Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аукштаития аймағындағы қала, Литва. Биржай (, сондай-ақ бірнеше басқа атауларымен де белгілі) – Литваның солтүстігінде орналасқан қала. Қайта жаңартылған Биржай қамалының сарайымен әйгілі, бүкіл аймақ көптеген дәстүрлі рецепттер бойынша сыра қайнататын сыра зауыттарымен танымал.
City in Aukštaitija Region, Lithuania
Biržai (, also known by several alternative names) is a city in northern Lithuania. Famous for its reconstructed Biržai Castle manor, the whole region is renowned for its many traditional recipe beer breweries.
Атауы
Қала атауының нақты шығу тегі белгісіз, бірақ ол литва тіліндегі beržas сөзінен (қайың деген мағынада) туындаған. Қаланың басқа тілдердегі атаулары: Бирсен; Бирже, Биржай (және 1917 жылға дейін Биржи); ал ағылшын тілінде Бірзай деп айтылады.
The exact origin of the city name is not known, but it is derived from the Lithuanian word beržas (which means birch). The name of the city in other languages includes Birsen; Birże, Биржай (and pre 1917 Биржи); It is simplified to Birzai in English.
Тарих
Қала туралы алғашқы жазба 1455 жылға дейін жетеді. Біржай қамалының құрылысы 1586 жылы басталды, ал қалаға 1589 жылы Магдебург құқықтары берілді. 1575 жылы қамал құрылысына дайындық ретінде Аглуона және Апащя өзендерінің қосылған жерінде бөгет салынды, соның нәтижесінде шамамен бірдей аумақты қамтитын Ширвена жасанды көлі құрылды. Бұл Литвадағы ең көне сақталған қолдан жасалған көл. Қала тарихы Радвила әулетімен тығыз байланысты. Ежи Радвила қалаға қоныстанған алғашқы ақсүйек болды. Кейіннен, оның қызы Барбара Радвила 1547 жылы Литваның Ұлы князі және Польша королі Сигизмунд II Августқа үйленгеннен кейін, әулеттің билігі мен ықпалы зор өсті. Радвилалар протестант шіркеуі мен мектебін құрды, ал қала Литвадағы протестанттық реформацияның мәдени орталығына айналды. 16 ғасырдың соңында Біржай герцогтығына қоныс аударған литвалық еврей қауымы ықпалды болды, олар пайызсыз несие қоғамын, екі ірі ұн диірменін және халықаралық зығыр экспорттау бизнесін құрды. Швециямен болған соғыстар кезінде Біржай қамалы маңызды қорғаныс бекеті болды. 1625 жылы Швеция королі Густав Адольф 8000 әскермен қамалға шабуыл жасап, оны қарсылық көрсетпей тапсыруға мәжбүр етті. Қамал қираған күйде қалды, кейін қайта салынды, бірақ 1655 жылы өртенді. 1662–1669 жылдары ол қайтадан Ренессанс стилінде қайта жаңартылды. 1701 жылдың 9 наурызында Август II Күшті және Ресейдің Петр I (Ұлы Петр) шведтерге қарсы күштерін біріктіру туралы келісімге қол қойды. Алайда, 1704 жылы қамал толығымен қиратылды және 1990 жылдарға дейін қираған күйінде қалды. Қала халқы протестанттар мен католиктер арасындағы соғыстар мен діни қақтығыстардан ауыр зардап шекті. 18 ғасырдың соңында Біржай қала құқықтарынан айырылды. Радвилалар өз байлығы мен ықпалын жоғалтты, ал Біржай 1811 жылы қарыздарды өтеу үшін Тишкевичтер әулетіне сатылды. 1849–1862 жылдары Тишкевичтер әулеті Астравас сарайын салды. 1869 жылы қалада шамамен 2600 тұрғын болды. Отыз жылдан кейін халық саны 4400-ге жетті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Біржайдағы барлық еврей халқы құрылысқа ұшырады. 1941 жылдың шілдесінде неміс әскері Біржай еврей зиратында 15 еврейді атып өлтірді. 1941 жылдың 8 тамызында Гестапо және литвалық құпия полициясы қаланың барлық еврей халқын, шамамен 2400 адамды, қала сыртындағы орманды алқаптағы жаппай қабірге атып өлтірді. Соғыс кезінде қала дерлік толығымен өртеніп кетті. Ескі қала қиратылды. 1968 жылы халық саны 10 000-ға жетті. Қазіргі уақытта Біржайда 22000 адам тұрады.
The city's first written mention dates to 1455. The construction of Biržai Castle began in 1586, and the town was granted Magdeburg Rights in 1589. In 1575, as preparation for the castle's construction, a dam was built at the confluence of the Agluona and Apaščia Rivers, and the artificial Lake Širvėna, covering about , was created. It is the oldest surviving artificial lake in Lithuania. The town's history is closely associated with the Radziwiłł family (Lithuanian: Radvila). Jerzy Radziwiłł was the first noble to settle in the city. Later, after his daughter, Barbara Radziwiłł married the Grand Duke of Lithuania and King of Poland Sigismund II Augustus in 1547, the power and influence of the family grew immensely. The Radvila family established a Protestant church and school, and the town became a cultural center of the Protestant Reformation in Lithuania. The local community of Lithuanian Jews, which settled in the Duchy of Biržai at the end of the 16th century, was influential, establishing an interest free loan society, two major flour mills, and an international linen export business. During the Wars with Sweden, Biržai Castle was an important point of defense. In 1625, Gustavus Adolphus, king of Sweden, attacked the castle with 8,000 soldiers and it was forced to surrender. The castle was left in ruins and was rebuilt, only to be burnt in 1655. In 1662–1669, it was rebuilt again in the Renaissance style. On 9 March 1701, August II the Strong and Peter I of Russia (Peter the Great) signed a pact in the castle to unite their forces against Sweden. However, in 1704 the castle was completely destroyed and was left in ruins until its restoration in the 1990s. The town's population suffered greatly due to wars and religious conflicts between the Protestants and Catholics. In the late 18th century, Biržai lost its town rights. The Radziwiłłs lost their wealth and influence, and Biržai was sold to the Tyszkiewicz family to cover debts in 1811. In 1849–1862, the Tyszkiewicz family built the neoclassic Astravas Manor palace across the lake from the site of the original castle. In 1869 the town had about 2,600 residents. Thirty years later the population had grown to 4,400. During World War II, the entire Jewish population of Biržai was annihilated. 15 Jews were shot to death by German soldiers at the Biržai Jewish cemetery in July 1941. On 8 August 1941, Gestapo and Lithuanian collaborators murdered the entire Jewish population of the town, some 2,400 people, by shooting them to death at a mass grave in a forest grove outside the town. The town was almost completely burned down during the war. Oldtown was destroyed. In 1968 the population reached 10,000. Currently there are 2200000 people living in Biržai.
Сәулет
Қақтығыстар мен алағайлар толасқаннан кейін, 19 ғасырда ағаштан тұрғын үйлер салу стилі басым болды. Сол кездегі жалғасқан өнеркәсіптік революция кезінде асбест немесе металл жапырақты шатырлар жиі кездесетін. Көптеген ғимараттар ағаштан болғандықтан, кейіннен суық қыстар мен ыстық жазға төтеп беру үшін тастан қаланған ғимараттар пайда болды. 20 ғасырдың басында орталық көшелерді тас төсемемен жабу кең таралған. Екінші дүниежүзілік соғыстар кезінде ескі қала қирады, ал бас көшедегі көптеген ағаш ғимараттар өртенді. Кеңес кезеңінде қала халқы екі есеге артты. Бұл өсімді қанағаттандыру үшін шамамен 60 жаңа тұрғын үй салынды және негізгі көшелерге асфальт төселді. Ағаштан емес, кірпіштен салынған үйлердің саны да көбейді, олардың көпшілігі сыланбастан қалды. Еуроодақтың дамуға көмектесу гранттарының арқасында қала өзінің ерекше стилін қайта жаңғырта алды: 2014 жылдан бері көптеген тұрғын үйлер жөндеуден өтті және одан да көп жөндеу жоспарланған. Көлік инфрақұрылымы да жақсарылып келеді, сондай-ақ туристерді тарту және тарихи келбетін қалпына келтіру мақсатында жаңа құрылыс жұмыстары жүргізілуде.
After the unrest and conflicts settled down, 19th century wooden residential house building styles prevailed. The ongoing industrial revolution at the time meant that asbestos or metal sheet roofing was common. With the majority of buildings being wooden, masonry buildings eventually emerged to battle cold winters and hot summers. In the early 20th century, central roads were cobblestone. During the World Wars, the old town was destroyed and the majority of wooden buildings in the main street burned down. During the Soviet rule, the town's population grew to twice its previous size. To accommodate the growth, around 60 new apartment buildings were constructed and main streets asphalted. There was also an increase in new houses being built from bricks instead of wood, and the majority of them were left unplastered. With the help of the European Union's Development Assistance grants, the town was able to regain a unique style: Since 2014, numerous apartment building renovations were carried out with more planned. The road infrastructure is also being improved and some new construction, built to attract visitors and to restore the historic appearance, is in progress.
География
Қаланың солтүстік бөлігі, Ширвена көлімен бірге, Биржай аймақтық саябағының құрамына кіреді. Саябақта 9 мыңға жуық шұңқыр анықталған, олар топырақтағы гипс жер асты суларымен ерігеннен кейін күрт пайда болған. Кейбір шұңқырлар құрғақ, ал басқалары көптеген жер асты өзендері мен ағындарынан сумен толған шағын тоғандар мен көлдерге айналған. Жыл сайын жаңа шұңқырлар пайда болады. Жергілікті аңыз бойынша, 20 метр тереңдіктегі Карвес-ола (Сиыр үңгірі) деп аталатын шұңқырды шаруа өгізі жоғалып кеткеннен кейін тапқан. Оның түбінде үңгір мен жер асты көліне жететін туннель бар.
The northern part of the town, along with Lake Širvėna, lies within Biržai Regional Park. About 9,000 sinkholes have been identified in the park, formed abruptly after gypsum in the soil has been dissolved by underground water. Some of these holes are dry, while others have become small ponds or lakes filled with water from the many underground rivers and streams. New holes appear annually. According to local legend, the 20 meter deep sinkhole known as Karves ola (Cow's Cave) was discovered by a farmer after his cow disappeared. A tunnel at its bottom leads to a cave and underground lake.