Кіріспе
Жүрек ритмінің соққыдан бұзылуы. Commotio cordis (латынша, "жүректің қоздырылуы немесе бұзылуы") – жүрек соғу циклының белгілі бір сәтінде жүрек үстіндегі аймаққа (кеуде аймағы) түскен соққының салдарынан болатын сирек кездесетін жүрек ритмі бұзылысы. Егер үш минут ішінде емделмесе, бұл жағдайдың 97% өлімге алып келеді.
Commotio cordis (Latin, "agitation or disruption of the heart") is a rare disruption of heart rhythm that occurs as a result of a blow to the area directly over the heart (the precordial region) at a critical instant during the cycle of a heartbeat. The condition is 97% fatal if not treated within three minutes.
Бағалау
АҚШ-та жылына шамамен 1020 жағдай тіркеледі. Бұл өсімнің себебі жедел жүрек-өкпе реанимациясы (ЖӨР), дефибрилляцияға қолжетімділік және осы құбылыс туралы халықтың хабардарлығының артуы болуы мүмкін. Жүрек-өкпе реанимациясы (ЖӨР) арқылы дереу жандандыру және оқиға орнында автоматты сыртқы дефибриллятор (АЭД) қолдану жоғары өмір сүру көрсеткіштерімен байланысты – соққыдан кейін үш минут ішінде жандандыру жасалса, өмір сүру көрсеткіші қырық пайызды құрайды, ал жандандыру үш минуттан кейін кешіктірілсе, өмір сүру көрсеткіші бес пайыз ғана. 1996 жылдан 2007 жылдың көктеміне дейін АҚШ Ұлттық Commotio Cordis тіркелімінде 188 жағдай тіркелді, олардың шамамен жартысы ұйымдастырылған спорт түрлерінде болды. Жәбірленушілердің басым көпшілігі (96%) ер адамдар, олардың орташа жасы сол кезеңде 14,7 жас болды, ал бес адамның бірінен азы ғана оқиғадан аман қалды. Пронгер Детройт қаласындағы Генри Форд ауруханасында бір түн жатқаннан кейін толыққандай жазылып, төрт күннен кейін қайтадан ойынға қатысуға рұқсат алды. Бұл оқиға оның 2011 жылға дейін жалғасқан мансабына едәуір әсер етпеді. Тағы бір маңызды оқиға 2023 жылдың 3 қаңтарында «Дүйсенбі кешкі футбол» кезінде болды, онда «Буффало Биллз» командасының қорғаушысы Дамар Хамлин, «Синсинати Бенгалз» командасының шабуылшысы Ти Хиггинстің қасқырлығы кезінде кеудесіне соққы алғаннан кейін Commotio Cordis-ке ұшырады. Хамлин құлап, жүрек тоқтады, бірақ «Биллз» командасының медициналық қызметкерлері жүрек-өкпе реанимациясы (ЖӨР) жасап, автоматты сыртқы дефибрилляторды (АЭД) қолданған арқасында оның өмірі сақталды.
Тиімділік факторлары
Қатты доппен көкірек қабырғасына соққы жасауды зерттеген шошқалардағы эксперименталды жануарлар моделінде, сол жақ қарыншаның дәл ортасында, үстінде өкпе тіні жоқ жерге түскен соққылар қарыншалық фибрилляцияны тудыруға ең көп бейім болды. Ал, жүрек тоқтағанда оны қайта жандандыру үшін жаттығудан өткен медицина қызметкерлерінің куәгер болған жағдайында, қолдағы құралдар болмағанда қолданылатын прекордиалдық соққы (жұмсақ емес, бірақ күшті соққы) – Халықаралық Жаңғырту комитетінің соңғы ұсынымдарымен бекітілген ресми процедура. Бұл мәселе әртүрлі пікір тудырды, әсіресе ауыр гипоксия кезінде күтпеген нәтиже (яғни, жүрек ырғағының нашарлауы) беруі мүмкін. Денсаулығы жақсы ересек адамда прекордиалдық соққыға жұмсалатын энергияның мөлшері commotio cordis-ке байланысты энергиядан 5-10 есе төмен.
Механизм
Коммоцио кордистің жүректің қалыпты электрлік ырғағынан ауытқуы зертханалық зерттеулерде электрокардиографтың (ЭКГ) Т толқынының талдауы арқылы ғылыми тұрғыдан бағаланады (ЭКГ суретін қараңыз). Алдыңғы электрлік циклдің соңы қарынша бетінен өтетіндіктен, қарынша фибрилляциясын механикалық түрде тудыруға қатысты маңызды кезең қарыншаның әр бөлігінде әртүрлі болады. Кеуде қорғаныштары мен жилеттер денеге түсетін күштің әсерін азайтуға арналған, бірақ көптеген саудалық кеуде қорғаныштары коммоцио кордиске қарсы қорғаныспен қамтамасыз етілмейді және қауіпсіздік туралы жаңылысқан сезім тудыруы мүмкін. 2017 жылы Спорттық жабдықтар стандарттары жөніндегі Ұлттық операциялық комитет (NOCSAE) бейсбол және лакросс спортында қолданылатын кеуде қорғаныштарына қойылатын талаптар мен сынақ әдістерін сипаттайтын, ND200 стандартты сынау әдісі және Коммоцио кордисіне қатысты кеуде қорғаныштарының өнімділік сипаттамаларын бағалауға арналған жаңа стандартты бекітті. 2021 жылдан бастап АҚШ лакросы қақпашылардың барлығына NOCSAE ND200 стандартына сәйкес келетін кеуде қорғаныштарын міндетті етті, ал 2022 жылы барлық ойыншылардың осындай кеуде қорғаныштарын киюін талап ету үшін талаптарды кеңейтті. 2018 жылы Мемлекеттік орта мектептер қауымдастығы (NFHS) бейсбол ережелерін өзгертіп, ұстаушыдан NOCSAE ND200 стандартының талаптарына сай келетін кеуде қорғаныштарын киюді міндеттеді.
Емдеу
Автоматтандырылған сыртқы дефибрилляторлар (АЭД) және уақтылы жүргізілген жансақтау шаралары аман қалу көрсеткішін 58 пайызға дейін арттырды.
Құқықтық мәселелер
Бірнеше адам commotio cordis құрбандарының өліміне қатысты айыпталып, сотталды, тіпті соққылар өлтіру ниетімен жасалмаған жағдайда да. 1992 жылы итальяндық хоккейші Миран Шрот итальяндық-канадтық ойыншы Джимми Бонидің хоккей таяғымен кеудесіне соққаннан кейін қайтыс болды. Бони кінәлі деп танылды, соңында ол қасақана кісі өлтіруге кінәлі екенін мойындады, 1300 доллар айып төледі және Шроттың отбасына 175 000 доллар өтемақы берді.