Варрен Циммерман: АҚШ-тың Югославиядағы соңғы елшісі

Кіріспе

Американдық дипломат

Уоррен Циммерманн (16 қараша 1934 – 3 ақпан 2004) – американдық мансапты дипломат, Югославияның бірқатар азаматтық соғыстар нәтижесінде тарап кеткенге дейін АҚШ-тың Югославиядағы соңғы елшісі ретінде белгілі болған. Циммерманн 1956 жылғы Йель университетінің түлегі және Scroll and Key Society мүшесі болды. Ол 2004 жылғы 3 ақпанда Вирджиния штатының Грейт-Фолс қаласында асқазан безінің қатерлі ісігінен қайтыс болды.

Мансап

Уоррен Циммерманн қызметін Мәскеуде (1973–75 және 1981–84), Париж, Каракас және Венада атқарды, онда ол Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық жөніндегі конференцияда АҚШ делегациясын басқарды (1986–89). Бірақ Югославия оның кәсіби өміріндегі басқа кез келген кезеңнен гөрі оны терең әсер етіп, танымал етті. Бұл келісім Босния мен Герцеговина шегінде тұратын үш негізгі этностың – босниялықтардың, сербтердің және хорваттардың арасында Швейцариядағы сияқты кантондық жүйе құру арқылы бейбітшілік орнатуға бағытталған. Босния мен Герцеговина этностық желілер бойынша соғысқа қадам басқан кезде, бұл жоспар барлық әкімшілік деңгейде этностық билікті бөлісуді және орталық үкіметті жергілікті этностық қауымдастықтарға беруді ұсынды. 1992 жылдың 28 наурызында, келісімге үш тараптың әрқайсысы қол қойғаннан кейін он күн өткен соң, Циммерман Сараевоға Босния мен Герцеговина Президенттігінің төрағасы Алиja Изетбеговичпен кездесу үшін келді, Изетбеговичке ішкі бөлінусіз толық тәуелсіз мемлекетке АҚШ-тың қолдауын қамтамасыз етті. Циммерманмен кездескеннен кейін бірнеше күн ішінде Изетбегович қолтаңбасын кері тартып алып, Лиссабонда қол жеткізген бейбітшілік жоспарынан бас тарды, Босния мен Герцеговинаның кез келген түрдегі этностық бөлінуіне қарсы екенін жариялады. Бірнеше аптаның ішінде толыққанды соғыс басталды. Үш жарым жылдан кейін, 1995 жылдың қарашасында үш тараптың барлығы қабылдаған Дейтон келісімі соғысты аяқтады, ол Босния мен Герцеговинаны этностық желілер бойынша ішкі бөлінуге ұқсас кантондық жүйемен қамтиды. 1997 жылы британдық саяси талдаушы және Маргарет Тэтчердің кеңесшісі Альфред Шерман Циммерманның Босниядағы қатысуын, сондай-ақ Балқандағы АҚШ-тың жалпы сыртқы саясатын былай сипаттады: «жалған және алдау, азаматтық халықтың басты құрбандыққа шалынуын тудыратын соғыстың тудыруы және ежелгі жеккөрушіліктің өзін-өзімен қоректенуі». 1992 жылдың көктемінде босниялық қақтығыс толыққанды соғысқа айналған кезде Циммерман шетелдік әскери араласу саясатын қолдады. Журналист Саманта Пауэр, «Тозақтан келген мәселе: Америка және геноцид дәуірі» кітабының авторы, Циммерманның Югославиядағы мансабын «Буш әкімшілігінің араласуға қарсылығына наразылық білдірумен» сипаттады. 1992 жылдың 16 мамырында АҚШ-қа қайта шақырылғанға дейін оның соңғы ресми әрекеті – «Югославияны кім өлтірді?» деген тақырыптағы құпиялық меморандумды мемлекеттік хатшыға жолдау болды. Меморандумның бес бөлімінің әрқайсысы «Кім өлтірді Робин?» өлеңінен бір шумақпен басталды. Циммерманның талдауынша, Балқан елдерінің басшыларының ұлтшылдығы елдің құлдырауына әкелді. Циммерман 1994 жылы президент Билл Клинтонның Босния соғысына араласуға құлшынбауына наразылық білдіріп, дипломатиялық қызметтен кетті. Ол АҚШ-ты «Боснияның қан төгілген даласындағы серб агрессиясын» тоқтату үшін әрекет етуге көндіру үшін үгіт жүргізді. Циммерман 1994–96 жылдары Джонс Хопкинс университетінде, ал 1996–2000 жылдары Колумбия университетінде оқытумен айналысты және адам құқықтарының бұзылуына қарсы сөйледі.

Warren Zimmermann served in Moscow (1973–75 and 1981–84), Paris, Caracas and Vienna, where he headed the US delegation at the Conference on Security and Cooperation in Europe (1986–89). But it was Yugoslavia that marked him more than any other phase in his professional life, and brought him to prominence. That was an agreement that would have made peace between three main ethnicities, Bosniaks, Serbs, and Croats, living within the bounds of Bosnia and Herzegovina by the creation of a cantons system, such as exist in Switzerland. At a time when Bosnia Herzegovina was sliding into war along ethnic lines, this plan proposed ethnic power sharing on all administrative levels and the devolution of central government to local ethnic communities. On 28 March 1992, ten days after the agreement had been signed by each of the three sides, Zimmermann came to Sarajevo to meet with Alija Izetbegović, president of the Presidency of Bosnia and Herzegovina, giving Izetbegović assurances of U. S. support for a full independent nation without internal division. Within days of meeting Zimmermann, Izetbegović withdrew his signature and renounced the peace plan he agreed to in Lisbon, suddenly declaring his opposition to any type of ethnic division of Bosnia and Herzegovina. Within weeks a full blown war developed. Three and a half years later, the Dayton Accord that all three sides accepted in November 1995 thus ending the war, featured a very similar canton system, dividing Bosnia Herzegovina internally along ethnic lines. Writing in 1997, Alfred Sherman, British political analyst and an adviser to Margaret Thatcher, described Zimmermann's involvement in Bosnia, along with American overall foreign policy in the Balkans, as: "lying and cheating, fomenting war in which civilians are the main casualty, and in which ancient hatreds feed on themselves". As the Bosnian conflict developed into a full war during spring 1992, Zimmermann supported the policy of foreign military interventionism. According to journalist Samantha Power, the author of A Problem from Hell: America and the Age of Genocide, Zimmermann's career in Yugoslavia was marked by "frustration with the resistance of the Bush administration to intervene". His last official act before he was recalled to the United States on 16 May 1992, was to write a confidential memo called "Who Killed Yugoslavia?" to the secretary of state. Each of the five sections of the memo was headed by a verse from the poem "Who Killed Cock Robin?". In Zimmermann's analysis, the nationalism of the Balkan leaders had led to the demise of the country. Zimmermann resigned from the diplomatic service in 1994 in protest at President Bill Clinton's reluctance to intervene in the Bosnian War. He campaigned to persuade the U. S. that it must act to end what he reportedly saw to be "Serbian aggression in the killing fields of Bosnia"

Zimmermann went on to teach at Johns Hopkins University (1994–96) and Columbia University (1996–2000), and spoke out against human rights violations.

Шығармалары

Югославиядағы елшіліктен кейін Циммерманн екі кітап жазды: «Апаттың бастауы: Югославия және оны құртқандар – Американың соңғы елшісі болған оқиғалар мен себептер», 1996 жылы жарық көрді, және «Бірінші ұлы жеңіс: Бес америкалықтың елін қалай әлемдік державаға айналдырғаны», 2002 жылы жарық көрген Теодор Рузвельт, Генри Кэбот Лодж, Джон Хей, Елиу Рут және адмирал Альфред Т. Махан туралы еңбек.