Кіріспе

Католик соборы, Франция

Метц соборы – Католиктік Метц епархиясының соборы, Метц епископтарының резиденциясы. Ол Әулие Стефанға арналған. Епархия кем дегенде 4 ғасырға дейін созылады, ал қазіргі собор құрылысы 14 ғасырдың басында басталған. 14 ғасырдың ортасында ол Нотр-Дам коллегиялық шіркеуімен біріктірілді және 1486-1520 жылдар аралығында аяқталған жаңа трансепті мен кеш готикалық апсидасы салынды. Собор қазынасында Мец епархиясының тарихының ұзақ ғасырларында жиналған бай коллекция ұсынылған, оған қасиетті киімдер мен Евхаристияға арналған заттар кіреді. Метц соборы Франциядағы соборлардың үшінші биік нефін (41,41 метр) қамтиды, Амиен және Бове соборларынан кейін. Ол «Жақсы Құдайдың шамшырағы» (la Lanterne du Bon Dieu) деп аталды, себебі ол әлемдегі ең үлкен мозаикалық әйнектер жиынтығын ұсынады. Мозаикалық әйнектерге готика және Ренессанс дәуірінің шебер әйнекшілері Герман фон Мюнстер, Теобальд Ликсхайм және Валентин Буштің туындылары кіреді. Кейінгі көркем стильдер Шарль Лоран Маршаль (Романтизм), Роджер Биссиер (Тахизм), Жак Вильон (Кубизм), Марк Шагал және Кимсуджамен бейнеленген. Онда оның қасиетті деректері сақталған делінеді. Григорий Турскийдің айтуынша, 451 жылы Аттиланың ғұндары шапқан кезде Әулие Стефанның ғибадатханасы жалғыз сақталған құрылым болды. Бұл орын франктардың королі Хлодвигтің немерелерінің және 534 жылы меровингтердің билеушісі болған Теодеберт I-нің патшалық резиденциясы болды. Григорий Турский 584 жылы шіркеудің бар екенін айтқан, ал 616 жылы архиепископ Арнульдің соборы туралы мәлімделген. Архиепископ және Әулие Хродеганг (742-766) сол кездегі есептерде франктарға Папаның елшісі ретінде еске алынған. Ол 751-768 жылдар аралығында франктар королі Пепиннің қолдауымен римдік литургия мен әндерді енгізгені үшін мақталады. Хродеганг сонымен қатар Батыс Еуропадағы алғашқы соборлық шаптерді және соборлық аумақты құрған, онда капеллалар, жатақхана, асхана және басқа да функционалдық ғимараттар біріктірілген. Бұл жүйе 816 жылғы Экс-ан-Шапельдің капитуляриі бойынша басқа франк соборлары ресми түрде қабылдады. Бұл алғашқы монастырь собордың оңтүстік жағында, қазіргі Place des Armes орналасқан жерде, 1754 жылы бұзылғанға дейін сақталды.

Оттон немесе романға дейінгі собор

843 жылы Шарломанның мұрагерлері арасындағы ұзақ даулардан кейін Киелі Рим империясы төрт бөлікке бөлінді. 870 жылы Мец және оның Лотарингия провинциясы Шығыс Франкиямен одақтасып, автономды герцогтік мәртебесін алды. 962 жылы Отон I, Киелі Рим императоры, империяны қайта жаңартып, Лотарингияны Лотарингияның автономды герцогтігі деп жариялады, астанасы Мец қаласы болды. Ол 1766 жылға дейін осы мәртебесін сақтап тұрды, содан кейін Францияның құрамына ресми түрде енді. Жаңа собордың құрылысы 965 және 984 жылдар аралығында епископ Тьерри I бастады, ал 1006 және 1047 жылдар аралығында оның екінші мұрагері Люксембургтің Тьерри II аяқтады. Ол кейіннен роман стиліне дейінгі Оттон стилі деп аталды. Бұл шіркеудің батыс жағында екі мұнарасы және үш бөлімі, үш кемелі бар негізгі зал және трансептің үстіндегі үлкен мұнарасы болды. Мозель өзенінің жанындағы террасада орналасқандықтан, собор дәстүрлі түрде шығыстан батысқа қарай бағдарлана алмады. Оның орнына, ол оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай бағытталды. Шатыры аймақтық дәстүр бойынша ақ тас плиткалармен жабылған. 8-шы ғасырда ескі соборға жақын Нотр-Дам ла Ронде коллегиялық шіркеуі салынды және 1200-1207 жылдар аралығында собордың осімен тікелей сәйкес келу үшін толығымен қайта жаңартылды. Алғашқы ғимараттар кешеніне сонымен қатар, қазіргі базар алаңы орналасқан мұнара және архиепископ сарайы да кірді.

Готика соборы

Соборды готика стилімен қайта құруды 1220 жылы Мец епискобы Конрад III Шарфенберг, Фридрих II-нің канцлері, Киелі Рим императоры ұсынды. Бұл жұмыс 1239 жылы епископ болған Якоб фон Лотарингиялық, бөлімнің басшысы кезінде басталды. Құрылыс басты киелі үйдің батыс шетінен басталып, трансепті мен ескі хорға дейін жалғасты, ол 15 ғасырдың соңына дейін әлі де қолданыста болды. Жаңа құрылыстың күмбезі 30–35 метрден жоғары болмақ. Жоспарға собордың батыс жағындағы біздің әйелдің көршілес колледждік шіркеуі қосылды, бұл дәстүрлі батыс жағындағы порталдың болмауымен аяқталды. Собордың оңтүстік-батыс верандасы бұрынғы коллегиат шіркеуінің кіреберісі болды. Кеме, оның күмбездерін қоспағанда, 1245 және 1250 жылдар аралығында аяқталған болуы мүмкін. Содан кейін соборды әлдеқайда биік етіп, қырық метр биіктіктегі үлкен терезелердің жаңа деңгейін қосу туралы шешім қабылданды, бұл төменгі екі деңгейге тең. Жаңа, салмақты бағаналар қосылды, ал аркадалар мен биік терезелер арасындағы трифориум ұлғайтылып, ауыр салмақты ұстауға нығайтылды. 1250 және 1255 жылдар аралығында трансепттің батысындағы оңтүстік қабырғалар жаңа жоғары қабырғаларды қолдау үшін күшейтілді. Оңтүстік қасбеті де жаңа нефтің биіктігіне сәйкес жоғары тұрды. Сондай-ақ, қақпаның тіректері қайтадан салынып, биіктігі екі есеге арттырылды. Шамамен 1270–75 жылдары Капитул мұнарасы жаңа нефтің кәрнизінің биіктігіне дейін көтерілді. Жаңа кеме жоспарланғаннан екі есе биік болғандықтан, мұнаралар да биік болуы керек еді. 1275 және 1280 жылдар аралығында Tour de la Mutte-ге екінші деңгей мен үшінші деңгейдің бастамасы қосылды. 1359 жылы кеме толығымен жабылып, бірақ жоғарғы қабырғалар тағы жиырма жыл бойы жалғасты. 1380–81 жылдары собордың канондары соборды біздің әйелдің шіркеуінің іргелес кемесінен бөліп тұрған қабырғаны бұзуға шешім қабылдады. Бұл коллегиат шіркеуінің дінбасылары қарсылық көрсетті, бірақ жұмыс екі кеме арасына гриль орнату арқылы өзгертілді. 1381 жылы соборлық бөлім 1392 жылы аяқталған батыс маңдайға роза тәрізді терезе жасау үшін Мюнстердің Герман шынышысын жалдады. Трансепті мен хордың құрылысын қайта бастамас бұрын бір ғасырға жуық уақыт болды. 1388 жылы қала үкіметі Ла Мут мұнарасына ағаш сағана сарайы орнатты, ал 1443 жылы төменгі оңтүстік аралықта жаңа шапкіш үй, епископтың шапкіш үйі қосылды. Оның қамқоршысы, Бопард епископы Конрад Байер шапкіш үйдің құрметіне берілгеннен кейін бірнеше күн өткен соң қайтыс болды және 1459 жылы оның ішінде жерленді. 1468 жылы шатырдың жаңа балюстрадасында қатты өрт шықты. 1452 жылдан 1467 жылға дейін өртену алдындағы жылдары қала басшылары мен собордың басшылары арасында собордың мүлкін күтіп-ұстау мен қауіпсіздігі үшін кім жауапты екендігі туралы қызу дау болды, оны Бадендік епископ Георг қала басшыларын қауымнан шығарып тастады. Өрт басталғанда, қала басшылары дін қызметкерлеріне өрт сөндіруге көмектесуден бас тартты, тек қаланың меншігіндегі қоңырау мұнарасындағы өртті сөндіруге ғана адам жіберді. Содан кейін қала мен діни қызметкерлердің арасындағы қарым-қатынас нашарлай бастады. Ла Мутте қоңырау мұнарасының соңғы жұмыстары 1477 және 1483 жылдар аралығында аяқталды. Оның үстіне биік мұнара орнатылған. Оның биіктігі шамамен 90 метрге жетеді. Аяқталған собор 1552 жылы 11 сәуірде бағышталды.

Готикалық аяқталу және неоклассикалық толықтырулар (16-шы - 18-шы ғасырлар)

Жұмыс 16 ғасырда да жалғасты, қалған романдық бөліктерді готика стиліне қайта жаңарту үшін. 1503 жылы ескі хор бұзылды. Бірнеше аптадан кейін, ескі романдық оңтүстік трансепті құлады. Келесі жылы жаңа трансептің құрылысы басталды, ал хордың соңғы ұшатын тіректері 1506 жылы орнатылды. Жаңа құрылыс көбінесе түпнұсқа готика стилінде салынды. 1519 жылы сарайдың қасында, трансептің қиылысқан жерінде жаңа каноникалық хор салынды. Хор мен нефтің арасына Мансуй Гавэн жасаған мүсіндермен әшекейленген қызыл экран орнатылды, сондай-ақ жаңа хор орындары қойылды. Хор жаңа алтарь және қызыл экранның үстіндегі трифориумдағы кішкентай органмен аяқталды. Батыс жағында жаңа, әсем портал салу жобасы да қолға алынды. 1552 жылы Франция королі Генрих II әскері қалаға кіргенге дейін жұмыс жүргізілді, содан кейін тоқтатылды. Жұмыс 1761 жылға дейін қайта басталған жоқ. Метц және Лотарингия герцогтігі өздерінің тәуелсіздігін сақтады, бірақ француз саяси және мәдени ықпалы 1737 жылдан 1766 жылға дейін артты, осы жылы Франция герцогтікті ресми түрде аннексиялады. 1741 жылы Парижде танымал болған жаңа француз классикалық стилін жақтаушылар Метц соборының хорын жаңа стильде қайта безендіруді ұсынды. Олар Париждік корольдік мүсінші Себастьен Слодцтың хорға арналған неоклассикалық жобасын ұсынды. Алайда, Слодцтың ұсынған безендіруі консервативті шіркеу кеңесі тарапынан қарсылыққа ұшырады және 1762 жылы жоба қабылданбады. 1754 жылы Метц губернаторы тағы бір маңызды өзгеріс бастады. Ол шіркеудің жанындағы ескі монастырларды, олардың капеллаларын және аркадаларын бұзып, ресми мерекелерге арналған парад алаңын жасауды көздеді. Бірақ бұл жоба 1758 жылы тоқтатылды. Оның орнына, сол жерге үйлер, дүкендер және үлкен павильон салынды. 1755 жылы корольдік сәулетші Жак Франсуа Блондель соборға тағы бір классикалық қосымша жасауды ұсынды. Оған Корольдік сәулет академиясы собордың басты кіреберісі ретінде қызмет ететін неоклассикалық дориялық портик салу тапсырылды. Бұл жобаның бір бөлігін Людовик XV қаржыландырды, ол 1744 жылы Метцте ауыр науқастан аман қалғанын атап өтті. Портик 1764 және 1766 жылдар аралығында салынды. Алайда, бұл жаңа порталдың құрылысы қосымша мәселелер тудырды: портик кейбір витраж терезелерді жабатыны және портиктің терең негізін қазу батыс және солтүстік қабырғаларын әлсіздеткені анықталды.

Сыртқы

Метц соборы – жергілікті сары Жамонт әктасынан салынған сәулелі готикалық ғимарат. Француз готикалық сәулетіне тәндей, ғимарат тығыз құрылысты, трансепттері мен қосалқы шапкіштары шамалы жоғары көтерілген. Дегенмен, ол көптеген басқа соборлармен салыстырғанда жер жоспары мен сәулеті жағынан ерекше ерекшеліктерді көрсетеді. Мецтегі Мозель аңғарының жер бедеріне байланысты, жер жоспарының әдеттегі батыс-шығыс осын қолдану мүмкін болмады, сондықтан шіркеу солтүстік-солтүстік-шығысқа қарай бағытталған. Сонымен қатар, француз және неміс готикалық соборларындағы үш порталдан және екі үлкен мұнарадан өзгеше, бұл собордың батыс жағында бір ғана кіреберіс галереясы бар. Кіреберіс ғимараттың бүйірінен, нартэкстің оңтүстік-батыс жағында орналасқан тағы бір портал арқылы жасалған, бұл кіреберіс пен хордың әдеттегі сәйкестігін болдырмайды. Негізгі зал ұшатын тіреулермен сүйеніп тұр және өте биік, бұл оны әлемдегі ең биік залдардың біріне айналдырады. Негізгі залының биіктігі, қабырғалардың салыстырмалы түрде төмен биіктігімен қарама-қарсы қойылып, залының биіктігін күшейте түседі. Бұл мүмкіндік сәулетшілерге үлкен, биік әйнектерді жасауға мүмкіндік берді. Тарихы бойында собор архитектуралық және декоративтік өзгерістерге ұшырап, неоклассикалық және неоготикалық элементтермен толықтырылып келді.

Батыс фронт және Мәсіхтің порталы

Батыс маңдағы портал, әдетте собордың басты кіреберісі болып табылатын Метс қаласындағы портал екінші кіреберіс саналады. Түпнұсқа готикалық портал 1724 жылы классикалық кіреберіспен алмастырылды, ал ол 1903 жылы қазіргі неоготикалық порталмен, "Христос Король" деп аталатын порталмен ауыстырылды. Оны архитектор Пол Торноу және суретші Огюст Дюжардин жобалаған. Портал мүсіндерге толы, оның ішінде субассименттегі кішігірім мүсіндердің үстіндегі нишалардағы бағана мүсіндері бар. Порталдың үстіндегі тимпан, көбінесе Амиен соборының тимпанынан шабыттанған, Соңғы Сотты бейнелейді, орталықта Мәсіх, ал екі жағында Шіркеу мен Синагоганы бейнелейтін екі тұлға тұр. Порталдың екі жағында 4 метрлік Ишая, Еремия, Езекиел және Даниял пайғамбарларының мүсіндері орналасқан. Даниял мүсініне бастапқыда Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын осы порталды тапсырыс берген сол кездегі неміс императоры Вильгельм II-нің сыртқы келбеті берілген. Екінші дүниежүзілік соғыста Метс қаласын немістер басып алған кезде оның миығы алынып тасталды.

Қасиетті Ананың порталы

Оңтүстік жағында Арм алаңына қараған Мәриямның қақпасы 1225 жылға дейін салынған. Ол 18 ғасырға дейін собордың басты кіреберісі болды және, әдетте, бұрынғы римдік емес собордың кіреберісімен бір орында болған. 18 ғасырда классикалық элементтер қосылған кезде қақпа жабылып, көп зардап шекті және 1867 жылға дейін ашылмады. Кейін ол бір жарым метрге төмендетілді. Мүсіндемелердің көп бөлігін Огюст Дюжардин қайта жасады, ал қалған бөліктері қалпына келтірілді. Қақпа 1885 жылға дейін ресми түрде ашылмады. Мүсіндемелер Мәриямның өмірінен көріністерді бейнелейді, ал қақпаның жоғарғы бөлігінде Мәсіхтің Мәриямды тәж кигізуі көрсетілген. Жақындағы зерттеулерде апельсин, қызыл және жасыл пигменттердің іздері табылды, бұл бастапқы қақпа мүсінінің әдемі түсті болғанын көрсетеді.

Нотр-Дам-Ла-Рондтың порталы

Нотр-Дам Ла-Рондтың солтүстік-батыс жағындағы порталы 1260–65 жылдары салынған және собордың ең көне және ең қарапайым безендірілген кіреберісі болып табылады. 18 ғасырда оған басқа классикалық элементтермен үйлесімді болу үшін классикалық шатыр қосылды, бірақ ол әлі де 13 ғасырдағы мүсіндер панельдерін және есік төңірегінде матаға ұқсайтын өрнекті тас мүсіндерін сақтайды. Осы кезеңдегі ұқсас дизайн Реймс соборында да кездеседі.

Ла Мутте қоңырау мұнарасы, тарау мұнарасы және сағат мұнарасы

"La Mutte" деп аталатын собордың оңтүстік мұнарасы собор және қалалық қоңырау мұнарасы қызметін атқарды; ол 1324 жылы салынған, ал 1381 жылы "La Mutte" деп аталатын қалалық қоңырау орнатылды. Бұл қоңырау өрт кезінде, жаудың шабуылы немесе маңызды азаматтық оқиғалар болғанда соғылатын. 1468 жылы болған өрттен кейін мұнараның жаңа жоғарғы бөлігі мен шпилі салынды, осылайша биіктігі тоқсан метрге жетті. Мұнарада екі платформа бар, онда күзетшілер отты немесе жақындап келе жатқан жауды бақылау үшін орналастырылған. Қазіргі уақытта мұнарадағы негізгі қалалық қоңырау "La Mutte" деп аталады және 1605 жылы құйылған. Оның салмағы 11 000 килограммды құрайды. Екінші қоңырау, "Tocsin" деп аталады, 1501 жылы жасалған, салмағы 1500 килограмм, ол күннің аяқталуын білдіру үшін соғылады; сонымен қатар үшінші кішкентай қоңырау, "Mademoiselle de Tourmel" 1802 жылы жасалып, 1875 жылы қайта құйылған. Оның салмағы 45 килограмм. "Капитул мұнарасы" (Tour de Chapitre) 14-шы ғасырдың соңы мен 15-шы ғасырдың басында, "La Mutte" мұнарасымен бір стильде және жоспар бойынша салынды. Бұл мұнара соборға апаратын "Сент-Стефан Порталы" деп аталатын порталды да қамтиды. Ортағасырлық мүсіндердің көп бөлігі 18-ші ғасырдың соңына қарай жойылды, тек Сент-Стефанды таспен атқылау сахнасы және Сент-Клемент өмірінен алынған екі көрініс сақталды. Собордың батыс жағын солтүстіктен үлкен тіреу бекітеді, ал оңтүстік жағындағы қасбет "Horloge" мұнарасынан қолдау алады, ол "La Mutte" мұнарасынан тар және төмен, ал төменгі бөлігі, ақ тастан жасалған бөліктерімен, 1207 жылы салынған алғашқы колледжге тиесілі болуы мүмкін. Мұнара сегізбұрышты қоңырау мұнарасымен және 1896 жылы қосылған ашық пирамидамен жабылған. Мұнараның сыртында қаланың гербымен әшекейленген күн сағатын ұстап тұрған періште бейнеленген, сондай-ақ 1504 жылғы жазу бар. Бұл мұнара бұрын Метц қаласына тиесілі болды және собор қоңырауларының екінші жиынтығын қамтиды. Сағатты соққылайтын ең үлкен қоңырау 1413 жылы жасалған, салмағы 2000 килограммды құрайды; кішкентай қоңырау жарты сағат сайын соғылады және 1398 жылы жасалған (60 килограмм); сонымен қатар 16-шы ғасырдан тағы бір қоңырау бар (ол да 60 килограмм салмақты).

Трансепті

Собордың солтүстік-шығыс жағындағы трансепті мен шейіт 1487 және 1450 жылдар аралығында бірге салынған. Собордың осы бөлігіндегі шатырлар 45 метрге дейін жетеді. Үшбұрышты солтүстік трансепті қақпасы – неоготикалық стилдегі кейінірек қосылған элемент, ол 1886 жылы 15 ғасыр стилінде салынған. Оның үстінде Мәриямның мүсіні орнатылған, бұл Мәриям шіркеуінің белгісі. Оңтүстік трансептінің фасады 1883-85 жылдары жасалған, әшекейлі флорид стилінде. Оның үстінде екі мүсін орнатылған: әулие Николай және жергілікті ортағасырлық епископ әулие Гоэри. Сондай-ақ, үлкен оңтүстік терезесінің үстінде де флорид стиліндегі әшекейлі қақпа бар, ол қисықтар мен кері қисықтардан тұрады. Ол 19 ғасырғы өрттен зақымданып, жаңасымен ауыстырылды. Жоғары жағында собордың қасиеттісі – әулие Стефанның мүсіні тұр.

Шевет

Собордың оңтүстік-шығыс жағындағы шейіт 1503 және 1508 жылдар аралығында ертерек роман стиліндегі крипта мен ертерек Районнан стиліндегі шатырлардың үстіне салынған. Онда апсида мен деамбулаторий, сондай-ақ үш сәулелі шатыр бар: бірі – Мария шатыры, ал екіншілері – Қасиетті Жүрек және Кармель тауының Әйен-Дам шатырлары. 1889 жылы Вивиер көшесіне кіреберіс қосылды. Шатырлардың арасы жоғарғы қабырғаларды қолдауға арналған массивті тіректер мен аркалармен бөлінеді. Тіректердің өзінде оларға қосымша салмақ беретін шпильдермен әшекейленген. Жоғарғы қабырғалардың терезелері сүйір аркалармен және шыңдармен аяқталады, ал шейіттің екі жағында хордың тұрақтылығын арттыратын шпильдері бар екі жұқа мұнара орналасқан. Солтүстік жағында Алтын шар немесе Алма шар мұнарасы (Революцияға дейін шпильдің үстінде болған алтын жалатылған мыс алмасының құрметіне аталған); ал оңтүстік жағында Шарльмань мұнарасы орналасқан. Бұл мұнарада террасаларға, трифориумға және хордың төбесінің шетімен айналатын тар жолға бағыттайтын баспалдақ бар.

Кеме

Кеме – собордың бөлігі, әдетте батыс жағында, ғибадат етушілер отыратын жер. Мец соборының кемесі ерекше биіктігімен, үйлесімділігімен және әсіресе жоғарғы қабырғаларды толығымен жабатын, кез келген собордағы ең үлкен мөлшердегі витраждармен ерекшеленеді. Оның 13 ғасырға тән готикалық соборлардың үш деңгейлі биіктігі бар: 12,65 метр биіктіктегі жер қабатындағы үлкен тіректермен сүйенген тік аркалар; одан жоғары, 6 метр биіктіктегі терезелері бар трифориум; одан жоғары мүсінделген жапырақтар мен маталармен безендірілген екі фризден тұратын сәндік жолақ; және одан жоғары, 25,5 метрге дейін көтерілетін биік терезелер. Аркада тіректерінен терезелер арасындағы қабырғаларға дейін жіңішке колоннеттер тік бойымен созылады, күмбезді қолдайды. Аркада тіректері, бірнеше бағаналардан тұрады, сонымен қатар безендірілген: шамамен 1245 жылдан бастап жасалған жүзім бұталары және өсімдіктердің басқа да ою-өрнектері. Кеменің төрт бөліктен тұратын қабырғалық күмбездері өте биік: 41,2 және 42,6 метр аралығында, биіктігі бойынша тек Бове соборынан (48 метр), Амиен соборынан (42,3 метр) асып түседі және Реймс соборынан (38 метр) биік. Кеменің екі жағындағы қосалқы дәліздер одан әлдеқайда төмен: тек 13,3 метр, бірақ олардың қабырғалары да көбінесе витраждармен толтырылған.

Трансепті мен хор

Трансепт пен хор кемеден кейін, 1487 және 1520 жылдар аралығында салынды, терезелер мен тіреулердегі кеш готикалық стильдегі күрделі әшекейлеумен. Бірақ, құрылысшылар 13 ғасырдың соңында кемеде қалыптасқан қабырғалардың биіктігі мен кеңістігін сақтады. Кемедегі биік терезелер трансепт пен хордың биік терезелері үшін үлгі болды. Солтүстік трансепттің бөліктері маңызды құрылымдық рөл атқарады; шамамен 1300 жылы салынған, трансепт пен кеменің қиылысқан жері, кеме аркаларына қосымша тіреу қызметін атқарады. Трансепттің әр деңгейінде ішкі және сыртқы қабырғаларына орналасқан тар дәліздер немесе өткелдер бар. Трансепт пен кеме, хордың күмбездері орталық қиылыста бірігеді. Трансепттің биіктігі 46,80 метр (153,5 фут), ені 16,34 метр (53,6 фут). Қиылыстың ортасындағы күмбезде жұлдыз тәрізді безендірілген қосымша лиерна және тиеркон қабырғалары, ал қиылысқан жерде 1,7 метр биіктігі мен 3,7 метр ені бар үлкен кілт тасы орналасқан. Әдетте собордың хоры, дін қызметкерлерінің ғибадат ететін ұзын кеңістік болады, бірақ собордың ерекше географиялық орнынан Метцтегі хор салыстырмалы түрде қысқа және трансепттен он екі сатымен жоғары көтерілген. Хордағы заманауи діни жиһазды 2004-2006 жылдар аралығында швейцариялық тегі бар француз суретшісі Маттиа Бонетти жасады. Оған құрбандық тақтасы, амбон немесе трибуна, кафедра немесе епископ креслосы кіреді. Олар қоладан, мәрмәрден және еменнен жасалған, қара фонда жеңіл желмен тербеліп тұрған қамыстың мотивтері бейнеленген. 1911 жылы мюнхендік мүсінші Макс Хайльмалер жасаған Нотр-Дам де Лурд құрбандық тақтасы қызыл мәрмәрден жасалған. Онда қызыл мәрмәрден жасалған мандорла ішіндегі Құдай ананың бейнесі бейнеленген. Сондай-ақ Хайльмалердің "Жарлау" мүсіні де бар. Тақтаның астында Каспар Вайс салған, ғибадатханада Мәсіхтің ұсынылуының суреті бейнеленген. Бұл алтынмен қапталған және боялған еменнен жасалған ретабло, бастапқыда 1245 жылы Нотр-Дам де Лурд шіркеуінің алтарі үшін жасалған. Онда Айдың астындағы Құдай ана, сондай-ақ Әйін және Екатеринаның бейнелері бейнеленген. 1912 жылы ол шіркеуден алынып тасталды, өйткені Лурдес шіркеуінің басшылары оның безендіруінің қарапайымдығына қайшы келеді деп тапты. Хордың орталық бөлігіндегі хор орындықтары ерекше көзге түседі. Оларды 1913-1914 жылдар аралығында Колмарлық Теофил Клем жасаған, бірақ олар 1922-23 жылдарға дейін орнатылмады. 1912 жылы жасалған хор экраны да ою-өрнектермен әшекейленген.

Сурет және мүсін

Трансепттегі шапельдер 14 ғасырда бағаналардағы фрескалармен безендірілді, олар көрнекті шіркеу қайраткерлеріне арналған ескерткіштер қызметін атқарды. Олар 17 ғасырдағы жөндеу жұмыстары кезінде сылақпен жабылып, 1840 және 1909 жылдар аралығында қайта табылып, қалпына келтірілді. Жақсы мысалдың бірі – солтүстік жақтағы алтыншы бағанада орналасқан 1379 жылғы Жаку Пуленнің ескерткіші.

Боялған шыны

Кафедральдық ғимараттың витраж терезелері 13 ғасырдан 20 ғасырға дейін жасалған, ал ауданы 6500 шаршы метрді құрайды; бұл кафедральдық ғимараттың ортағасырлық діни ескерткіштердің ішіндегі ең көп витражға ие болуымен ерекшеленеді. Алғашқы терезелер мозаикаға ұқсайды, олар өте кішкентай, қалың, терең түсті шыныдан жасалған және жұқа қорғасын жолақтарымен байланыстырылған. Шыны жасау технологиясы жетілдікке жеткен сайын, кейінгі терезелер әлдеқайда үлкен және жұқа болды, олар темір арқандармен және тас өрнектермен нығайтылды. Олар көбінесе күміс тұзды бояумен және түрлі реңктер мен үш өлшемді эффектілер беру үшін ойылып жасалған эмаль бояуларымен боялған, бұл Ренессанс кезеңінің суреттеріне ұқсас болды. Кейінгі готикалық кезеңдерде ақ, сұр немесе басқа да ашық түстерде боялған шыны – гризайль қолдану жиіледі, бұл интерьерге көбірек жарық кіргізіп, түрлі түсті шыныларды ерекшелеп көрсетуге мүмкіндік берді. Орта ғасырдан кейінгі ғасырларда шынының көп бөлігі алынып тасталды. Бүгіндегі шынының көп бөлігі қалпына келтірілген немесе заманауи нұсқаларымен ауыстырылған. Мец қаласының терезелерін 14 ғасырда Герман фон Мюнстер және 16 ғасырда Валентин Буш сияқты шеберлер жасаған. 20 ғасырда суретші Марк Шагалл 1958-1968 жылдар аралығында собор үшін үш витраж жасады. Роджер Биссиер және Жак Вильон қосымша терезелердің, соның ішінде Қасиетті Тағлымның толық шіркеуінің жобаларын ұсынды.

Ертедегі шыны (13 ғасыр)

Кафедральдық ғибадатханадағы ең көне шыны, 13 ғасырдың үшінші ширегінен қалған, Нотр-Дам Ла-Ронд капелласының орталық бөлігінде, сол есімді порталдың жанында, собордың солтүстік жағында табылады. Бұл шыны бастапқыда бір терезеде болған, бірақ бөлініп, қазір шығанақтардың төменгі бөліктерінде екі бөлікке бөлініп қойылған. Солтүстік бөлігінде (Bay 33) Иса Мәсіх пен Әзіре Мәриямның, сондай-ақ пайғамбарлар мен апостолдардың шежіресін бейнелейтін ланцет терезелері орналасқан. Оңтүстік бөлігінде (Bay 28) – бастапқы терезеден қалған дөңгелек терезе (окулус), онда Әзіре Мәриямның тәж киюі суреттелген. Бұл терезеде ерекше ретпен Әзіре Мәриям Мәсіхтің сол жағында бейнеленген, ал Мәсіх сол қолымен оған тәж сыйлап отыр. Осы кезеңдегі ұқсас композиция Страсбург соборында да кездеседі.

14-15 ғасырдағы шыны

14 ғасырда бірқатар маңызды терезелер орнатылды, оның ішінде батыс қасбетінің үлкен роза тәрізді терезесі. Бұл терезе Герман фон Мюнстердің туындысы болды, ол терезелердің ауқымды жобасын жасады. Ол жобалаған басқа терезелер трансепттың солтүстік және оңтүстік қанаттарына, батыс бөлігіне орналастырылды.

16 ғасырдағы шыны

XVI ғасырдағы шынының ең айқын мысалдары – 1504 жылы Ликсхаймдық Теобальд жасаған трансепттың солтүстік жағындағы терезелер және 1521 мен 1536 жылдар аралығында Валентин Буш жасаған трансепттың оңтүстік жағындағы терезелер. Екіншісіндегі суреттер Ренессанс дәуірінің ықпалын анық көрсетеді, толыққанды перспектива мен көлеңке қолданылып, терезелер Ренессанс кескіндемелеріне өте ұқсас келеді.

Органдар

Мец соборында екі орган бар. Қазіргі заманғы және үлкен орган трансептте орналасқан. "Ренессанс" деп аталатын кішірек және ескі аспап, хорға ең жақын, басты қабаттың соңғы бөлігіндегі трифорийде орналасқан. Ол бұрынғы хор қоршауының үстіне, хор ішінде дін қызметкерлерінің өткізетін рәсімдерін сүйемелдеу үшін қойылған. Ол 1537 жылы жасалған, және аспап үнемі өзгертіліп, жаңартылып келгенімен, ағаштан жасалған буфет немесе шкафы түпнұсқа күйінде сақталған.

Сырғанақ

Хордың астындағы роман стиліндегі бастапқы крипта 16 ғасырдың басында жаңа апсиданың негізі ретінде кеңейтілді және үш капеллаға апаратын амбулаторий бар. Бұл крипта бастапқыда көбінесе қабірлермен толтырылған, бірақ қазір собор тарихының мұражайы ретінде пайдаланылады. Криптада шамамен 1000 жылы Әулие Климент өлтірген деген аңызға ие мифтік айдаһардың үлкен мүсіні – Грауили таныстырылған. Ол 13 ғасырдан бастап Мец қаласындағы діни шерулерде тасымалданды және 1546-1547 жылдары Мецте болғаннан кейін Рабле оны сипаттаған. Қазіргі Грауилидің денесі металл каркасын жабатын кенептен жасалған, ал басы 18 ғасырға жататын осы жаратылыстың бейнесінен алынған ағаштан жасалған.

Қазынашылық

Оңтүстік трансептінің жанындағы ескі сакристияда орналасқан собор қазынасы француз төңкерісі кезінде бағалы заттарының көп бөлігін жоғалтты, олар алтын алу үшін балқытылып немесе әшекейлерінен айырылды. Қазынаның ең танымал экспонаты – 12 ғасырда жасалған деп саналатын "Шарлеманьнің плащысы". Ол күлгін жібек матадан тігілген, үстіне алтынмен кестеленген үш ірі қарсы бар, ал олардың қанаттары гүлдер мен грифтермен әсемделген. Ренессанс кезеңінде плащ күміспен кестеленген капюшонмен толықтырылды. Қазынада сондай-ақ 7 ғасырда жасалған тас пен алтыннан тұратын үлкен епископ сақинасы, Киелі Арнуль сақинасы да көрсетілген. Бұл – қазірге дейін сақталған ең көне епископ сақиналарының бірі.