Шотланд архитекторі Джон Адамның өмірі мен қызметі

Кіріспе

Шотланд сәулетшісі Джон Адам (5 наурыз 1721 – 25 маусым 1792) – шотланд сәулетшісі, құрылысшы және құрылысқа жауапты адам.

Өмір

Ол Фифтегі Кирккалдидің бір бөлігі болып табылатын Абботсхоллдың Линктаун қаласында дүниеге келді. Әрі сәулетші, әрі кәсіпкер Уильям Адам мен оның әйелі Мэри Робертсонның (1698–1761) үлкен ұлы болды. Оның інілері Роберт пен Джеймс Адам да сәулетшілер болды. Адам отбасы 1728 жылы Эдинбургке көшіп келді, себебі Уильям Адамның ауылдық үйлерді жобалаудағы мансабы дамып келе жатқан еді. Джон қала сыртындағы Далкейт грамматикалық мектебінде білім алды, бірақ университетте оқуын жалғастырмады, өйткені ол отбасылық істерге қатысып жүрді. Дегенмен, отбасылық үй Шотландия ағартушылығының орталығына айналды, оған Эдинбургтің белгілі тұлғалары жиі келіп тұратын. 1736 жылы әкесі оған Аберутвендегі Монтроз мавзолейінде жұмыс істеуге мүмкіндік бергені айтылады, себебі оның есімі солтүстік қабырғадағы жазуда кездеседі. 1740 жылдары Уильям біртіндеп басқаруды үлкен ұлына жүктеді. 1748 жылдың маусымында Уильям қайтыс болғаннан кейін Джон отбасылық істерді өз қолына алды, ол үйлерді жобалау мен салудан бөлек, тас карьерлері, кен өндіру және басқа да салаларға қатысты. Сонымен қатар, Джон Солтүстік Британиядағы қару-жарақ басқармасының Бас сәулетшісі лауазымын әкесінен мұра етті. Джон Блэр Адамның иесі болды, бұл Кинросс округінде әкесінің салған үйі еді. Кинроста Джон үлкен жеке кітапхана құрды. Джон кіші інісі Робертті серіктес етіп алды, және екеуі 1745 жылғы Якобит көтерілісінен кейін бастау алған табысты қару-жарақ басқармасымен жасалған келісімдерден көп пайда тапты. Олардың ішінде Инвернесс маңындағы Форт-Джорджді салу да бар, бұл жобаны әскери инженер полковник Скиннер жасаған. Ағалар марқұм әкесінің жобаларын орындауды жалғастырды, соның ішінде Хоуптон үйінің павильондары мен интерьерлерін аяқтады. Олардың алғашқы маңызды жаңа тапсырмасы 1754 жылы Дамфрис графы Уильям Далримплден келді. Айрширдегі жаңа Дамфрис үйінің жобасын көбінесе екі бауырдың ішіндегі ең таланттысы Роберт Адам жасады. Роберт үйдің құрылысын 1754 жылдың жазының соңына дейін қадағалады, содан кейін Италияға саяхатқа кетті. Тіпті шетелде жүргенде де Роберт үнемі жобаларын елге жіберіп тұрды. Джон практиканың бизнес жағына көбірек назар аударды, бірақ ол да білікті, болғаны формулалық сәулетші еді. Джон Эдинбургтегі жаңа Корольдік биржаны жобалау конкурсында жеңіске жетті, бірақ ол мердігер болып тағайындалмады. Конкурс жеңімпазы басқа сәулетшіні тағайындады, ол жобаға өзгерістер енгізді. Дегенмен, қазір қалалық әкімшілік ретінде пайдаланылатын ғимаратқа көбінесе Джон Адамның авторлығын жатқызады. Роберт Британияға оралғаннан кейін Лондонда қоныстанды, оған кіші бауырлары Джеймс пен Уильям қосылды. Джон отбасының Шотландиядағы мүдделерін қорғауды жалғастырды, тас карьерлеріне және Каррон темір зауытына инвестиция жасады. Ол Лондондағы бауырларын Блэр Адам мүлкінен капиталмен қамтамасыз етті, кем дегенде 1764 жылы оның досы Эндрю Фэрхолмның қор нарығындағы кәсібі сәтсіз аяқталғанға дейін. 1772 жылы Роберттің Адельфи жобасының сәтсіздігінен кейін де шығынға ұшырады, және Джон Блэр Адамды ипотекаға беруге мәжбүр болды. Джон Адам Эдинбургте және оның айналасындағы басқа да үйлерді жобалады, соның ішінде Ескі қаладағы Милтон үйін, Лит Линксіне жақын Хоукхилл үйін лорд Алмоур үшін және Керс үйін Сэр Лоуренс Дандас үшін (бәрі қазір бұзылған). Эннандейл қаласындағы Моффат үйін Хоуптон графы үшін жобалады. Оның маңызды жұмыстарының бірі – қаладағы өз жерінде салынған үш үйден тұратын Адам алаңы. Бұл жоба нағыз "алаң" болмаса да, Эдинбургтегі алғашқы таунхаустардың бірі болып табылады. 1792 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның орнын Блэр Адамның иесі ретінде жалғыз аман қалған ұлы, саясаткер және судья Уильям Адам иеленді. Ол Эдинбургтегі Greyfriars Kirkyard-тағы әкесінің мавзолейінде жерленген. Бұл зираттағы ең үлкен ескерткіш, ол шіркеудің оңтүстік-батысында орналасқан.

Born in Linktown of Abbotshall, now part of Kirkcaldy, Fife, he was the eldest son of architect and entrepreneur William Adam and his wife Mary Robertson (1698–1761). His younger brothers Robert and James Adam also became architects. The Adam family moved to Edinburgh in 1728, as William Adam's career as a designer of country houses began to take off. John attended Dalkeith Grammar School, outside the city, although he did not proceed to university as he was already being involved in the family businesses. However, the family home became a hub of the Scottish Enlightenment, with numerous Edinburgh virtuosi visiting. It is believed his father allowed him to do some work on Montrose Mausoleum in Aberuthven, Perthshire, in 1736, for his name is in an inscription in the northern wall. During the 1740s, William was gradually handing over control to his eldest son. Upon William's death in June 1748, John took over the family businesses, which besides designing and building houses, included interests in quarrying, mining and other industries. Additionally, John inherited his father's position as Master Mason to the Board of Ordnance in North Britain. John also became Laird of Blair Adam, the estate in Kinross shire which his father had built up. At Kinross shire, John created a large personal library. John took his younger brother Robert into partnership, and the two profited greatly from the lucrative Board of Ordnance contracts which were had been initiated following the Jacobite rising of 1745. These included the building of Fort George near Inverness, to the designs of military engineer Colonel Skinner. The brothers also continued to execute their late father's designs, including the pavilions and interiors of Hopetoun House. Their first major new commission came in 1754 from William Dalrymple, Earl of Dumfries. The new Dumfries House in Ayrshire was probably mostly to the design of Robert Adam, the more talented architect of the two. Robert oversaw the construction of the house until late summer 1754, when he left on his Grand Tour to Italy. Even when abroad, Robert continued to send home designs. John concentrated on the business side of the practice, although he was a competent, if formulaic, architect. John did win a competition to design a new Royal Exchange in Edinburgh, but he was not appointed as contractor. The successful contractor then appointed another architect, who made changes to the design. However, the building, which now serves as the City Chambers, is still often attributed to John Adam. On Robert's return to Britain, he established himself in London, where he was joined by the younger brothers James and William. John continued to look after the family's Scottish interests, investing in further quarrying ventures, and the Carron Iron Works. He supplied his London based brothers with capital from the Blair Adam estate, at least until the collapse of a stock market venture by his friend Andrew Fairholme in 1764 left him out of pocket. Further losses occurred after the failure of Robert's speculative Adelphi development in 1772, and John was forced to mortgage Blair Adam. John Adam designed other houses in Edinburgh and the surrounding area, including Milton House in the Old Town, Hawkhill House, near Leith Links, for Lord Alemoor and Kerse House nr. Falkirk for Sir Lawrence Dundas (all now demolished). In the Annandale town of Moffat he designed Moffat House for the Earl of Hopetoun. Among his more significant work was Adam Square, a speculative development of three houses on his own property in the city. The development, although not a true "square", represents one of the first terraces of townhouses in Edinburgh. Upon his death in 1792, he was succeeded as laird of Blair Adam by his only surviving son, the politician and judge William Adam. He is buried in his father's mausoleum in Greyfriars Kirkyard in Edinburgh. It is the largest monument in the graveyard and stands just south west of the church.

Отбасы

Ол Фиф қаласындағы Абботсхоллдан шыққан Жан Рамзиге үйленген (1795 ж. қайтыс болған).