтып, герцогиняның лайықты регент ретіндегі қасиеттерін насихаттауды жалғастырды. Король Вильгельм герцогиня мен Конройды ұнатпағандықтан, Виктория ересек болғанға дейін күтіп, олардан регенттік құтылу үшін өлімін күтуге ант берді. 1831 жылы, Вильгельмнің тәж кию жылы, Конрой мен герцогиня Викториямен бірге патшалық сапарларға шықты, осылайша оны халыққа көрсетіп, олардың болашақ регенттер ретіндегі беделін нығайтты. Бір сапарда Конройға Оксфорд университеті құрметті диплом берді. Олардың күш-жігері ақыры сәтті аяқталды, ал 1831 жылдың қараша айында герцогиня Викторияның жас патшалығы кезінде жалғыз регент болады деп жарияланды, ал Конрой герцогиня мен оның қызына ең жақын кеңесші болады делінді. Регенттік жақындап келе жатқанын сезген Конрой мен герцогиня Викторияны "әлсіз саналы, бекершілікке құмар және ақымақ" қыз ретінде бейнелеуді бастады, оған басшылық қажет. Олар ханшайымды қорлауды күшейтіп, Викторияның он сегіз жасқа толмаған болса да, регенттікке ие болуға ниетті екенін айтты. Викторияға сүйікті Лехзенмен жалғыз қалуға тыйым салынды, герцогиняның одақтасы Леди Флора Гастингс немесе Конройдың қарындасы (қазір серіктес ретінде тағайындалған) онымен бірге болуы керек еді. 1835 жылы Виктория патшалық сапардың соңында қызбадан ауырған. Оның әлсіздігін пайдаланып, герцогиня мен Конрой оны бір құжатқа қол қоюға мәжбүрлеуге тырысты, бұл құжат оның таққа отырғаннан кейін Конройды жеке хатшысы етіп тағайындаған болар еді. Виктория осы оқиғадан кейін өзін-өзі қамтамасыз етуге бекінді. Оның үдемелі қарсылығы герцогиняны алаңдатты. Оның тапсырысымен отбасылық кеңесші Барон Стокмар тергеу жүргізіп, герцогиняға Конройды жұмыстан босатуды және қызымен татуласуды ұсынды. Бірақ Конрой герцогиняны Стокмардың кеңесін елемеуге оңай көндірді. Викторияның 18 жасқа толған күні, 1837 жылғы 24 мамырда, Конрой оны өзінің жеке хатшысы етіп тағайындауға немесе жиырма бір жасқа толғанға дейін регентке мұқтаж екенін мойындауға қысым жасауын тоқтатпады.
Виктория билікте
Патшайым Викторияның он сегізінші туған күнінен кейін небары бірнеше апта өткен соң қайтыс болды, және ол оның орнын басып, тәжді мұрагерлік етті. Конрой Викторияның билікке келген күнінің алғашқы сағаттарында Стокмармен болған көптеген әңгімелердің тақырыбы болды. Сонымен қатар, Конрой премьер-министр лорд Мельбурнға жеткізілуі тиіс талаптардың тізімін жасап, Стокмарға тапсырды. Конрой «жылдық 3000 фунт зейнетақы, Буат орденінің үлкен кресі, пэрлік атақ және Жеке кеңеске орын» талап етті. Виктория келіссөздерді Мельбурнге жүктеді, ол Конройдың көптеген талаптарына келісті, көбінесе үлкен даудан қашу үшін. Мельбурннің кеңесімен Конройға барондық атақ берілді және жылына 3000 фунт зейнетақы тағайындалды. Бұл Конройды қанағаттандырмады, ол келесі жылдары Викториядан ирландтық пэрлік атақ сұрауын жалғастырды. Барлық өтініштер қабылданбады, себебі пэрлік атақ оған сарайға қатысуға мүмкіндік берер еді. Виктория патшайым болғаннан кейінгі алғашқы қадамдарының бірі – Конройды өзінің үйінен қуу болды, бірақ оны анасының үйінен шығаруға құқығы болмады. Виктория, әлі күйеуі жоқ жас әйел болғандықтан, анасымен бірге тұруға міндетті болды, бірақ ол герцогиня мен Конройды Бэкингем сарайындағы шалғайдағы бөлмелерге көшіріп, олармен жеке қарым-қатынасын үзіп тастады. Герцогиня Конрой мен оның отбасын сарайға шақыруды талап етті; Виктория келіспей: «Мен сізден маған қарсы жасаған әрекеттеріңізден кейін сер Джон Конройды шақыруды күтпедім» деді. 1839 жылы Веллингтон герцогы Конройды герцогиняның үйінен кетуге және отбасын құрлыққа, тиімді түрде жер аударылуға көндірді. «Таймс» газеті оның енді ресми міндеттері жоқ екенін хабарлады, бірақ ол отставкаға кеткені ме, әлде қызметтен босатылғаны ма, белгісіз болды. Сол жылы леди Флора Хейстингстің інісі үлкендеп кеткендігі және Конройдан жүкті екендігі туралы көптеген қауесет тарады. Кейінгі медициналық сараптама леди Флораның бойжеткендігін көрсетті және ол бірнеше айдан кейін бауыр қатерлі ісікесінен қайтыс болды. Бұл дау, «Жатақ дағдарысымен» бірге, Викторияның беделіне нұқсан келтірді. 1842 жылы Конрой Беркширдегі Рединг қаласының жанындағы Арборфилд Холлдегі отбасылық үйіне қоныстанды және шошқа өсіруде жүлде алған джентльмен фермер болды. 1852 жылдың 30 тамызында ол мылтық полкі ретінде қайта құрылған Корольдік Монтгомеришир милициясының подполковнигі болып тағайындалды. Зейнетақысы мен Уэльстегі жылжымайтын мүліктері мен қорғасын кеніштеріне ие болғанына қарамастан, Конрой 1854 жылдың 2 наурызында Арборфилдте қайтыс болғанда, үлкен қарызға батқан еді. Оның үлкен ұлы Эдуард барондық атақты мұрагерлік етті. Оның қайтысынан кейін Кент герцогинясы, соңғы рет қаржылық шоттарын ашуға келісіп, маңызды қаражат жоғалғанын мойындады. Ол Конройдың өзін алдап, Викториямен қарым-қатынасын нашарлатқанын мойындады. Осыдан кейін ана мен қыз арасында жақындасу орын алды.
Принцесса Софияның қаржысы
Принцесса Софияның мемлекеттік қаражат есебінен алынған айтарлықтай кірісі Конройға зәулім өмір салтын ұстануға мүмкіндік берді. Принцесса 1848 жылы қайтыс болды, үнемдеуге және аз шығынға қарамастан, оның банк шоттарында бар болғаны £1,607 19s 7d қалды. Кембридж герцогы мен Глостер герцогинясы Конройға хат жазып, оның қарындасы Софияның қалған қаржысын есеп беруін талап етті, бірақ Конрой оған жауап бермеді. Флора Фрейзердің айтуынша, Георг III-тің қыздарының соңғы биографы, принцесса София шындығында Конройға үлкен сомада ақша жұмсаған, оның ішінде оның үйлерінің құнына үлкен үлес қосып, отбасын олардың мәртебесіне лайық деңгейде ұстаған. София Конройға барлығы 148 000 фунт стерлинг сыйлық пен ақша ретінде берді. 1850 жылы Кент герцогинясының жаңа есепшісі, сэр Джордж Купер, ескі есептерді қарап шықты. Ол үлкен келіспеушіліктерді анықтады. 1829 жылдан кейін оның үй шаруашылығы мен жеке шығындары туралы ешқандай жазба сақталмаған. Герцогиняның ағасы Леопольдтан алған шамамен 50 000 фунт стерлинг және Вильгельм IV-тен алған қосымша 10 000 фунт стерлинг туралы да ешқандай мәлімет болмады.
Герцогиняның сүйіктісі деп күдікті
Конройдың герцогинямен қарым-қатынасы 1854 жылы қайтыс болғанға дейін де, одан кейін де көп пікірталас тудырды. Веллингтон герцогінен герцогиня мен Конройдың махаббатта екендері туралы сұрағанда, ол "солай болса керек" деп жауап берді. 1829 жылдың тамызында Веллингтон сарай күннамашысы Чарльз Гревиллге он жасар Виктория Конрой мен анасының "бірге жақындық танытқанын" айтты. Виктория бұл туралы өзінің тәрбиешісі Баронесса Лезенге айтты, ол өз кезегінде герцогиняның күтімші әйелдерінің бірі Мадам де Спееге жеткізді. Де Спат герцогинямен бұл қарым-қатынас туралы сөйлесіп, бірден қызметтен босатылды. Бәрін Гревилл жазды; оның күнделік жазбасы герцогиня мен Конройдың ғашықтар болғанына қатысты берік сенімге әкелді. Кейіннен, егде жастағы патшайым Виктория көптеген адамдардың анасы мен Конройдың жақын болғанын білгенде қатты ойрандады және герцогиняның діншілдігі мұндайға жол бермес еді деп мәлімдеді.
Конрой Виктория патшайымның әкесі болған деген хабар тарады.
Викторияның өмірінде және 1901 жылы қайтыс болғаннан кейін Конрой немесе басқа біреу, Кент герцогы емес, оның биологиялық әкесі болды деген әңгімелер тарады. Тарихшылар осы талаптардың дұрыстығы мен негізділігін талқылауды жалғастыруда. 2003 жылы жарық көрген «Викториандар» еңбегінде биограф А.Н.Уилсон Викторияның шын мәнінде үшінші Георгтың ұрпағы емес екенін айтады, себебі оның бірнеше ұрпағы гемофилиямен ауырған, ал бұл ауру оның танымал ата-бабаларының арасында белгілі емес еді. Гемофилия – организмнің қан тоқтауын бақылау қабілетін бұзатын ауру. Гемофилияның ең көп таралған себебі генетикалық және Х-хромосомасымен байланысты рецессивті түрде беріледі; яғни, оны еркектер де, әйелдер де жұқтыруы мүмкін, бірақ симптомдар көбінесе еркектерде көрінеді. Уилсон Кент герцогинясы британ тағына Кобургтің отыруын қамтамасыз ету үшін махаббат ақысын (міндетті түрде Конрой емес) алған болуы мүмкін деп болжайды. Медицина тарихшысы В.Т.В.Поттс герцогиняның ағасы Леопольдтың қысымымен махаббат ақысын алған болуы мүмкін деген пікір білдіреді. Ол генетикалық мутацияның сирек кездесетінін дәлелдейді, сондай-ақ Викторияның жүктілігіне байланысты туған «ерекше» жағдайларды келтіреді. Поттс Конройды нақты атамайды, тек оның әкесі гемофилиямен ауырған немесе мутацияланған генге ие болған болуы мүмкін дейді. Гемофилия В егде жастағы әкелердің балаларында спонтанды түрде пайда болуы мүмкін, ал Кент герцогы Виктория туғанда елу бір жаста болған. Николас Райт Гиллэм гемофилия мутациясы алғаш рет Викторияда немесе Кент герцогында пайда болған болуы мүмкін деп ұсынады. Джиллиан Гилл және оның ұлы Кристофер, жұқпалы аурулар маманы, генетикалық мутацияны ең ықтимал мүмкіндік деп санайды; Джиллиан Гилл «кейбір тарихшылар соңғы жылдары Викторияның әкесі туралы күмәндануға қызығушылық танытқан», себебі кездейсоқ мутация «қызықты емес шешім» дейді. Хелен Раппапорт келіседі, гемофилияның алғаш рет Викторияда мутация ретінде пайда болғаны – «ең жақсы және ең логикалық» түсіндірме екенін айтады. Алан Раштонның сөзіне қарағанда, Кент герцогинясының үйінің ешкімде, Конройдың өзінде де гемофилия болған деген мәлімет жоқ, және оның Брансуик Каролинасы мен Ұлыбритания Каролина Матильдасының мінез-құлқына байланысты жанжалдар туралы білуі оны басқа біреумен қарым-қатынасқа түсуден сақтар еді. Сонымен қатар, ханшайым Викторияның әкесі және атасы үшінші Георгқа өте ұқсас болған. Викторияның кейбір ұрпақтарының жеңіл порфирияға шалдыққандығына дәлелдер бар (бірақ кейбір тарихшылар бұл биполярлық бұзылыс болуы мүмкін деп санайды), ең белгілісі – Саксен-Майнингеннің Феодора ханшайымы. Бұл ауру оның атасы үшінші Георгқа да әсер еткен болуы мүмкін, бұл Викторияның заңды тууына сенімділік береді. Оның бір үлкен немересі, Глостер принці Уильямға, ұшағы әуе жарысында апатқа ұшырағаннан кейін көп ұзамай қайтыс болғаннан кейін ауру диагнозы қойылғандығы туралы сенімді құжаттар бар. Алайда, аралас некеге байланысты, принц Уильямның әжесі, Тек патшайымы Мэри, үшінші Георгтың ұлы және Эдуардтың кіші інісі Адольфтың немересі болған. Аурудың шығу тегі және Викторияның әкесі туралы нақты мәліметтерді оның немесе оның ата-анасының қалдықтарының ДНК-сынағы арқылы алуға болады, бірақ Мұрагерлік отбасы мұндай зерттеуге рұқсат бермеді.
Танымал мәдениетте
Конрой кино мен теледидарда көптеген рет бейнеленген. Герберт Уилкокстың "Ұлы Виктория" (1937) фильмі Конройды фильмде толық ашылмаған, "жағымпаз кейіпкер" ретінде көрсеткен. 1954 жылғы "Вики туралы әңгімеде" барондық рөлді Стефан Скодлер, ал "Мейкенжахре энер Кенигин" (1936) фильмінде Герберт Хюбнер ойнады. Патрик Малахайд Викторияның ерте жылдарына әсер еткендерді бейнелеген 2001 жылғы "Виктория мен Альберт" телесериалында Конрой рөлін ойнады. 2009 жылғы "Жас Виктория" фильмінде ағылшын актері Марк Стронг оны сомдады. Фильмде Конрой, Виктория таққа отырғанға дейінгі жылы, жас Викторияға қатысты маньяк, бақылаушы, жалған әке ретінде бейнеленген, тіпті оны екі рет принцессаға шабуыл жасағандай көрсеткен. Сондай-ақ фильмде Конройдың Виктория патшайымының үйінен қуылғаны туралы айтылады. Конрой Виктория патшайымы туралы көптеген тарихи романдарда да кездеседі. Жан Плейди және Элеонора Берфорд аттарымен жазған Элеонора Хибберт 1970 және 1980 жылдары "Кенсингтон сарайындағы тұтқын" (1972), "Королева және лорд М" (1973) және "Виктория Жеңімпаз: Королева Викторияның тарихы" (1985) романдарынан тұратын серия жариялады. А. Е. Мурат 2009 жылы "Queen Victoria: Demon Hunter" пародиалық романын шығарды.