Кіріспе

Этникалық топтар: скандинавиялық және скандинавтық американдықтар – скандинавиялық және/немесе солтүстік елдердің (Nordic) тегінен тараған американдықтар, соның ішінде даниялық американдықтар (шамамен: 1,453,897), фарерлік американдықтар, фин американдықтары (шамамен: 653,222), гренландиялық американдықтар, исландтық американдықтар (шамамен: 49,442), норвегиялық американдықтар (шамамен: 4,602,337) және швед американдықтары (шамамен: 4,293,208). Сондай-ақ, санауда "Скандинавиялық" тегі бар деп көрсеткендер де (шамамен: 582,549 адам) есептеледі. 2021 жылғы санақ бойынша, АҚШ-та скандинавиялық тегі бар шамамен 9,365,489 адам бар. 17 ғасырдың ортасында Швеция Делавэр өзені бойында "Жаңа Швеция" деп аталған, қысқа ғұмырлы колония құрды. Тарихы қысқа болғанына қарамастан, солтүстік елдерден келген қоныс аударушылар аймақтағы отаршылдық тәжірибеге ұзақ мерзімді әсер етті. Шведтік отаршылар Солтүстік Америкаға ағаштан жасалған үйлерді (log cabins) салуды әкелген деп саналады, бірақ кейбір тарихшылар олардың неміс немесе швейцариялық тегінен шыққандығын айтады. Сонымен қатар, фин отаршыларының аймақтың ормандық жерлерін пайдалануына да елеулі әсер еткені айтылады. 1655 жылы колония голландтар тарапынан басып алынып, кейіннен таратылды. Оның таратылуына қарамастан, швед және фин отаршылары аймақтағы еуропалықтардың көп бөлігін құрады. Швеция билігі голланд әкімшілігі аясында белгілі бір автономияны сақтап қалды. Бірақ 1660 жылдардың ортасына қарай, ағылшындар голландтар мен шведтерден көп болып, аймақтағы басым күшке айналды. Алғашқы швед және фин отаршыларының тағдыры көбінесе тарихтан жоғалып кеткен. Олардың кейбіреулері батысқа көшіп, жергілікті халықтардың арасында қоныстанған, ал қалғандары ағылшын үкіметіне ассимиляцияланған деп есептеледі.

Солтүстік иммиграция

Скандинавиялық иммигранттардың алғашқы топтары АҚШ-қа діни факторлардың, атап айтқанда лютерандық мемлекеттік шіркеулерден бөлінуді қалаған діни азшылықтардың шағын қауымдастықтарының ықпалымен көшкен. Скандинавиялық иммигранттардың шағын тобы АҚШ-та қоныстанғанмен, олардың көп бөлігі 19-шы ғасырда Скандинавиядағы халық санының өсуіне жауап ретінде көшіп келді. 19-шы ғасырда Дания, Норвегия және Швецияның халқы үш есеге артты. Бұл өсім медициналық және ауыл шаруашылығы тәжірибелерінің жақсаруымен, сондай-ақ Наполеон соғыстарынан кейін аймақтағы тыныш кезеңмен байланысты болды. Осының нәтижесінде өлім-жітім көрсеткіші төмендеді, ал туу көрсеткіші жоғары деңгейде қалып отырды. Аймақтың қолдағы инфрақұрылымы мұндай қарқынды өсімді қолдауға шамасы келмеді. Әсіресе, халық санының өсуі ауылдық аймақтардың ресурстарын күйзелді, себебі пайдалануға жарамды жердің көлемі шектеулі болды. Балаларына қарау үшін көбірек қаражат керек болғандықтан, шаруашылықтар ұрпақтары арасында үнемі бөлініп, отбасылар өздерінің жерінен көрінуге қиналды. Бұл ауылдық қауымдастықтардың көптеген өкілдерін кедейлікке итерді. Кейбіреулері жұмыссыздықты күшейте түскен қалаларға көшті. 1860 жылдардағы экономикалық дағдарыс және ашаршылық скандинавтарды эмиграцияға мәжбүр етті. АҚШ-қа иммиграция Азаматтық соғыс кезінде азайғанмен, 1880 жылдары қайтадан үлкен толқынға ұласты. 1920 жылдарға қарай скандинавиялық иммигранттардың саны күрт төмендеді және Ұлы депрессия кезінде толығымен тоқтады. 1825 жылдан 1930 жылға дейін шамамен үш миллион скандинав эмиграция жасады, олардың 95 пайызынан астамы АҚШ-қа көшті. Бұл топқа 1,2 миллион швед, 850 мың норвегиялық және 300 мың даниялық кірді. Бастапқыда отбасылардың толығымен көшіп, ауылдық аймақтарда, көбінесе Орта Батыста қоныстанғаны қалыпты жағдай еді. Бірақ 1800 жылдардың соңына қарай жағдай өзгерді, сонда көбінесе үйленбеген адамдар қалалық аймақтарға көшіп, қаржылық тұрақтылыққа қол жеткізгеннен кейін олардың отбасы мүшелері де оларға қосылды. Сонымен қатар, тізбектес көші-қон арқылы иммигранттар өздерінің туған елінен таныс адамдарының жанына қоныстанды. Бұл даниялықтардың, шведтердің және норвегиялықтардың аймақтық ерекшеліктерін көрсететін жеке қауымдастықтардың құрылуына әкелді.

Фин иммиграциясы

Финляндиядан көшіп келгендердің көп бөлігі АҚШ-қа 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында келді. Бүгінде фин-америкалықтардың саны шамамен 650 мың адамды құрайды. Көптегендері Мичиганның Жоғарғы түбегіне және Миннесотаның солтүстігіндегі Темір жолағына кен өндірісінде жұмыс істеу үшін көшіп келді; осы аймақтардың көптеген тұрғындары фин тегінен шыққан.

Исландиялық иммиграция

Исландиялық иммигранттар АҚШ-қа негізінен 1873–1905 жылдар аралығында және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көшіп келді. 2019 жылғы есептер бойынша, АҚШ-та шамамен 49 400 исланд-американдық тұрады.

Сами иммиграциясы

1890 жылдардағы алтын асығысында Аляскаға иммигранттардың саны күрт өскеннен кейін, Аляска үкіметі қатал климатқа дайын емес халықты күтіп ұстаудың жолдарын табуға міндеттелді. 1890 жылдары шамамен жүз саамиді рендер өсіруді енгізу үшін шақырды. Бірақ, 1937 жылғы "Рендер туралы заң" Алясканың жергілікті тұрғындары емес адамдардың рендерге ие болуын заңсыз деп жариялады, соның салдарынан көптеген саамилер Алясканы тастап кетті. Сиэтл қаласының жанындағы Кицап түбегіндегі шағын саами қауымы саами-американдық мәдениетін сақтап қалуда.

Демалыс күндері

Лейф Эриксон күні, Лейф Эриксон Солтүстік Америкаға келіп, саяхатын бастаған алғашқы еуропалық ретінде тойланады.

Музыка

"Олеанна" - скандинавиялық-американдық халық әні.

Штаттары бойынша скандинавиялық американдықтар

Мемлекеттік скандинавиялық американдықтар Скандинавиялық американдықтар пайызы Скандинавия тілінде сөйлейтіндер саны Сөйлейтіндер пайызы 11,269,3203.8%200,6300.0%1,580,77632.1%17,9980.3%1,510,5413.6%32,7450.1%739,04312.5%12,5240.2%728,24813.5%6,9290.2%575,9914.6%7,5280.0%403,8884.0%8,8250.0%359,3601.4%7,8490.0%355,4582.1%14,6280.0%339,0319.9%4,5100.1%338,16111.5%2,4070.0%333,40514.9%3,8380.1%291,4885.9%281,3884.3%254,4741.3%13,5430.0%231,87536.1%3,3640.5%182,3392.8%6,5990.1%177,5229.9%172,94121.5%169,2941.3%164,0051.4%136,68814.1%136,6208.9%135,3402.2%130,0991.6%124,0174.4%119,2671.3%5,5180.0%118,9891.8%110,3621.1%102,6383.9%100,5302.8%97,2091.0%79,6561.4%75,6151.2%62,1451.7%61,2598.9%51,7559.7%47,9553.6%44,9553.4%43,8990.9%43,3060.9%41,0732.0%38,3081.3%34,5920.8%30,9762.4%29,1750.6%26,4762.5%19,5010.6%18,3782.9%14,5190.8%11,2321.2%7,5231.3%6410.0%

Тарихнама

Квисто, П. және Д. Бланк, ред. Американдық иммигранттар және олардың ұрпақтары: Хансен тезисінен кейінгі зерттеулер мен түсініктемелер. (Иллинойс университеті баспасы, 1990)
Ловолл, Одд С., ред. Америкадағы скандинавиялықтар: олардың өткенінің болашағы. (Нортфилд, Миннесота, Норвегиялық-американдық тарихи қауымдастық, 1993)
Шнелл, Стивен М. "«АҚШ-тағы Шағын Швецияда» орын мен ұлттық сананы құру туралы әңгімелер". Географиялық шолу, (2003) 93 том.
Веколи, Рудольф Дж. «Иммиграция тарихшысын күтіп тұрған қауіп-қатерлер мен сыйлықтарды көп жылдар бойы бастан өткердім», Джордж М. Стивенсон және швед-американдық қауымдастығы. «Швед-американдық тарихи тоқсандық» 51 (сәуір 2000): 130–49.