Кіріспе
Ирандық бахаи тарихшысы және ақыны Мулла Мухаммад и Заранди (29 шілде 1831 – 1892), көбінесе Набил-и Азам (نبيل أعظم "Ұлы Набил") немесе Набил-и Заранди (نبيل زرندي "Зарандилік Набил") деп аталатын, Бахаулла заманындағы көрнекті бахаи тарихшысы және Бахаулланың он тоғыз елшісінің бірі. Ол Бабтың миссиясы туралы ең маңызды және толық есептердің бірі саналатын "Таңғы жұлдыздар" (Dawn Breakers) кітабының авторы ретінде әйгілі. Ол 16 жасында баби дінімен танысып, 1851 жылы Бахаулламен кездесті. Бахаулланың тапсырмасымен бірнеше сапарлар жасады, Мысырда түрмеге қамалды және Бахаулла белгілеген рәсімдерге сәйкес Шираздағы Баб үйіне және Бағдадтағы Бахаулла үйіне екі рет қажылық жасаған жалғыз адам. Бахаулланың дүниеден өткеннен кейін, Абдул-Баханың өтініші бойынша, Бахаулланың жазбаларынан зиярат намасын (Tablet of Visitation) дайындады, ол қазір қасиетті киелі жерлерде қолданылады. Одан кейін, қайғыға беріліп, Бахауллаға деген махаббат пен сағыныштан теңізге батып қайтыс болды.
Mullá Muḥammad i Zarandí (29 July 1831 – 1892), more commonly known as Nabíl i Aẓam (نبيل أعظم "the Great Nabíl") or Nabíl i Zarandí (نبيل زرندي "Nabíl of Zarand"), was an eminent Baháʼí historian during the time of Baháʼu'lláh, and one of the nineteen Apostles of Baháʼu'lláh. He is most famous for authoring The Dawn Breakers, which stands out as one of the most important and extensive accounts of the ministry of the Báb. He learned about the Bábí Faith at the age of sixteen and met Baháʼu'lláh in 1851. He made several journeys on behalf of Baháʼu'lláh, was imprisoned in Egypt and is the only person known to have made the two pilgrimages to the House of the Báb in Shíráz and the House of Baháʼu'lláh in Baghdad in accordance with the rites set out by Baháʼu'lláh. After the passing of Baháʼu'lláh, and at the request of ʻAbdu'l Bahá, he arranged a Tablet of Visitation from Baháʼu'lláh's writings which is now used in the Holy Shrines. Shortly afterwards, overcome with grief, love and longing for Baháʼu'lláh, he drowned himself into the sea.
Өмірбаян
Набиль 1831 жылы 29 шілдеде Иранның Заранд қаласында дүниеге келген. Ол қойшы болған, бірақ білімінің жетіспеушілігін жеңуге тырысты. Әкесімен бірге Құмға барып, діни дәрістер тыңдайтын, Құран оқып үйренген. 1847 жылы Набиль Рубат-Кәрим ауылында Баб туралы әңгіме естіп, қызығушылық танытқан. Кейіннен Сийид Хусейн и Заварии арқылы Баб дінін толыққанды білгеннен кейін, жаңа қозғалыстың жақтауы болды. Ол Бабилерге қосылуға тырысты, бірақ Шаих Табарсиға жетпес бұрын қоршау басталды. Ол Тегеранда Бабтың жазбаларын көшірушімен бірге медреседе тұрып, қалада тұратын немесе қаладан өтетін көптеген Бабилермен, соның ішінде Бахаулламен кездесті. 1852 жылы Насер әл-Дин Шах Каджардың өміріне қастандық жасалып, одан кейін Баби қауымы қуғынға ұшырады. Осы кезде Набиль өзіне құдайлық уахи келгенін мәлімдеп, Баби қауымын басқаруға талаптанды. Бірақ кейін Бағдадқа сапар шегіп, Бахаулланың дәуірін мойындағаннан кейін, өз талабынан бас тартты.
Саяхат
Багдад пен Адрианопольден Бахаулла Набилді Иран бабилеріне көптеген сапарларға жіберді. 1867/68 жылдары оның басты міндеті бабилерге Бахаулланың Құдай білдіретін Тұлға екендігін жеткізу болды. Бір сапарында ол Шираздағы Баб үйіне және Багдадтағы Бахаулла үйіне қажылық жасады, соның арқасында Бахаулланың заңдарына сәйкес қажылық жасаған алғашқы адам атанды. 1868 жылы Бахаулла Набилді Мысырға жіберіп, түрмеге қамады. Босатылғаннан кейін Набил Аккаға жол тартты, бірақ қала қақпасының жанында орналасқан Азалдың ізбасарлары оны танып, қаладан қуды. Ол аймақты аралап, Кармел тауында және Назаретте тұрып, соңында Аккаға кіре алды. Түрме қаласына екінші рет кіргенде ол 81 күн бойы Мырза Ақа Жанмен, содан кейін Бахаулламен кездесті. Осыдан кейін Бахаулла оны көптеген бахаилердің имандылығын бекіту үшін Иранға қайта жіберді. 1888 жылы Бахаулланың інісі Мирза Мусаның жеке көмегімен «Таң шапағы» кітабын жаза бастады. Ол шамамен бір жарым жылда аяқталды, ал қолжазбаның бір бөлігін Бахаулла, ал қалғанын Абдул-Баха қарап, бекітті.
Өлім
Ираннан оралғаннан кейін ол 1892 жылы Бахаулланың қазасына дейін Аккада тұрды. Бахаулланың қазасы оны қатты күйзететіп, ол теңізге батып кетті, ал оның денесі Акка қаласының жанында жағаға шықты. Бахаи дінінің толық тарихын жазудан басқа, ол діннің тарихи оқиғалары туралы өлеңдер жазып, оларды Ирандағы бахаилерге жіберді. Бірақ оның өлеңдері әлі жарияланбаған. Бахаулланың бір тақтасы оны есіммен атап, «Алланың саусағы есімдерін жазған, Менің қадірлі құлдарымның қатарында» деп сипаттайды.