Кіріспе
Алдо Леопольдтың «А Sand County Almanac: And Sketches Here and There» кітабы – 1949 жылы американдық эколог, орман шаруашылығы маманы және қоршаған ортаны қорғаушы Алдо Леопольдтың құрастырған деректі кітабы. Висконсин штатының Сок округіндегі автордың үйі маңындағы жерді суреттейтін очерктер жинағы Леопольдтың «жер этикасы» идеясын, яғни адамдар мен олар тұратын жер арасындағы жауапты қарым-қатынасты қолдайды. Леопольдтың қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткенде оның ұлы Луна редакциялап, жариялаған бұл кітап американдық табиғатты қорғау қозғалысының маңызды ескерткіші саналады. Кітаптың екі миллионнан астам данасы басылып, кем дегенде он төрт тілге аударылған. Ол қоршаған ортаны қорғау қозғалысын қалыптастырып, өзгертіп, экология ғылымына кеңінен қызығушылықты тудырды.
A Sand County Almanac: And Sketches Here and There is a 1949 non fiction book by American ecologist, forester, and environmentalist Aldo Leopold. Describing the land around the author's home in Sauk County, Wisconsin, the collection of essays advocate Leopold's idea of a "land ethic", or a responsible relationship existing between people and the land they inhabit. Edited and published by his son, Luna, a year after Leopold's death, the book is considered a landmark in the American conservation movement. The book has had over two million copies printed and has been translated into at least fourteen languages. It has informed and changed the environmental movement and stimulated a widespread interest in ecology as a science.
Шолу
"Санд-Конти Альманах" – табиғат тарихы, сөзбен сурет салу және философияның үйлесімі. Ол, әсіресе, оның жер этикасын анықтайтын мына цитатасымен танымал: "Бір нәрсе биотикалық қауымдастықтың тұтастығын, тұрақтылығын және сұлулығын сақтауға көмектессе, дұрыс. Ал керісінше болса, бұрыс." Бастапқы басылым 1949 жылы Оксфорд университетінің баспасынан шықты. Онда Леопольдтың бұрын жарияланған көптеген мақалалары, танымал аңшылық және табиғатты қорғау журналдарынан алынған, сондай-ақ бірнеше ұзақ, философиялық эсселер жинағы кірді. Соңғы нұсқасын Луна Леопольд әкесінің қайтысынан кейін жақын уақытта дайындады, бірақ ол Альдо Леопольдтың ниеттерін көрсететін жазбаларға сүйенді. Келесі басылымдар түпнұсқадағы эсселердің форматы мен мазмұнын өзгертті. Кітаптың бастапқы басылымы "Санд округінің альманахы" атты мақалалар жинағымен басталады, ол он екі бөлімге бөлінген, әр айға біреуден. Бұл мақалалар көбінесе Висконсин штатының Барабу қаласының жанындағы Леопольдтың фермасындағы экологиялық өзгерістерді баяндайды. (Шындығында, Висконсин штатында "Санд округі" деген жер жоқ. "Құмды округтер" термині құмды топырақтарымен ерекшеленетін аймақты білдіреді). Онда өсімдіктер мен жануарлардың маусымдарға қалай реакция жасайтыны туралы әңгімелер мен байқаулар, сондай-ақ табиғатты қорғау тақырыбына қатысты мәліметтер келтірілген. Кітаптың екінші бөлімі "Бұл жердегі және сол жердегі эскиздер" риторикалық назарды уақыттан орынға ауыстырады. Мақалалар тақырыптық тұрғыдан Канада, Мексика және АҚШ-тағы фермалар мен жабайы табиғатқа байланысты ұйымдастырылған. Кейбір мақалалар автобиографиялық. Мысалы, "Қызыл аяқтардың тепкісі" Леопольдтың Айовада аң аулаумен айналысқан балалық шағын баяндайды. "Тау сияқты ойлау" атты мақала Леопольдтың өміріндегі тағы бір аң аулау тәжірибесін еске түсіреді, ол Леопольдтың кейінгі көзқарастарының қалыптасуына әсер етті. Бұл жерде Леопольд оның тобы өлтірген қасқырдың өлімі туралы айтады, сол кезде табиғатты қорғаушылар жоғары деңгейдегі жыртқыштарды жою аңды көбейтуге көмектеседі деп есептеді. Бұл мақалада трофикалық каскадтың техникалық емес сипаттамасы берілген, онда бір түрдің жойылуы қалған экожүйеге елеулі салдарлар әкеледі. Кітап "Нәтиже" деген тақырыппен біріктірілген философиялық эсселер жинағымен аяқталады. Мұнда Леопольд табиғатты қорғаудың ирониясын зерттейді: жабайы табиғатқа деген кеңінен қызығушылықты және қажетті саяси қолдауды қамтамасыз ету үшін, жабайы табиғатты демалыс үшін пайдалануға шақырылады, бұл оны ақырында жояды. "Трофейлер туралы ойлар" кейбір адамдарға шөл далаға басып кіргенін дәлелдеу үшін нақты үлгі қажет екенін көрсетеді, бірақ суреттер қабырғаға ілінетін трофейге қарағанда аз зиянды болуы мүмкін. Оның пікірінше, ең бағалы трофей – табиғаттың өзі, оның мінезді қалыптастыру қасиеттерімен бірге. Леопольд сондай-ақ саясаткерлердің табиғатты қорғау үшін экономикалық себептерді табуға тырысуына қарсы шығады. "Жер этикасы" атты соңғы мақаласында Леопольд табиғатты қорғаудың орынды негізін қарастырады. "Экологиялық сана" бөлімінде ол: "Қорғау – адамдар мен жер арасындағы үйлесімділік." Леопольдтың пікірінше, көпшілік пікір бойынша, табиғатты қорғау жөніндегі білімді арттыру қажет; алайда, оның көлемі мен мазмұны талқылауда. Ол жерді иелену үшін тауар емес деп санайды; керісінше, адамдар оны жоймау үшін Жерге өзара құрметпен қарауы керек. Ол философиялық тұрғыдан адамдардың еркіндігінен айырылатынын айтады, егерде оларда кезбелеуге кеңістік болмаса. Леопольдтың үйі, Альдо Леопольдтың шатыры мен фермасы 1978 жылы АҚШ-тың тарихи орындарының ұлттық тізіліміне енгізілді және 2009 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш мәртебесіне көтерілді.
Маңыздылығы мен ықпалы
1990 жылы Американдық табиғат зерттеу қоғамының мүшелері арасында өткізілген сауалнамада «Сэнд Каунти Алманахы» және Рейчел Карсонның «Үнсіз көктем» кітаптары 20-шы ғасырдың ең құрметті және маңызды экологиялық кітаптары ретінде ерекше көзге түсті. Кітап жарық көрген кезде көп назар аударуға лайық болмады, бірақ 1970-ші жылдардағы экологиялық ояну кезеңінде жұқа қағаздан шыққан басылымы күтпеген бестселлерге айналды. Кітаптың халыққа тигізген әсері зор, және оны былай сипаттаған: «экологиялық қозғалыстың маңызды өлшемі», «американдықтардың табиғи ортаға деген көзқарасына зор ықпал етті», «Тороның «Уолденімен» шайқасатын сыртқы әдебиеттің классикалық туындысы». Кітап экологиялық ойшылдарға да үлкен әсер етті: «Уолден және Рейчел Карсонның «Үнсіз көктем» кітабымен қатар Америкадағы экологиялық ілімнің негізгі интеллектуалдық тірегі болды». Кітап «экологиялық философтардың шабыт пен идеялар көзі ретінде зор қызығушылығын тудырды».