Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Амазонка бассейнінің жойылып бара жатқан тілдер отбасы
Endangered language family of Amazon Basin
Сапароан (сонымен қатар Сапароан, Запаро, Запароано, Запароана) – Перу мен Эквадорда 100-ден аз сөйлеушісі бар жойылып бара жатқан тілдер отбасы. Еуропалықтар келгенге дейін сапароан тілінде сөйлейтіндердің саны көп болған сияқты. Бірақ, олардың топтары шетелден әкелінген аурулар мен соғыстардан құрытылып, олардың тек азы ғана сақталған.
Zaparoan (also Sáparoan, Záparo, Zaparoano, Zaparoana) is an endangered language family of Peru and Ecuador with fewer than 100 speakers. Zaparoan speakers seem to have been very numerous before the arrival of the Europeans. However, their groups have been decimated by imported diseases and warfare, and only a handful of them have survived.
Генетикалық қатынастар
Сапароан тілдерінің аймақтың басқа тілдік отбасыларымен байланысы белгісіз. Ол көбінесе оқшауланған деп есептеледі. Басқа тілдермен немесе тілдік отбасылармен байланыстар туралы ұсыныстар жасалған, бірақ әзірге ешқайсысы кеңінен қабылданбады. Пайн (1984) және Кауфман (1994) Гринбергтің (1987) жіктемесіне қарсы, Сапаро–Яван тобындағы Ягуан отбасымен байланысты екенін айтады. Свадеш (1954) Сапароан тілін Ягуанмен бірге өзінің Сапаро–Пеба филумына біріктіреді. Гринберг (1987) Сапароан тілін Кауапанан отбасымен бірге өзінің ірі Анд филумындағы Кауапана–Сапаро тобына жатқызады, бірақ мұны тарихи тіл білімі мамандары көбінесе қабылдамайды. Кауфман (1994) Товардың (1984) SSILA-ның алдын ала пікіріне сәйкес, жіктелмеген Тауширо тілін Сапароан тілдеріне енгізгенін көрсетеді. Старк (1985) Сапароан тілдеріне жойылған Омурано тілін қосады. Гордон (2005) Старктің пікірін қолдайды. Мейсон (1950: 236–238) Бора–Витото, Тупиан және Сапароан тілдерін ұсынылған Макро-Тупи Гуараниан отбасының құрамына біріктіреді.
The relationship of Zaparoan languages with other language families of the area is uncertain. It is generally considered isolated. Links with other languages or families have been proposed but none has been widely accepted so far. Payne (1984) and Kaufman (1994) suggest a relationship with the Yaguan family in a Sáparo–Yáwan stock, contrary to Greenberg's (1987) classification. Swadesh (1954) also groups Zaparoan with Yaguan within his Zaparo–Peba phylum. Greenberg (1987) places Zaparoan together with the Cahuapanan family into a Kahuapana–Zaparo grouping within his larger Andean phylum, but this is generally rejected by historical linguists. Kaufman (1994) notes that Tovar (1984) includes the unclassified Taushiro under Zaparoan following the tentative opinion of SSILA. Stark (1985) includes the extinct Omurano under Zaparoan. Gordon (2005) follows Stark. Mason (1950: 236–238) groups Bora–Witoto, Tupian, and Zaparoan together as part of a proposed Macro Tupí Guaranían family.
Жалпы және келтірілген сілтемелер
Аделаар, Виллем Ф. Х.; & Мюскен, Питер С. (2004). Анд тауларының тілдері. Кембридж тілдері туралы шолулар. Кембридж университетінің баспасы. Кэмпбелл, Лайл. (1997). Америка үнді тілдері: Түпкі Американың тарихи лингвистикасы. Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы. Гринберг, Джозеф Х. (1987). Америкадағы тілдер. Стэнфорд университетінің баспасы. Кауфман, Терренс. (1990). "Оңтүстік Америкадағы тілдердің тарихы: білгеніміз және одан да көпті қалай білуге болады". Д. Л. Пейн (ред.), Амазония лингвистикасы: Оңтүстік Американың жазық аймақтарындағы тілдерді зерттеу (13–67 бб.). Остин: Техас университетінің баспасы. Кауфман, Терренс. (1994). "Оңтүстік Американың жергілікті тілдері". C. Мосли & R. E. Ашер (ред.), Әлем тілдерінің атласы (46–76 бб.). Лондон: Рутледж. Пейн, Дорис (1984). "Ягуан және Запаро тілдерінің байланысы туралы дәлелдер". Д. Дербишир (ред.), SIL жұмыс қағаздары: Солтүстік Дакота университетінің сессиясы (28 том; 131–156 бб.). Старк, Луиза Р. (1985). "Эквадордың жазық аймақтарындағы жергілікті тілдер: тарихы және қазіргі жағдайы". H. E. M. Кляйн & L. R. Старк (ред.), Оңтүстік Америка үнді тілдері: Кері көру және болашаққа үміт (157–193 бб.). Остин: Техас университетінің баспасы. Суарес, Хорхе. (1974). "Оңтүстік Америка үнді тілдері". Encyclopædia Britannica (15-шы басылым, 17 том, 105–112 бб.). Свадеш, Моррис. (1959). Мексика және Американың тілдік жіктелу карталары. Мексика: Мексиканың Ұлттық автономды университеті. Товар, Антонио; & Ларрусеа де Товар, Консуэло (1984). Оңтүстік Америка тілдерінің каталогы (жаңа басылым). Мадрид: Гредос.
Adelaar, Willem F. H.; & Muysken, Pieter C. (2004). The languages of the Andes. Cambridge language surveys. Cambridge University Press. Campbell, Lyle. (1997). American Indian languages: The historical linguistics of Native America. New York: Oxford University Press. Greenberg, Joseph H. (1987). Language in the Americas. Stanford: Stanford University Press. Kaufman, Terrence. (1990). "Language history in South America: What we know and how to know more". In D. L. Payne (ed. ), Amazonian linguistics: Studies in lowland South American languages (pp. 13–67). Austin: University of Texas Press. Kaufman, Terrence. (1994). "The native languages of South America". In C. Mosley & R. E. Asher (eds. ), Atlas of the World's Languages (pp. 46–76). London: Routledge. Payne, Doris (1984). "Evidence for a Yaguan Zaparoan Connection". In D. Derbyshire (ed. ), SIL working papers: University of North Dakota session (Vol. 28; pp. 131–156). Stark, Louisa R. (1985). "Indigenous languages of lowland Ecuador: History and current status". In H. E. M. Klein & L. R. Stark (eds. ), South American Indian languages: Retrospect and prospect (pp. 157–193). Austin: University of Texas Press. Suárez, Jorge. (1974). "South American Indian languages". In Encyclopædia Britannica (15th ed., Vol. 17, pp. 105–112). Swadesh, Morris. (1959). Mapas de clasificación lingüística de México y las Américas. México: Universidad Nacional Autónoma de México. Tovar, Antonio; & Larrucea de Tovar, Consuelo (1984). Catálogo de las lenguas de América de Sur (new edition). Madrid: Gredos.